Kto jest adresatem zmian?
Nowelizacja ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze reguluje:- zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących:
- przedsiębiorcami,
- osobami fizycznymi nie prowadzącymi działalności gospodarczej, których niewypłacalność powstała wskutek wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności; - skutki ogłoszenia upadłości;
- zasady postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością.
Postępowanie uregulowane ustawą należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Postępowanie uregulowane ustawą może być wszczęte tylko na wniosek złożony przez podmioty określone w ustawie.
Podmiotowy zakres stosowania upadłości
Podmiotowy zakres stosowania upadłości kierowany jest do:- spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nie prowadzących działalności gospodarczej;
- wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
- wspólników spółki partnerskiej;
- oddziałów banków zagranicznych w rozumieniu przepisów prawa bankowego;
- osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej.
Nie można ogłosić upadłości:
- Skarbu Państwa;
- jednostek samorządu terytorialnego;
- publicznych samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej;
- instytucji i osób prawnych utworzonych w drodze ustawy, chyba że ustawa ta stanowi inaczej, oraz utworzonych w wykonaniu obowiązku nałożonego ustawą;
- osób fizycznych prowadzących gospodarstwo rolne;
- uczelni.
W razie śmierci przedsiębiorcy można ogłosić jego upadłość, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie roku od dnia jego śmierci. Wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć wierzyciel, spadkobierca, jak również małżonek i każde z dzieci lub rodziców zmarłego, chociażby nie dziedziczyli po nim spadku. Można natomiast żądać ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą, także po zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jeżeli od dnia wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego albo innego właściwego rejestru nie upłynął rok. Można żądać także ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, która faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, nawet wówczas, gdy nie dopełniła obowiązku jej zgłoszenia w Krajowym Rejestrze Sądowym albo innym właściwym rejestrze.
Podstawy ogłoszenia upadłości
Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność stwierdza się, jeżeli nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10% wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika. Oddalenia wniosku o upadłość nie stosuje się, jeżeli niewykonanie zobowiązań ma charakter trwały albo gdy oddalenie wniosku może spowodować pokrzywdzenie wierzycieli.
Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości w razie stwierdzenia, że majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Brak oddalenia wniosku zostaje zachowany, gdy zostanie uprawdopodobnione, że obciążenia majątku dłużnika są bezskuteczne według przepisów ustawy albo gdy dokonane zostały w celu pokrzywdzenia wierzycieli, jak również gdy zostanie uprawdopodobnione, że dłużnik dokonał innych czynności prawnych bezskutecznych według przepisów ustawy, którymi wyzbył się majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania.
Jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu, niż zostaliby zaspokojeni po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, ogłasza się upadłość dłużnika z możliwością zawarcia układu.
Postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu nie prowadzi się, gdy z uwagi na dotychczasowe zachowanie się dłużnika nie ma pewności, że układ będzie wykonany, chyba, że propozycje układowe przewidują układ likwidacyjny. W razie, gdy brak jest podstaw do ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, ogłasza się upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika.
Sąd może zmienić postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika na postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu, jeżeli podstawy przeprowadzenia takiego postępowania ujawniły się dopiero w toku postępowania.
Sprawy o ogłoszenie upadłości rozpoznaje sąd upadłościowy w składzie trzech sędziów zawodowych. Sądem upadłościowym jest sąd rejonowy - sąd gospodarczy.
Do rozpoznania spraw o ogłoszenie upadłości właściwy jest sąd upadłościowy, właściwy dla zakładu głównego przedsiębiorstwa dłużnika. Jeżeli dłużnik ma zakłady w obszarach właściwości różnych sądów i trudno ustalić, który z nich jest zakładem głównym, właściwy jest każdy z tych sądów.
Jeżeli dłużnik nie ma w Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorstwa, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania albo siedziby dłużnika, a gdy dłużnik nie ma w Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania albo siedziby, właściwy jest sąd, w którego obszarze znajduje się majątek dłużnika.
Ministerstwo Sprawiedliwości komentuje
Upadłość konsumencka - jedna z najważniejszych inicjatyw legislacyjnych wiceministra gospodarki Adama Szejnfelda - daje szansę dłużnikom, którzy bez swojej winy stali się niewypłacalni. To nowość w polskim prawie. Chociaż nowe rozwiązania adresowane są do osób fizycznych, skorzystają z nich również przedsiębiorcy, będący wierzycielami niewypłacalnych dłużników. Dlatego projekt ten został dołączony do "Pakietu na rzecz przedsiębiorczości", opracowanego pod przewodnictwem wiceministra Adama Szejnfelda w Ministerstwie Gospodarki. Wśród propozycji wiceministra jest utworzenie w niej działu konsumenckiego. Obejmuje on przebieg postępowania i szczegółowe warunki upadłości osób fizycznych, nie prowadzących działalności gospodarczej. Postępowanie obecnie jest wszczynane przez dłużnika, lecz nie jest on jednak zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.Upadłość może być ogłoszona, jeżeli dłużnik stał się niewypłacalny wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Nie można ogłosić upadłości w sytuacji, gdy osoba zaciągnęła zobowiązanie będąc już niewypłacalną albo doszło do rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracownika lub za jego zgodą. Nie można nadużywać instytucji upadłości – okres pomiędzy oddłużeniami nie może być krótszy niż 10 lat. Likwidacja masy upadłości może być przeprowadzona przez samego upadłego, ale pod nadzorem syndyka i za zgodą sądu. Dłużnik musi wydać syndykowi cały swój majątek, łącznie z nieruchomościami. Z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży domu lub mieszkania otrzyma jednak kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres dwunastu miesięcy.
Jeżeli pozostaną niespłacone długi po przeprowadzeniu likwidacji masy upadłości i zaspokojeniu wierzycieli z funduszów masy upadłości, sąd - na wniosek upadłego - orzeka o planie ich spłat nawet przez kolejne pięć lat. Zakres spłat zależy od zarobków dłużnika, wysokości wierzytelności i możliwości ich zaspokojenia.
Sąd może ustalić warunki spłaty bardziej korzystne dla wierzycieli, jeżeli zażąda tego wierzyciel. Jeżeli wystąpią okoliczności uniemożliwiające dłużnikowi spłatę, sąd może przedłużyć okres spłaty, ale nie dłużej niż o dwa lata. W razie niespodziewanej poprawy sytuacji materialnej upadłego (dzięki darowiznie, wygranej w grach losowych lub spadku), sąd może podnieść wysokość spłaty długów. Nie dotyczy to sytuacji, gdy kondycja finansowa dłużnika poprawi się w związku z jego aktywnością zawodową lub działalnością gospodarczą. Celem tego rozwiązania jest zachęcenie dłużników do zwiększenia aktywności zawodowej.
Zmiany zaproponowane przez wiceministra Szejnfelda dają nie tylko nowe możliwości niewypłacalnym dłużnikom, ale również wprowadzają elementy ochrony ich wierzycieli. W związku z tym podczas spłaty długu, niewypłacalne osoby nie mogą dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu oraz zobowiązane są do składania corocznych sprawozdań o wykonaniu planu spłat, osiągniętych przychodach i zwiększeniu majątku. Jeżeli upadły dłużnik narusza te obowiązki i nie dokonuje spłaty – sąd umorzy postępowanie. Tym samym swoje należności będzie musiał regulować na ogólnych zasadach.
Opłata za wszczęcie postępowania upadłościowego konsumenta wynosi tylko 200 zł, zamiast 1000 zł, pobieranego obecnie od przedsiębiorców. Nowelizacja ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze to jedna z 20 propozycji legislacyjnych Ministerstwa Gospodarki, w ramach "Pakietu na rzecz rozwoju przedsiębiorczości". Zostały one wypracowane przez międzyresortowy zespół, któremu przewodniczył wiceminister gospodarki Adam Szejnfeld. Wraz ze zmianą, nowelizuje się również ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wymaga tego zmiana wysokości opłaty za wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego w przypadku konsumentów.
Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej
W sprawach objętych przepisami niniejszego tytułu postępowanie upadłościowe prowadzi się według stosowanych odpowiednio przepisów o postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego. Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić tylko dłużnik.Obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości dokonuje się przez ogłoszenie w budynku sądowym oraz zamieszczenie w co najmniej jednym dzienniku o zasięgu krajowym. Sąd niezwłocznie zwraca się do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla dłużnika o udzielenie informacji, czy dłużnik w ciągu ostatnich pięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości zgłaszał fakt dokonania czynności prawnych podlegających opodatkowaniu, oraz zasięga informacji w Krajowym Rejestrze Sądowym, czy dłużnik jest wspólnikiem spółek handlowych.
Sędzia-komisarz może zezwolić, żeby likwidację masy upadłości prowadził upadły pod nadzorem syndyka.
Do zobowiązań upadłego, powstałych po prawomocnym ustaleniu planu spłaty, nie stosuje się art. 146 ust. 4, czyli w czasie postępowania upadłościowego niedopuszczalne jest wszczęcie postępowań egzekucyjnych z masy upadłości przeciwko upadłemu. Orzeczenie zasądzające świadczenie od upadłego wydane po ogłoszeniu upadłości, podlega wykonaniu według przepisów ustawy.
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2005 r. i ACa 687/2004 przepis art. 204 Prawa upadłościowego wymienia kolejność zaspokajania należności z masy upadłości, a z kolei art. 205 stanowi, iż należności pierwszej i drugiej kategorii będą zaspokajane przez syndyka w miarę wpływania sum do masy, a o ile w ten sposób nie będą uiszczone, zaspokojone zostaną w drodze podziału. Skoro przepis art. 205 Prawa upadłościowego dotyczy sposobu uprzywilejowanego zaspokajania należności pierwszej i drugiej kategorii (tj. poza postępowaniem związanym z podziałem), to w połączeniu z istotą postępowania upadłościowego, prowadzi to do wniosku, że wyłączone jest odrębne postępowanie egzekucyjne dotyczące tych należności. Możliwość prowadzenia odrębnego postępowania egzekucyjnego oznaczałaby bowiem, że zaspokojenie tych należności następowałoby przez ich wyegzekwowanie, a więc w sposób sprzeczny z art. 205 Prawa upadłościowego. Postępowanie upadłościowe jest zaś jedynym postępowaniem normującym dochodzenie roszczeń przeciwko upadłemu.
Nie można prowadzić egzekucji w egzekucji. Skoro z mocy art. 63 § 1 Prawa upadłościowego niedopuszczalne jest kontynuowanie egzekucji po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, gdyż postępowanie podlega umorzeniu z mocy prawa, to nie może budzić wątpliwości, że niedopuszczalne jest także wszczęcie egzekucji po ogłoszeniu upadłości.
Na gruncie nowego Prawa upadłościowego i naprawczego kwestia prymatu postępowania upadłościowego nad egzekucyjnym została rozstrzygnięta w sposób jednoznaczny. Zgodnie bowiem z art. 146 ust. 4 tego Prawa, w czasie postępowania upadłościowego niedopuszczalne jest wszczęcie postępowań egzekucyjnych z masy upadłości przeciwko upadłemu, a orzeczenie zasądzające świadczenie od upadłego, wydane po ogłoszeniu upadłości, podlega wykonaniu według przepisów tej ustawy. Wprowadzenie do nowego prawa powyższego rozwiązania, przyjętego wcześniej w doktrynie i orzecznictwie na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego, nie regulującego tej kwestii wprost, stanowi niewątpliwie potwierdzenie jego słuszności.
Upadłość z układem
Zaletą prawa upadłościowego i naprawczego, jest połączenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego z upadłością ogłoszoną z możliwością zawarcia układu. Celem tego prawa jest równomierne zaspokojenie wierzycieli z majątku niewypłacalnego dłużnika, niedopuszczenie do dalszych niewypłacalności oraz kształtowanie postawy rzetelnego przedsiębiorcy. Natomiast przepisy wprowadzające postępowanie naprawcze mają na celu umożliwienie dalszego funkcjonowania upadającego przedsiębiorstwa. Zamieszczone na końcu przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania upadłościowego usunęły lukę istniejącą w prawie upadłościowym z 1934 r.Zasadniczą podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika . Zachodzi ona, jeżeli nie wykonuje on swoich zobowiązań wymagalnych. Niewypłacalnym jest dłużnik będący osobą fizyczną i prawną lub jednostką organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, ale wyposażoną w zdolność prawną wtedy, gdy jego wymagalne zobowiązania lub inne długi przekroczą wartość jego majątku (aktywów), choćby na bieżąco wykonywał swoje zobowiązania.
Niewypłacalność dłużnika jako podstawa ogłoszenia upadłości w prawie upadłościowym i naprawczym nie jest nowością. Zdolność upadłościową można porównać do zdolności sądowej, tj. zdolności danego podmiotu do występowania w procesie jako strona (art. 64 k.p.c.). Brak zdolności upadłościowej jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 marca 1993 r., I CRN 121/92 (niepubl.) - podobnie jak brak zdolności sądowej prowadzi do odrzucenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 35 pr. upadł.).
Przed sądem
Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli niewypłacalność dłużnika nie powstała wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności, w szczególności w przypadku gdy dłużnik zaciągnął zobowiązanie będąc niewypłacalnym albo do rozwiązania stosunku pracy dłużnika doszło z przyczyn leżących po stronie pracownika lub za jego zgodą.Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w stosunku do dłużnika w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości:
- prowadzono postępowanie upadłościowe lub inne postępowanie, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań albo, w którym zawarto układ;
- prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym nie zaspokojono wszystkich wierzycieli, a dłużnik po zakończeniu lub umorzeniu postępowania zobowiązań swych nie wykonał;
- prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów tytułu niniejszego, jeżeli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli;
- czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Jeżeli upadły nie wskaże i nie wyda syndykowi całego majątku albo niezbędnych dokumentów lub w inny sposób nie wykonuje ciążących na nim obowiązków, sąd umarza postępowanie.
Wątpliwości co do tego, które z przedmiotów należących do upadłego wchodzą w skład masy upadłości, rozstrzyga sędzia-komisarz na wniosek syndyka lub upadłego. Na postanowienie sędziego-komisarza przysługuje zażalenie.
Jeżeli w skład masy upadłości wchodzi lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje upadły, z sumy uzyskanej z jego sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres dwunastu miesięcy.
Kwotę, odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres dwunastu miesięcy, na wniosek syndyka, określa sędzia-komisarz, biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego, w tym liczbę osób pozostających z upadłym we wspólnym gospodarstwie domowym. Na postanowienie sędziego-komisarza przysługuje zażalenie.
Sędzia-komisarz może przyznać upadłemu zaliczkę na poczet kwoty, odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres dwunastu miesięcy.
Po sporządzeniu ostatecznego planu podziału, nie wcześniej jednak niż po opuszczeniu przez upadłego domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego, sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli upadłego, określającego w jakim zakresie i w jakim czasie, nie dłuższym niż pięć lat, upadły jest obowiązany spłacać należności niezaspokojone na podstawie planu podziału oraz jaka część zobowiązań upadłego, po wykonaniu planu spłaty wierzycieli, zostanie umorzona. W planie spłaty wierzycieli uwzględnia się wszystkie zobowiązania upadłego powstałe do dnia jego ustalenia.
Ustalenia szczegółowe sądu
O ustaleniu planu spłaty wierzycieli upadłego sąd orzeka na wniosek upadłego, po przeprowadzeniu rozprawy, o której terminie zawiadamia wszystkich wierzycieli.Sąd nie jest związany wnioskiem upadłego co do treści planu spłaty wierzycieli i może ustalić warunki spłaty bardziej korzystne dla wierzycieli, jeżeli zażąda tego wierzyciel. Na postanowienie sądu w przedmiocie ustalenia planu spłaty wierzycieli przysługuje zażalenie.
Ustalenie planu spłaty wierzycieli nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela upadłego oraz współdłużnika upadłego ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego oraz hipoteki morskiej, jeśli byty one ustanowione na mieniu osoby trzeciej.
Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli powołanie syndyka wygasa z mocy prawa. W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli upadły nie może dokonywać czynności prawnych przekraczających granice zwykłego zarządu.
W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli upadły może zaciągać zobowiązania niezbędne dla utrzymania swojego i osób, w stosunku do których ciąży na nim ustawowy obowiązek dostarczania środków utrzymania, z wyjątkiem jednak zakupów na raty lub zakupów z odroczoną płatnością. Upadły jest zobowiązany składać sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdanie z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, określonego w odrębnych przepisach.
Do sprawozdania upadły dołącza kopię rocznego zeznania podatkowego. Jeżeli upadły, z powodu przemijającej przeszkody, nie może wywiązać się z obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli, sąd na jego wniosek, po wysłuchaniu wierzycieli, może zmienić plan spłaty wierzycieli w ten sposób, że przedłuży termin spłaty lub zmieni wysokość poszczególnych płatności. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. Łączny okres, o który można przedłużyć termin spłaty wierzytelności, nie może przekroczyć dwóch lat. W razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli, wynikającej z innych przyczyn niż zwiększenie się wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej przez upadłego działalności zarobkowej, każdy z wierzycieli może wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty wierzycieli przez podwyższenie kwot przypadających wierzycielom. O zmianie planu spłaty wierzycieli orzeka sąd po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia się upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
W razie nie wykonywania przez upadłego obowiązków ustalonych w planie spłaty wierzycieli sąd na wniosek wierzyciela, po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia się upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty, uchyla plan spłaty wierzycieli oraz umarza postępowanie upadłościowe. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. Stosuje się to także wtedy, gdy upadły w sprawozdaniu z wykonania planu spłaty wierzycieli zataił swoje przychody lub w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli dokonywał czynności przekraczających granice zwykłego zarządu, lub gdy okaże się, że upadły ukrywał majątek bądź czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli. Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o umorzeniu niezaspokojonych zobowiązań upadłego objętych planem spłaty oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego.
Umarzając zobowiązania upadłego sąd wymienia wierzyciela, tytuł i sumę zobowiązania, podlegającego umorzeniu. Umorzenie zobowiązań nie dotyczy zobowiązań upadłego, obejmujących świadczenia okresowe, których tytuł prawny nie wygasł, oraz zobowiązań powstałych po ogłoszeniu upadłości.
O umorzeniu niezaspokojonych zobowiązań upadłego oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego sąd orzeka na wniosek upadłego, po przeprowadzeniu rozprawy, o której terminie zawiadamia wszystkich wierzycieli objętych planem spłaty wierzycieli. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Prezes Rady Ministrów o zmianach
Nowe przepisy wprowadzają nowy typ postępowania oddłużeniowego, określanego jako upadłość konsumencka. Osoby fizyczne, które nie prowadzą działalności gospodarczej, a które znalazły się w stanie niewypłacalności nie ze swojej winy, będą mogły ogłosić upadłość. Dzięki nowym rozwiązaniom wierzyciele odzyskają część należności, a dłużnicy, po uregulowaniu przynajmniej części swoich zobowiązań finansowych, wywiążą się z zobowiązań i ustabilizują sytuację.Nowe przepisy przewidują, że postępowanie upadłościowe będzie dotyczyć wyłącznie tych osób, które stały się niewypłacalne na skutek wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności. Oddłużenie ma być dla nich szansą na "rozpoczęcie życia na nowo z czystą kartą". Nie będzie jednak mogło być stosowane częściej niż raz na 10 lat. Postępowanie upadłościowe zakłada, że po likwidacji dostępnego majątku i zaspokojeniu wierzycieli, pozostałe zobowiązania finansowe będą mogły być spłacane w ratach. Po ustaleniu warunków spłaty dłużnik nie będzie mógł zmniejszać wysokości spłat. W projekcie przewidziano jednak możliwość modyfikacji planu spłaty wierzycieli. Chodzi o zdarzenia uniemożliwiające dłużnikowi wywiązanie się ze zobowiązań. W takiej sytuacji sąd będzie mógł przedłużyć okres spłaty maksymalnie o 2 lata.
Nowe przepisy zakładają, że na wniosek osoby ubiegającej się o ogłoszenie upadłości, sąd rozstrzygnie, jaka część wierzytelności będzie musiała być dalej spłacana, a jaka będzie mogła zostać umorzona. Część wierzytelności przeznaczona do spłacenia będzie musiała być oddana w czasie nie dłuższym niż 5 lat.
Postępowanie upadłościowe ma chronić prawa wierzycieli i może zostać umorzone, np. kiedy dłużnik nie realizuje swych zobowiązań określonych w planie spłaty długów, zataja swoje przychody lub ukrywa majątek. Wierzyciele będą też mogli występować o zaspokajanie ich roszczeń w większym zakresie, niż o to wnosi osoba ubiegająca się o ogłoszenie upadłości.
Wszystkie wątpliwości dotyczące stwierdzenia, które z przedmiotów należących do upadłego wchodzą do masy upadłościowej będzie rozstrzygał sędzia-komisarz. Przyjęto, że posiadany przez dłużnika lokal mieszkalny lub dom powinien być także przeznaczony na spłatę zaciągniętych przez niego długów. Zgodnie z projektem, koszty postępowania upadłościowego dla osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej będą niższe niż w przypadku przedsiębiorców. Opłata za wszczęcie postępowania wynosi 200 zł.
Regulacje UE o upadłości konsumenckiej
Instytucja upadłości konsumenckiej ma szerokie zastosowanie w państwach członkowskich UE. Występuje m.in. w Niemczech, Francji, Finlandii, Belgii, Irlandii, Hiszpanii, Luksemburgu, Holandii i na Malcie. Ze względu na brak harmonizacyjnych przepisów wspólnotowych, trudno jest wskazać na wyraźne tendencje zmierzające do ukształtowania tej instytucji w jeden możliwy sposób. Przewidziane w tych krajach rozwiązania obejmują zarówno postępowania zmierzające do zawarcia układu z wierzycielami, jak i polegające na likwidacji majątku dłużnika.Cechą wspólną przyjętych rozwiązań jest sądowy tryb postępowania, chociaż we Francji i w Luksemburgu jest możliwe uzgodnienie warunków porozumienia z wierzycielami przed komisją administracyjną. W takiej sytuacji postępowanie sądowe jest wszczynane dopiero wtedy, gdy próby zawarcia układu z wierzycielami nie przyniosą oczekiwanych rezultatów lub jeżeli sytuacja dłużnika jest tak zła, że nie rokuje nadziei na takie porozumienie. Z możliwości rozłożenia lub częściowego umorzenia zadłużenia wyłączeni są dłużnicy działający w złej wierze, tj. świadomie podejmujący działania prowadzące do ich niewypłacalności.
Dla przykładu, niemieckie przepisy przewidują instytucję tzw. "sądowego zastąpienia zgody wierzyciela". Ma to miejsce wówczas, gdy na plan uregulowania długów wyraziła zgodę więcej niż połowa wierzycieli i suma roszczeń wierzycieli wyrażających zgodę wynosi więcej niż połowę sumy wszystkich roszczeń. Przed wydaniem orzeczenia należy wysłuchać wierzyciela, który wniósł zarzuty wobec planu uregulowania długów. Wierzyciel powinien wskazać okoliczności, które jego zdaniem stoją na przeszkodzie zastąpieniu zgodą jego zarzutów. Na orzeczenie sądu wierzycielowi służy zażalenie.
Upadłość osób fizycznych - ocena
Możliwość przeprowadzenia postępowania upadłościowego w sprawach osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej pozwala dłużnikom, którzy popadli w stan niewypłacalności bez swojej winy, rozpocząć życie na nowo z "czystą kartą". Powinno mieć to wpływ na zmniejszenie liczby beneficjentów różnego rodzaju środków pomocy społecznej. Zatem w tym zakresie wydatki ze środków publicznych mogą ulec zmniejszeniu, a przynajmniej nie będą się powiększać. Tym bardziej, że koszty postępowania pokrywane są ze środków dłużnika. Założeniem jest, że termin 12 miesięcy jest wystarczający do skutecznego przedsięwzięcia przez dłużnika działań dla ustabilizowania jego sytuacji mieszkaniowej.Ustawa ma wpływ nie tylko na sytuację dłużnika. Wpływa także na wierzycieli, którzy w większości przypadków zostaną w pewnym stopniu zaspokojeni. Jednak celem ustawy jest przede wszystkim restrukturyzacja zadłużenia i umożliwienie rehabilitacji społecznej dłużnika. Poprzez nałożenie na naczelników urzędów skarbowych obowiązków udzielania informacji sądowi upadłościowemu w zakresie wskazanym ustawą, regulacja ma wpływ na urzędy skarbowe.
Z czasem ustawa spowoduje zwiększony wpływ spraw do sądów powszechnych. Będzie to nowa kategoria spraw o ogłoszenie upadłości osób fizycznych nie będących przedsiębiorcami.
Ustawa nie wywiera istotnych skutków dla rynku pracy poza zwiększonym zapotrzebowaniem na osoby posiadające licencję syndyka, które będą mogły pełnić funkcje w postępowaniu upadłościowym regulowanym w projekcie.
W związku z tym, że niewypłacalność może być źródłem utrzymywania części miejsc pracy w szarej strefie, uustawa ma pozytywny wpływ na rynek pracy.
Wejście w życie ustawy nie miało wpływu na rozwój regionalny. Nie można było w momencie wejścia w życie przepisów nawet w przybliżeniu określić liczby przewidywanych wniosków o ogłoszenie upadłości osób fizycznych składanych do sądów w trybie proponowanym ustawą. Można jedynie domniemywać, że w przypadku wejścia w życie proponowanej regulacji w 2008 r. liczba złożonych wniosków nie zwiększyła się i dlatego koszty pokryte były ze środków budżetowych resortu sprawiedliwości przewidzianych na 2008 r.
Doświadczenie innych państw wskazuje, że regulacja prawna upadłości konsumenckiej, aby spełniała swe funkcje i nie stwarzała zagrożenia dla wierzycieli oraz bezpieczeństwa obrotu prawnego, musi odpowiadać następującym założeniom:
- oddłużenie musi ustanawiać wyjątek, a nie regułę – dłużnik może skorzystać z tego trybu tylko w wyjątkowych przypadkach i tylko wtedy, gdy daje gwarancję, że oddłużenie wykorzysta na nowy start w życiu i nie będzie się już lekkomyślnie zadłużał;
- możliwość oddłużenia stanowi przywilej dla dłużnika;
- dłużnik powinien w maksymalnym stopniu spłacić swych wierzycieli;
- wierzyciele muszą mieć zapewnioną możliwość obrony ich praw;
- postępowanie powinno być możliwie jak najtańsze.
Warto pamiętać, że oddłużenie upadłego nie może odbywać się z pokrzywdzeniem wierzycieli. Dlatego też upadły powinien spłacić wierzycieli w takim zakresie, w jakim jest to możliwe. W związku z tym projekt przyjmuje, że posiadany przez dłużnika lokal mieszkalny albo dom winien być również przeznaczony na spłatę długów.
Podstawa prawna: Ustawa - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535 ze zm.).
Przemysław Gogojewicz
Źródło:
