Jednakże nie jest to bynajmniej głównym powodem ich nazwy, ponieważ ich egzotyczność polega nie tylko na ich mniejszej popularności, lecz przede wszystkim na braku standaryzacji i elastyczności ich stosowania w różnych sytuacjach rynkowych. Cechą specyficzną tego rodzaju opcji jest ich indywidualny charakter, co oznacza, że mogą być one dopasowywane do wybranej strategii inwestycyjnej poprzez dodawanie różnego rodzaju dodatkowych warunków. Z tego względu nie istnieje ujednolicona definicja, ponieważ opcje te mogą się różnić między sobą licznymi cechami. Dlatego też przyjmuje się, że opcjami egzotycznymi są wszystkie opcje, które różnią się co najmniej jednym czynnikiem od opcji standardowych.
Złożoność i indywidualny charakter tych instrumentów sprawia, że nie są one przedmiotem obrotu na tradycyjnych parkietach giełdowych, lecz z reguły są wystawiane na rynkach pozagiełdowych. Oferowane są przede wszystkim przez banki, które mogą zawrzeć kontrakt opcyjny z danym klientem lub instytucją finansową na specjalnie wynegocjowanych warunkach, które zazwyczaj jednak nie odbiegają diametralnie od przyjętych standardów. Opcje egzotyczne występują o wiele częściej na rynku klientowskim, aniżeli na rynku międzybankowym. Spowodowane jest to przede wszystkim potrzebami klientów, którzy zainteresowani są jak najlepszym dopasowaniem wybranych instrumentów finansowych do zakładanej sytuacji mogących wystąpić na rynku. Dla banków dużo korzystniejsze jest zastosowanie standardowych opcji, ponieważ zapewniają one większą płynność i łatwiejszą analizę oraz wycenę. Wśród polskich banków, które jako pierwsze wprowadziły opcje egzotyczne na rynek są Citibank Handlowy, BRE Bank oraz BPH. Są to banki z silnym nastawieniem na klientów korporacyjnych, którzy wymagają zaawansowanych instrumentów finansowych.
Rodzaje opcji egzotycznych
Opcje egzotyczne można podzielić na wiele rodzajów i typów. Do najważniejszych z nich zaliczyć możemy opcje barierowe, binarne i azjatyckie, a także nieco mniej popularne, lecz równie ciekawe opcje koszykowe, wsteczne (look-back) oraz o opóźnionym starcie. W niedalekiej przyszłości niewykluczone jest również pojawienie się całkiem nowych rodzajów opcji, które również będzie można zaliczyć do szerokiej rodziny opcji egzotycznych. Jedną z najważniejszych zalet tych instrumentów jest ich niższa cena, aniżeli opcji standardowych. Spowodowane jest to występowaniem dodatkowych warunków, od których uzależnione jest wykonanie opcji. Dotyczy to zwłaszcza opcji barierowych, gdzie ustalane są tzw. bariery wejścia lub wyjścia, których osiągnięcie powoduje wykonanie bądź dezaktywacje opcji. Występowanie barier nakłada na nabywcę opcji dodatkowe ryzyko, które wpływa na mniejszą cenę opcji. Jednakże, kiedy inwestor przekonany jest o słuszności swoich przewidywań, ustalenie wspomnianych barier działa na jego korzyść powodując zarówno obniżenie ceny opcji, a także zachowując zazwyczaj taki sam poziom możliwego do osiągnięcia zysku. W zależności od rodzaju bariery (wejścia lub wyjścia), jej poziomu względem ceny wykonania, a także zajmowanej pozycji (krótkiej bądź długiej) można skonstruować 8 podstawowych typów opcji barierowych, co stwarza stosunkowo duże możliwości dobrania odpowiedniej opcji do naszych potrzeb, biorąc pod uwagę, że poziomy barier oraz cen wykonania są również przedmiotem naszego wyboru. Ustalenie barier wejścia powoduje, że opcja do czasu osiągnięcia bariery jest opcją nieaktywną, czyli nie może być wykonana, jeżeli nie osiągnęła określonego poziomu, nawet jeżeli posiada dodatnią wartość wewnętrzną. Natomiast po osiągnięciu wyznaczonego poziomu następuje jej aktywacja, która powoduje, że opcja staje się automatycznie opcją standardową (plain vanilla), a ustalona bariera zostaje usunięta. W takiej sytuacji, opcja może być wykonana, nawet jeżeli cena w dniu realizacji będzie niższa, aniżeli wyznaczona na początku bariera. Dokładnie odwrotnie sytuacja wygląda w przypadku barier wyjścia., które powodują dezaktywacje danej opcji w momencie ich osiągnięcia. W takim przypadku dana opcja nie może zostać wykonana, ponieważ nie został spełniony warunek nieosiągnięcia bariery. W celu zabezpieczenia się przed taką sytuacją stosuje się tzw. rabatowe opcje barierowe, w których ustalany jest specjalny rabat mający częściowo pokryć koszty wynikające z dezaktywacji opcji lub w przypadku barier wejścia nieosiągnięcia wymaganego poziomu aktywacji. Zastosowanie powyższego rabatu wpływa naturalnie na wzrost ceny opcji.
Nieco inną odmianą opcji barierowych są opcje binarne, w których również występują bariery, jednakże w tego rodzaju instrumentach ściśle ustalona jest wysokość zysku dla nabywcy opcji, który jest wypłacany jedynie pod warunkiem osiągnięcia bariery. Tego typu opcje nazywane są również „all-or-nothing” (wszystko albo nic), dlatego, że nie jest istotne o jaką wartość cena przekroczy wyznaczony limit, a jedynie to czy zostanie on osiągnięty. Jest to tzw. sytuacja zero-jedynkowa, gdzie spełnienie warunku powoduje wygraną bądź przegraną niezależnie od dalszego rozwoju sytuacji.
Ostatnią grupą, która cieszy się dużą popularnością są opcje azjatyckie. Cechą wspólną wszystkich opcji azjatyckich jest uzależnienie osiąganego zysku od średniej ceny instrumentu bazowego, przy czym średnia ta może być wyznaczana zarówno za pomocą średniej arytmetycznej jak i geometrycznej. Wpływa to na zmniejszenie ryzyka manipulacji ceną instrumentu bazowego, ponieważ cena ustalana jest na podstawie określonej liczby okresów. Powoduje to, że koszty ewentualnej manipulacji stają się o wiele większe, a co za tym idzie nieopłacalne. Inną istotną przyczyną popularności tego rodzaju opcji jest ich duża skuteczność w operacjach hedgingowych. Odnosi się to zwłaszcza do zabezpieczania serii przyszłych przepływów pieniężnych, które mogą być zabezpieczone poprzez kontrakt opcyjny, z którego wypłata będzie ceną średnią z ustalonych dni w których dane przepływy miały miejsce. Istotną zaletą tego rodzaju instrumentów jest ich niższa cena, aniżeli analogicznych opcji standardowych. Wynika to z faktu, że zmienność średniej z serii obserwacji jest zawsze niższa od zmienności pojedynczych obserwacji, a poziom zmienności instrumentu bazowego jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na cenę opcji. Z tego też względu opcje azjatyckie nie są zazwyczaj wykorzystywane do celów spekulacyjnych. Istnieje również, wiele modyfikacji, tego rodzaju opcji, które zakładają np. przypisanie poszczególnym obserwacjom różnych wag, a następnie zastosowanie średniej ważonej do obliczenia wyniku z opcji. Jest to szczególnie korzystne rozwiązanie w zabezpieczaniu przepływów pieniężnych o różnych wartościach.
Opcje egzotyczne w produktach strukturyzowanych
Opcje egzotyczne mogą być z powodzeniem wykorzystywane w produktach strukturyzowanych, które są zazwyczaj dopasowywane do indywidualnych potrzeb inwestora. Standardowymi składnikami takich produktów są z reguły obligacje zerokuponowe oraz opcje. Nabywając produkt strukturyzowany otrzymujemy wspomnianą obligację, a w związku z tym, iż wpłaciliśmy równowartość jej wartości nominalnej, różnica inwestowana jest również w konkretne opcje. W efekcie produkty strukturyzowane są inwestycjami z reguły o stosunkowo długim okresie co powoduje zamrożenie w nich pieniędzy czasami na kilka lat. Wykorzystując jednakże opcje egzotyczne, które są tańsze od standardowych, możliwe jest skrócenie czasu trwania takiego produktu strukturyzowanego, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości osiągnięcia porównywalnego zysku. Dlatego też kupując opcję egzotyczną i płacąc mniejszą cenę, możemy kupić analogiczną obligację o niższym kuponie odsetkowym, co przekłada się z reguły na krótszy termin wykupu. Dzięki temu produkty strukturyzowane mogą stać się bardziej elastyczne i atrakcyjniejsze dla większej grupy inwestorów, również o krótszym horyzoncie inwestycyjnym. Szczególną rolę mogą tutaj odegrać opcje barierowe, które jeżeli są aktywne zachowują się tak samo jak opcje typu plain vanilla. Innymi opcjami, które mogą zostać z powodzeniem wykorzystane są opcje typu loop back. Mogą one być bardziej opłacalne w sytuacji gdy podczas trwania opcji cena była korzystniejsza aniżeli w dniu jej realizacji. Jeśli chodzi natomiast o opcje azjatyckie to mogą być one użyte w sytuacji gdy bardziej pożądane jest osiągnięcie wyniku, który będzie łatwiejszy do przewidzenia i pewniejszy w stosunku do opcji innego typu. Najważniejsze jest jednak aby potencjalny inwestor decydujący się na zakup produktu strukturyzowanego rozumiał mechanizmy zastosowanych instrumentów finansowych oraz znał zarówno ich zalety jak i wady. W przypadku opcji egzotycznych jest to o tyle istotniejsze, że są to instrumenty bardziej „uwarunkowane”, co czyni je nieco bardziej skomplikowanymi i zależnymi od różnych sytuacji występujących na rynku. Dlatego też tak istotne jest, aby inwestor przed zakupem był dobrze poinformowany o wszystkich czynnikach, które warunkują realizację opcji z zyskiem.
Opcje egzotyczne są instrumentami, które nie są z reguły przedmiotem obrotu na rynkach regulowanych, co powoduje, że są one trudniejsze do odsprzedania. Nie jest to jednak wadą w przypadku produktów strukturyzowanych, ponieważ nie mogą być one zrealizowane przed terminem wykupu obligacji, co sprawia, że opcje współtworzące dany produkt kupowane są z reguły na podobny okres co obligacje i utrzymywane aż do terminu wykonania.
Opcje koszykowe jako sposób na dywersyfikację ryzyka
Ciekawym rodzajem opcji pozwalającym na dywersyfikację ryzyka są opcje koszykowe, których wynik uzależniony jest od więcej niż od jednego instrumentu bazowego. Zwiększa to odporność na ryzyko specyficzne dotyczące danego waloru, jednakże z drugiej strony zazwyczaj powoduje do uśredniania zysków. Są one stosowane zazwyczaj, kiedy istnieje duża niepewność co do zachowania się danego instrumentu bazowego w przyszłości. W takiej sytuacji koszyk opcji może zrekompensować straty poniesione na jednym instrumencie bazowym poprzez zyski odniesione na innym. Podczas doboru instrumentów bazowych istnieją różne modele w konstruowaniu danego koszyka uwzględniające różne podejścia do inwestycji i ryzyka. W jednym z nich celem jest jak największe zdywersyfikowanie posiadanego koszyka, czyli wybierane są instrumenty jak najmniej skorelowane pomiędzy sobą, aczkolwiek nie może być to korelacja ujemna, ponieważ taki koszyk nie będzie przynosił oczekiwanych wyników w sytuacji gdy wzrost jednego instrumentu będzie niwelowany przez spadek innego. Przykładem takiego rozwiązania, byłby zakup opcji kupna (long call) na złoto przy równoczesnym zakupie opcji kupna na dolara amerykańskiego. W powyższej sytuacji bardzo trudno byłoby odnieść jakikolwiek zysk, ponieważ bardzo silna odwrotna zależność obu instrumentów powodowałaby, że pomimo pozornego zbilansowania koszyka ponosilibyśmy stratę wynikającą z zapłaconych premii opcyjnych. Dlatego najbardziej optymalnym rozwiązaniem jest kiedy wzajemna korelacja będzie oscylować w granicach zera. Taki dobór walorów sprawi, że ewentualna negatywna sytuacja występująca na danym rynku nie będzie wpływać istotnie na zachowanie innych instrumentów w koszyku. Istotne w tym podejściu jest aby wybrane zostały z różnego rodzaju rynków. Ponadto koszykowe opcje kupna charakteryzujące się większym współczynnikiem korelacji miedzy instrumentami bazowymi są opcjami droższymi, aniżeli te o niższym współczynniku.
Możliwości zastosowań opcji egzotycznych są bardzo szerokie i nie ograniczają się jedynie do wymienionych przykładów. Poznając dokładnie ich charakterystykę zyskujemy wiedzę na temat nowych i z reguły efektywniejszych sposobów na inwestowanie, bądź zabezpieczanie naszego kapitału, co może przyczynić się do uzyskania istotnych korzyści i przewagi nad innymi uczestnikami rynku. Chociażby z tego względu warto jest bliżej zainteresować się opisywanymi instrumentami, nawet jeżeli nie zyskały one jeszcze w Polsce dużej popularności, co akurat może się w najbliższej przyszłości bardzo szybko zmienić.
Krzysztof Dankowski
www.InwestycjeAlternatywne.pl
Źródło:
