Albo, albo: Odprawa rentowa lub emerytalna jest przywilejem pracownika

Artykuł 92¹ § 1 nadaje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, prawo do odprawy pieniężnej. Jej wysokość to jednomiesięczne wynagrodzenie ustalone wg zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Czy jednak na przykład w przypadku odejścia na rentę, następnie powrotu do zdrowia oraz do czynnej pracy zawodowej i późniejszego odejścia na emeryturę, czy też ponownie na rentę (z praktyki wiemy, że taka sytuacja może wystąpić i niejednokrotnie występuje), prawo do odprawy się odnawia? Niestety nie. Stanowi o tym § 2 powołanego wyżej artykułu. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Co to oznacza?

Jeden raz w życiu

Odprawa rentowa lub odprawa emerytalna są świadczeniami jednokrotnymi. Otrzymanie jednej z nich, wyklucza nabycie w przyszłości prawa do którejkolwiek. W praktyce - o czym już wspominaliśmy - może się zdarzyć, że jedna osoba wielokrotnie i z różnych przyczyn przerywa a następnie powraca do czynnego życia zawodowego, a zakończenie zatrudnienia w niektórych przypadkach (więcej niż 1 raz) pozostaje w związku z przejściem na rentę lub emeryturę. Stosowną odprawę otrzymuje jednak tylko za pierwszym razem. W kwestii tej wypowiedział się sąd apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 października 1998 r. sygn. akt III APa 53/98, w którym orzekł: Art. 92¹ § 2 k.p. stwierdzający, że pracownik, który otrzymał odprawę emerytalną nie może ponownie nabyć do niej prawa, oznacza, że ustawodawca określił prawo do odprawy emerytalnej jako uprawnienie jednorazowe a także, że uwzględnił fakt możliwości wielokrotnego, a nie jednorazowego przechodzenia pracowników na emeryturę lub rentę.

Warto tu przypomnieć, że sposób ustania stosunku pracy dla celów ustalenia uprawnień do odprawy pozostaje bez znaczenia. Istotne, aby między jego zakończeniem a nabyciem prawa do emerytury lub renty, powstał związek:

• przyczynowy (rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę),

• czasowy (zbieg zdarzeń w czasie)

lub

• funkcjonalny (przyznanie świadczenia ulega przesunięciu czasowemu, ale jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej zakończenie stosunku pracy).

Odmiennie należy potraktować rozstanie stron na mocy art. 52 lub 55 Kodeksu pracy. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2000 r. sygn. akt I PKN 81/00 czytamy: Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika z winy pracodawcy (art. 55 § 1¹ KP) nie może być uznane za ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę (art. 92¹ § 1 KP), wobec czego pracownikowi nie przysługuje odprawa pieniężna, choćby przed rozwiązaniem stosunku pracy posiadał ustalone prawo do emerytury. Analogicznie także w razie podjęcia czynności rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę, gdy pracownik dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Trudno w takiej sytuacji doszukiwać się jakiegokolwiek związku między ustaniem stosunku pracy, a uzyskaniem prawa do renty bądź emerytury.

Czasem jednak drugi ...

Może się jednak zdarzyć sytuacja, w której pracownik będzie uprawniony do odprawy rentowej lub emerytalnej, pomimo iż wcześniej uzyskał już takie świadczenie. Będzie tak, gdy wypłata odprawy nie miała umocowania w obowiązujących w tamtym okresie przepisach prawa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 grudnia 1999 r. sygn. akt I PKN 386/99 stwierdził między innymi: (...)Przepis art. 92¹ § 2 KP nie stanowi podstawy do pozbawienia pracownika prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej, któremu wcześniej odprawa taka została wypłacona wbrew obowiązującym przepisom prawa. Kiedy może zaistnieć taka sytuacja? Na przykład - podobnie jak w sprawie rozpatrywanej przez SN - gdy przepis upoważniał do wypłaty świadczenia pod warunkiem rozwiązania stosunku pracy, który to warunek nie został spełniony.

... lub uzupełniająco

Bywa także, że pracownik otrzymał już odprawę rentową lub emerytalną, a następnie na skutek ponownego zatrudnienia, a potem ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, nabędzie prawo do świadczenia częściowego. Jeżeli przepisy obowiązujące w dacie kolejnego zakończenia stosunku pracy przewidują wyższe świadczenie, pracownik powinien otrzymać stosowne uzupełnienie. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 1990 r. sygn. akt I PR 285/90, który brzmi: Jeżeli pracownikowi w chwili przechodzenia na emeryturę przysługiwała jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia odpowiadająca piętnastoletniemu okresowi pracy, oraz jeżeli ten sam pracownik w chwili "ponownego przejścia na emeryturę" wykazywał się już dwudziestoletnim okresem pracy, za który odprawa przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia - to przyznanie mu odprawy odpowiadającej różnicy między sześciomiesięcznym a trzymiesięcznym wynagrodzeniem stanowi uzupełnienie odprawy poprzedniej ze względu na spełnienie warunku wymaganego dla otrzymania odprawy w wyższej wysokości. Takie rozwiązanie nie jest sprzeczne z jednorazowym charakterem świadczenia oraz uwzględnia interes obu stron.

Podstawa prawna: art. 92¹ ustawy z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Źródło: