Squeeze out reguluje art. 418 k.s.h. polega na przymusowym wykupie akcji akcjonariuszy reprezentujących mniej niż 5% kapitału zakładowego przez nie więcej niż pięciu akcjonariuszy, posiadających łącznie nie mniej niż 95% kapitału zakładowego, a każdy z nich posiada nie mniej niż 5% kapitału zakładowego. Jednym z głównych motywów wprowadzenia przymusowego wykupu akcji drobnych akcjonariuszy jest ochrona akcjonariuszy większościowych przed nadużywaniem praw mniejszości.
W szczególności chodzi tutaj o bezpodstawne zaskarżanie przez akcjonariuszy mniejszościowych uchwał walnego zgromadzenia, jak również obawa przed wykorzystaniem przez akcjonariusza informacji o spółce na rzecz konkurencji. Squeeze out ma jednak także na celu ochronę interesów majątkowych drobnych akcjonariuszy, poprzez zagwarantowanie otrzymania wartości rynkowej swoich akcji oraz obowiązek niezwłocznego uiszczenia ceny wykupu.
Akcjonariusze większościowi mogą w ramach walnego zgromadzenia powziąć uchwałę, na mocy której drobni akcjonariusze zobowiązani będą do odsprzedaży wszystkich swoich akcji. Podczas głosowania nad taką uchwałą, każdej akcji przysługuje wyłącznie jeden głos, niezależnie czy jest ona akcją uprzywilejowaną (stosownie do przepisu art. 352 k.s.h mogącą dawać dwa głosy), czy też akcją niemą, co do której prawo głosu zostało wyłączone (art. 353 § 3 k.s.h.).
Chcesz inwestować? » Wybierz fundusz inwestycyjny, który spełni twoje oczekiwania
W treści uchwały powziętej w oparciu o art. 418 § 1 Kodeksu spółek handlowych należy wskazać akcje podlegające wykupowi (z numeru i serii) i akcjonariuszy, którzy zobowiązują się wykupić akcje, jak również określić akcje przypadające każdemu z nabywców - powinna zatem zawierać plan podziału (wykupu) wspomnianych akcji. Uchwała o przymusowym wykupie akcji powinna być powzięta w drodze jawnego i imiennego głosowania oraz powinna zostać ogłoszona.
Podjęcie omawianej uchwały rodzi po stronie akcjonariusza mniejszościowego („wyciskanego”) obowiązek zbycia swoich akcji na rzecz akcjonariuszy większościowych („wyciskających”). Ci z kolei zobowiązani są do ich zakupu. Metodą wyceny akcji, w przypadku przymusowego wykupu na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych., jest wskazanie ceny przez biegłego, wyznaczonego przez walne zgromadzenie. Jeżeli akcjonariusze nie wybiorą biegłego na tym samym walnym zgromadzeniu, zarząd zwróci się w terminie tygodnia od dnia walnego zgromadzenia do sądu rejestrowego o wyznaczenie biegłego.
 | Ranking lokat Bankier.pl |
Skuteczność omawianej uchwały walnego zgromadzenia zależy od wykupienia przez akcjonariuszy „wyciskających” akcji należących do usuwanych ze spółki akcjonariuszy „wyciskanych”. Nieuiszczenie ceny wykupu, chociażby w części, powoduje upadek całej procedury wykupu akcji. Bez znaczenia dla tego skutku jest to, kto i w jakim zakresie ponosi odpowiedzialność za nie dojście do skutku przymusowego wykupu akcji, jak również, w jaki sposób może do tej odpowiedzialności zostać pociągnięty (wyrok SN z 20.02.2008 r., sygn. akt II CSK 441/07). Akcjonariusze większościowi, którzy zamierzają wykupić akcje, powinni wpłacić należność równą cenie wszystkich nabywanych akcji (cena wykupu) na rachunek bankowy spółki w terminie trzech tygodni od dnia ogłoszenia ceny wykupu, co może mieć miejsce we wspomnianej wyżej uchwale walnego zgromadzenia.
Prowadzisz firmę? » Znajdź najlepsze konto firmowe
Znowelizowana treść omawianego przepisu uzależnia również skuteczność uchwały w przedmiocie squeeze out od wykupienia akcji przedstawionych do wykupu przez akcjonariuszy mniejszościowych zamierzających wystąpić ze spółki, których akcje nie zostały objęte uchwałą o przymusowym wykupie. Akcjonariusze nieobjęci przymusowym wykupem powinni złożyć w spółce dokumenty akcji lub dowody ich złożenia do rozporządzenia przez nią. Akcjonariusze, którzy byli obecni na walnym zgromadzeniu, mają na to dwa dni, od daty walnego zgromadzenia. Pozostali miesiąc od dnia ogłoszenia uchwały. Ci, którzy nie złożą dokumentów akcji w terminie, uważa się za wyrażających zgodę na pozostanie w spółce.
Niebagatelne znaczenie w procedurze przymusowego wykupu akcji ma dla mniejszościowych akcjonariuszy ustalenie ceny wykupu ich akcji. Zgodnie z art. 417 § 1 KSH, wykupu akcji dokonuje się po cenie notowanej na rynku regulowanym, według przeciętnego kursu z ostatnich trzech miesięcy przed powzięciem uchwały, w przypadku natomiast akcji nienotowanych na rynku regulowanym - po cenie ustalonej przez biegłego, wybranego przez walne zgromadzenie.
Wskazany przepis rozróżnia więc dwie sytuacje, tj. gdy cena jest ustalana dla spółki publicznej oraz gdy cenę ustala się dla spółki akcyjnej prywatnej. Jeżeli zatem ma nastąpić wykup akcji, których cena jest ustalana na rynku regulowanym, czyli rynku giełdowym albo na rynku pozagiełdowym, ustalenie ceny akcji podlegających wykupowi sprowadza się do wyliczenia przeciętnego kursu akcji z ostatnich trzech pełnych miesięcy przed powzięciem uchwały. W ślad za poglądami doktryny należy nadto podkreślić, że w przypadku, gdy akcje są notowane przez okres krótszy niż trzy miesiące, to powinno się wziąć pod uwagę średni kurs za cały okres, gdy akcje są notowane.
Sytuacja przedstawia się inaczej, gdy cena wykupu akcji ustalana jest dla spółki akcyjnej prywatnej, tj. w sytuacji, gdy akcje nie są notowane na rynku regulowanym. W takim wypadku cenę ustala biegły, który jest wybierany przez walne zgromadzenie. Uchwała walnego zgromadzenia o wyborze bądź braku wyboru biegłego jest podejmowana bezwzględną większością głosów. Jeżeli na tym samym zgromadzeniu, na którym podjęto uchwałę o przymusowym wykupie akcji, nie wybrano biegłego, decyduje o tym sąd rejestrowy na wniosek zarządu spółki. Przedmiotowy wniosek powinien zostać złożony w terminie tygodnia od dnia odbycia się walnego zgromadzenia.
Chcesz zarabiać na giełdzie? » Załóż rachunek inwestycyjny
Do zadań wyznaczonego biegłego (niekoniecznie biegłego rewidenta) należy dokonanie wyceny akcji, przy czym przepisy kodeksu spółek handlowych nie ingerują w metodę wyceny akcji poszczególnych spółek. Fakt ten nie oznacza dowolności w ustalaniu wartości (ceny) akcji, a brak ścisłej metody wyceny powoduje, iż celowym staje się stosowanie kilku metod uwzględniających specyfikę spółki i następnie uśrednienie ich wyników. Jednocześnie, biegły nie może poprzestać na wskazaniu określonego przedziału cenowego, w którym cena miałaby zostać określona, lecz do jego obowiązków należy wskazanie konkretnej ceny za jedną akcję podlegającą wykupowi.
Bez wątpienia przymusowy wykup akcji drobnych akcjonariuszy odpowiada w pełni charakterowi spółki akcyjnej, w której zaangażowanie kapitałowe w działalność spółki przedkładane jest ponad relacje osobowe. Spór istniejący w doktrynie polskiego prawa spółek na temat zgodności instytucji squeeze out z Konstytucją rozstrzygnął ostatecznie Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 21.06.2005 r. (sygn. akt P 25/02) TK przesądził, że przepis art. 418 § 1 k.s.h. przewidujący przymusowy wykup akcji drobnych akcjonariuszy jest zgodny z Konstytucją.
Jędrzej Dokurno
aplikant radcowski
w Kancelarii Włodzimierz Głowacki i Wspólnicy sp.k.
Zobacz też:
» Inwestowanie na giełdzie dla początkujących
» Sposoby na złodzieja czasu w biznesie
» Wszystko o wykupie managerskim
» Inwestowanie na giełdzie dla początkujących
» Sposoby na złodzieja czasu w biznesie
» Wszystko o wykupie managerskim
Źródło:Informacja prasowa
