Podatki w Dubaju? Ucieczka Polaków przed wojną może słono kosztować

Konflikt w Iranie oraz wynikające z niego napięcia w regionie Bliskiego Wschodu mogą stać się katalizatorem do rewizji statusu podatkowego wielu Polaków przebywających w Zjednoczonych Emiratach Arabskich (ZEA). Masowe wnioski o wsparcie konsularne i ewakuację mogą stanowić dla organów skarbowych istotną przesłankę do zakwestionowania skuteczności przeniesienia centrum interesów życiowych za granicę.

Sytuacja geopolityczna wymusiła na wielu osobach deklarujących rezydencję w Dubaju podjęcie decyzji o powrocie do Polski. Z perspektywy prawa podatkowego, działania te poddają weryfikacji faktyczne miejsce koncentracji interesów osobistych i gospodarczych podatników. 

Przez lata Zjednoczone Emiraty Arabskie kusiły zerową stawką podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT). Choć niedawno wprowadzono tam 9-procentowy podatek dla firm (CIT) przekraczających określony próg dochodowy, oferta ta wciąż pozostaje bezkonkurencyjna w zestawieniu z polskimi progami podatkowymi, daniną solidarnościową czy wysokimi składkami zdrowotnymi, które muszą opłacać najlepiej zarabiający obywatele w kraju.

Mechanizm ustalania rezydencji podatkowej

Zgodnie z polskimi przepisami oraz międzynarodowymi standardami, o rezydencji podatkowej nie decyduje wyłącznie adres zameldowania czy posiadanie wizy w kraju o korzystnym systemie podatkowym. Kluczowym kryterium jest tzw. centrum interesów życiowych. Jak wyjaśnia Tomasz Prokurat, radca prawny, doradca podatkowy i partner w Kancelarii Litigato:

o rezydencji podatkowej nie decyduje adres w emirackiej free zonie ani nawet szczere przekonanie podatnika, że przeniósł swoje życie do Dubaju. Kluczowe są znacznie prostsze pytania: gdzie znajduje się jego dom, gdzie mieszka rodzina, gdzie dzieci chodzą do szkoły, gdzie ma lekarza, klub sportowy czy bank, z którego spłaca kredyt.

W przypadku, gdy większość wymienionych elementów pozostaje w Polsce, sam długotrwały pobyt w ZEA może okazać się niewystarczający do skutecznej zmiany jurysdykcji podatkowej.

Kryzys jako instrument weryfikacji skarbowej

Obecna dynamika wydarzeń na Bliskim Wschodzie dostarcza administracji skarbowej argumentów w postępowaniach wyjaśniających. Osoby oczekujące od polskich władz pomocy w ewakuacji pośrednio potwierdzają trwałość więzi z krajem ojczystym. Tomasz Prokurat wskazuje na potencjalne konsekwencje:

dla wielu osób, które przeniosły się do ZEA, aby nie płacić w Polsce podatku od sprzedaży kryptowalut, udziałów czy akcji i prowadzić biznes przy zerowym PIT, obecny kryzys może mieć bardzo nieoczekiwany skutek uboczny - pytania ze strony urzędu skarbowego o to, gdzie faktycznie znajdowało się ich centrum interesów życiowych.

Postępowania te mają na celu ustalenie, czy podatnik pozostawał polskim rezydentem w okresie uzyskiwania dochodów za granicą, co skutkowałoby obowiązkiem ich opodatkowania w Polsce.

Deficyt dowodowy: problem certyfikatu rezydencji

Poważnym utrudnieniem dla podatników jest specyfika polsko-emirackiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. W praktyce uzyskanie certyfikatu rezydencji w ZEA, który byłby wiążącym dowodem dla polskiego fiskusa, jest dla większości obcokrajowców niemożliwe. Przyczyn jest kilka:

• bariery formalne: umowa wymaga posiadania obywatelstwa ZEA dla uzyskania pełnego statusu rezydenta w rozumieniu konwencji, co jest wymogiem niemal nieosiągalnym.
• ryzyko procesowe: brak formalnego potwierdzenia rezydencji sprawia, że w przypadku sporu podatnikowi trudno jest wykazać skuteczne przeniesienie centrum życia za granicę, zwłaszcza jeśli nadal wykazuje aktywność w Polsce.

