W myśl przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. W przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych czytamy, że za przychody ze stosunku pracy uważa się - oprócz wszelkiego rodzaju wypłat pieniężnych - również wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty (bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń).
Jak ustalić dla celów oskładkowania wartość pieniężną świadczeń w naturze?
Zasady ustalania wartości pieniężnej świadczeń w naturze w sposób bardzo szczegółowy określa § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zgodnie z tym przepisem wartość pieniężną przekazanych pracownikowi świadczeń w naturze ustala się w wysokości ekwiwalentu pieniężnego określonego w przepisach o wynagradzaniu. Dopiero w razie braku takich przepisów w danym zakładzie pracy wartość pieniężną świadczeń w naturze ustala się zgodnie z zasadami określonymi w dalszej części omawianego przepisu, tj.:
- jeżeli przedmiotem świadczeń są rzeczy lub usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej pracodawcy - wówczas wartość pieniężną świadczeń w naturze ustala się według cen stosowanych wobec innych odbiorców niż pracownicy;
Przykład
Pracownicy zatrudnieni w zakładzie mleczarskim, oprócz wynagrodzenia za pracę, otrzymują dodatkowo raz w miesiącu nieodpłatnie wyroby mleczarskie. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla tych pracowników stanowi:
- przychód wypłacony w gotówce (czyli wynagrodzenie pieniężne za pracę) oraz
- wartość pieniężna wyrobów mleczarskich otrzymanych przez każdego pracownika, ustalona według cen stosowanych wobec innych odbiorców tych wyrobów.
- jeżeli przedmiotem świadczeń są rzeczy lub usługi zakupione przez pracodawcę - wówczas wartość pieniężną świadczeń w naturze ustala się według cen ich zakupu;
Przykład
Pracodawca raz w roku dla najlepszego pracownika wykupuje w nagrodę 2-tygodniowe wczasy za granicą. Wartość zakupu tej wycieczki pracodawca powinien wliczyć do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyróżnionego pracownika.
jeżeli natomiast przedmiotem świadczenia jest udostępnienie lokalu mieszkalnego - wartość pieniężną świadczenia w naturze ustala się w zależności od rodzaju lokalu:
a) dla lokali spółdzielczych typu lokatorskiego i własnościowego - w wysokości czynszu obowiązującego dla tego lokalu w danej spółdzielni mieszkaniowej,
Przykład
Zakład pracy wynajął pracownikowi (mieszkającemu poza miejscem pracy) mieszkanie spółdzielcze typu własnościowego. Najemca opłaca w spółdzielni czynsz wynoszący miesięcznie 450,00 zł. Natomiast zgodnie z umową zawartą między najemcą lokalu a zakładem pracy, odpłatność ponoszona przez pracodawcę wynosi 1.200,00 zł. Podstawę wymiaru składek dla tego pracownika stanowi kwota obowiązującego czynszu w danej spółdzielni, tj. 450,00 zł, a nie kwota wynikająca z umowy, tj. 1.200,00 zł.
b) dla lokali komunalnych - w wysokości czynszu wyznaczonego dla tego lokalu przez gminę,
c) dla lokali własnościowych (z wyjątkiem lokali wymienionych w lit. a) oraz domów stanowiących własność prywatną) - w wysokości czynszu określonego według zasad i stawek dla mieszkań komunalnych na danym terenie, a w miastach - w danej dzielnicy,
Przykład
Pracodawca wynajął pracownikowi domek jednorodzinny. Zgodnie z umową zawartą pomiędzy zakładem pracy, a właścicielem tego domku, pracodawca ponosi odpłatność za jego wynajęcie w kwocie 2.000,00 zł miesięcznie. Do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne tego pracownika pracodawca powinien wliczyć kwotę czynszu określonego według zasad i stawek przewidzianych dla mieszkań komunalnych na danym terenie, a w miastach - w danej dzielnicy.
d) dla lokali w hotelach - w wysokości kosztu udokumentowanego rachunkami wystawionymi przez hotel.
Przykład
Szkoła udostępnia jednemu z wykładowców (będącemu pracownikiem tej uczelni) lokal w hotelu. Do podstawy wymiaru składek tego pracownika szkoła powinna wliczyć kwotę wynikającą z rachunku wystawionego przez hotel.
Podsumujmy: z rozporządzenia składkowego wynika, że pracodawca sam ustala wartość pieniężną przekazanych pracownikom świadczeń w naturze - odpowiednimi zapisami w obowiązujących w zakładzie przepisach płacowych. W razie gdyby nie dokonał stosownych zapisów dotyczących powyższej kwestii - do ustalenia wartości pieniężnej świadczeń w naturze i wliczenia jej do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne powinien zastosować szczegółowe zasady ustalania wysokości tych świadczeń wynikające z § 3 ww. rozporządzenia składkowego.
Pamiętajmy o składce zdrowotnej!
Z uwagi na to, że do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pracowników stosuje się przepisy okreś-lające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób, wartość pieniężna przekazanych pracownikom świadczeń w naturze stanowi również podstawę wymiaru składki zdrowotnej, po pomniejszeniu oczywiście o kwoty składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalną, rentowe i chorobową) finansowane przez pracowników i potrąconych z ich środków przez pracodawcę.
Podstawa prawna:
- art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.),
- art. 23 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 23.01.2003 r. o pow-szechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45, poz. 391 ze zm.),
- art. 12 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.),
- § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).
Gazeta Podatkowa nr 65/(65) z dn. 2004-08-23, strona 8
Dorota Wyderska