Nie wszystko złoto co się świeci...

Eksperci podkreślają, że popularność Dubaju jako kierunku optymalizacji podatkowej była w ostatnich latach stymulowana przekazami w mediach społecznościowych, które często pomijały złożoność zagadnienia. W profesjonalnym doradztwie zmiana rezydencji na ZEA jest oceniana jako rozwiązanie o wysokim stopniu ryzyka.

Jak podkreśla ekspert Tomasz Prokurat, materiały marketingowe w mediach społecznościowych często pomijają kluczowe bariery, takie jak exit tax czy reguły CFC, które mogą zniwelować potencjalne oszczędności. Przy planowaniu takiej operacji, warto uwzględnić następujące kwestie:

• podatek od niezrealizowanych zysków, znany jako exit tax, stanowi pierwszą barierę dla osób fizycznych planujących zmianę rezydencji podatkowej z Polski na zagraniczną. Danina ta opiera się na fikcji prawnej, w której fiskus traktuje moment opuszczenia kraju tak, jakby podatnik dokonał odpłatnego zbycia swojego majątku osobistego. Opodatkowaniu stawką 19% podlegają przede wszystkim udziały w spółkach, akcje oraz inne papiery wartościowe, o ile ich łączna wartość rynkowa przekracza próg 4 mln zł. W praktyce oznacza to konieczność zapłaty podatku od wzrostu wartości aktywów, mimo że nie zostały one fizycznie upłynnione, a podatnik nie otrzymał z tego tytułu gotówki.
• przepisy o Zagranicznych Jednostkach Kontrolowanych (CFC), które mają zapobiegać transferowaniu dochodów do jurysdykcji o niskim poziomie opodatkowania, takich jak Zjednoczone Emiraty Arabskie. Mechanizm ten sprawia, że jeśli polski rezydent posiada znaczące udziały w emirackiej spółce generującej głównie dochody pasywne (np. dywidendy, odsetki czy należności licencyjne), polski urząd skarbowy może domagać się 19% podatku od wypracowanego przez nią zysku. Ryzyko to staje się realne w momencie, gdy podatnikowi nie uda się skutecznie dowieść utraty polskiej rezydencji podatkowej, co skutkuje objęciem jego globalnych dochodów nieograniczonym obowiązkiem podatkowym w Polsce.

Fundamentem skutecznej optymalizacji podatkowej przy wyjeździe do Dubaju jest trwałe i faktyczne zerwanie więzi z krajem wyjścia, czyli przeniesienie centrum interesów życiowych. Fiskus analizuje w tym procesie zarówno interesy osobiste, jak i gospodarcze. Kluczowe jest nie tylko posiadanie stałego miejsca zamieszkania i przebywanie z rodziną w ZEA, ale także przeniesienie tam aktywności społecznej i medycznej. Z perspektywy gospodarczej istotne jest miejsce ulokowania kont bankowych, nieruchomości oraz źródła głównych dochodów. Należy pamiętać, że wszelkie przejawy utrzymywania silnych więzi z Polską – w tym sytuacje kryzysowe, jak prośby o ewakuację przez polskie służby dyplomatyczne – mogą zostać wykorzystane przez organy skarbowe jako dowód, że zmiana rezydencji miała charakter pozorny.

Rezydencja podatkowa to nie jest formalność, którą można zmienić jednym dokumentem czy wpisem w rejestrze spółek. To przede wszystkim kwestia faktycznego miejsca życia - konkluduje Tomasz Prokurat.

W związku z powyższym, powroty z regionów objętych kryzysem mogą stać się początkiem wieloletnich sporów z organami podatkowymi, na co wielu podatników nie było przygotowanych.

Źródło: