Rynek faktoringowy
Rynek faktoringowy wydaje się ewoluować w kierunku zaspokojenia potrzeb swoich klientów w sposób kompleksowy. Kompleksowość usługi polega na włączaniu do oferty nowych usług lub na optymalizowaniu już istniejących. Przez długi czas za podstawową funkcję faktoringu uważano finansowanie. Obecnie w ofercie większości faktorów nieodłączną częścią składową faktoringu jest zarządzanie należnościami.Stanowi ono esencję faktoringu ponieważ pomaga zapobiegać zatorom płatniczym. Usługa ta obejmuje zespół stale wykonywanych działań mających na celu nawiązanie i utrzymanie pozytywnego kontaktu z odbiorcą, weryfikację wierzytelności oraz monitoring ich spłat. Dzięki temu możemy uzyskać szybszą spłatę należności przez odbiorców. Dla faktora czynności te oznaczają możliwość rzetelnej i systematycznej weryfikacji jakości wierzytelności. To zaś stanowi element aktywnej kontroli ryzyka i jest odejściem od polityki jego unikania prezentowanej często przez banki. Efektem tego mechanizmu jest właśnie większa dostępność środków dla klienta – niezależnie od jego zdolności kredytowej.
Optymalizowanie usługi faktoringu sprowadza się do objęcia ofertą jak najszerszego grona klientów. Aby było to możliwe, należy przekroczyć ograniczenia obecnie uniemożliwiające wielu firmom skorzystanie z oferty faktora. Jedną z takich przeszkód jest brak dogodnej formy ubezpieczenia należności klienta. W efekcie najczęściej spotykaną formą finansowania należności na rodzimym rynku faktoringowym jest faktoring z regresem. Stanowi on obecnie 70% wszystkich transakcji. W miarę stabilizowania się sytuacji gospodarczej, wprowadzenia uregulowań prawnych dotyczących obrotu wierzytelnościami, oraz warunków umożliwiających bogacenie się społeczeństwa, coraz bardziej powszechną usługą będzie faktoring pełny (bez regresu). Dzięki niemu możliwe będzie odciążenie przedsiębiorstwa z ryzyka związanego z ewentualnymi trudnościami w odzyskaniu długu i ściągnięciu go od kontrahenta.
Korzystnym zjawiskiem jest dywersyfikacja portfela klientów korzystających z faktoringu. Znajdują się w nim firmy handlowe, produkcyjne, usługowe i transportowe. W przypadku nawiązania współpracy z faktorem niezależnym od banku istnieje możliwość skorzystania z oferty dostosowanej do potrzeb przedsiębiorstwa nie tylko pod względem ceny usługi czy oceny ryzyka. Działalność tych faktorów wyznacza kierunek, w którym zmierzać będzie rynek starając się uatrakcyjnić swoją ofertę. Dzięki zastosowaniu odmiennych kryteriów kwalifikacyjnych dla firm, kompleksowości usługi, otwartości na potrzeby klientów związane z branżą, którą reprezentują możliwe będzie dotarcie z faktoringiem do firm z segmentu uważanego obecnie za zbyt ryzykowny – do firm zbyt małych lub do firm z branż niechętnie obsługiwanych.
Rynek faktoringowy wciąż intensywnie się rozwija. Pomimo znacznego wzrostu (19,5%) w stosunku do poprzedniego roku, obroty faktorów pochodzą od firm stanowiących zaledwie 0,17% rynku. Można spodziewać się, że w najbliższej przyszłości do grona najbardziej liczących się na rynku polskim faktorów dołączą kolejni, w tym również zagraniczni, którzy zostaną zachęceni niewielką konkurencją i ogromnym popytem na usługę. Akces do UE spowoduje wprawdzie pojawienie się nowych firm faktoringowych, nadal jednak rynek polski potrzebuje wiele czasu, aby osiągnąć równowagę pomiędzy popytem a podażą w tej branży.
Wzrost gospodarczy w roku 2003 to w dużej mierze efekt zwiększonego eksportu. Wiele firm angażuje się w działalność eksportową szukając nowych rynków zbytu i nowych możliwości finansowania bieżącej działalności. Faktoring eksportowy jest usługą, która pozwala nie tylko pozyskiwać fundusze na obrót ale i dodatkowo pokonywać bariery prawne i językowe związane z dochodzeniem wierzytelności. Współpraca z rynkami UE umożliwi korzystanie z usługi faktoringu eksportowego większej liczbie przedsiębiorców, faktorom zaś niewątpliwie ułatwi obsługę klientów.
Przykład
Spółka A zawarła z firmą faktoringową umowę. Na podstawie tej umowy faktor nabywa od Spółki wierzytelności wobec odbiorców. Co miesiąc Spółka wystawia faktury na 200 000 zł. z terminem płatności wynoszącym 60 dni. Wszystkie te wierzytelności są przekazywane firmie faktoringowej. Ponieważ wierzytelności te są przez odbiorców spłacane na bieżąco, saldo nieuregulowanych należności utrzymuje się w ciągu roku na poziomie ok. 400 000 zł.
W myśl umowy faktor stawia do dyspozycji swego klienta środki wynoszące 80% salda niespłaconych wierzytelności. Udostępnione w ten sposób środki możemy traktować jak rodzaj linii kredytowej. Jej wysokość w przypadku Spółki A to 320 000 (czyli 80% od salda należności wynoszącego 400 000 zł.). Pozostałe 20% wierzytelności faktor wypłaci po uzyskaniu zapłaty od odbiorców Spółki A.
Kwota 320 000 zł. to środki udostępnione klientowi. Będą one przelane na konto klienta po pomniejszeniu dostępnej kwoty o wynagrodzenie faktora obejmujące prowizję oraz odsetki od bieżącego wykorzystania środków. Prowizja w przypadku Spółki A wynosi 2% wartości wierzytelności i stanowi wynagrodzenie faktora za czynności związane z nabyciem oraz administrowaniem należnościami. Odsetki wynoszą 8% w stosunku rocznym i są wynagrodzeniem z tytułu finansowania. Biorąc pod uwagę powyższe warunki koszty ponoszone przez Spółkę będą wynosiły:
1. Prowizja: 4 000 zł. miesięcznie (2% od wartości faktur)
2. Odsetki : 2 133 zł. miesięcznie (8% w stosunku rocznym od kwoty 320 000 zł. )
Rocznie koszt ten wyniesie ok. 73 596 zł.
Uzyskując dostęp do środków klient ma możliwość uzyskania rabatów od swoich dostawców. Rabaty te wynoszą w przypadku Spółki A 3% wartości płatności gotówkowych. Środki pieniężne uzyskiwane z tytułu zaliczek wypłaconych przez faktora oraz owych 20% w przypadku spłaty wierzytelności przez odbiorców wynoszą ok. 193 000 zł. Kwota ta zostaje przeznaczona w 2/3 na zakupy płatne gotówką oraz 1/3 na wynagrodzenia i składki ZUS.
Płacąc 128 000 zł. gotówką za dostawy Spółka A uzyskuje 3 840 zł. rabatów. Kwota uzyskanych rabatów pomniejsza faktyczny koszt faktoringu.
W efekcie Spółka A ponosi koszt netto wynoszący 2 293 zł. miesięcznie (prowizja + odsetki – uzyskane rabaty od dostawców). Efektywny roczny koszt finansowania z wykorzystaniem faktoringu może w ten sposób wynieść nawet poniżej 10% w skali roku w stosunku do kwoty finansowania wynoszącej 320 000 zł., co jest wielkością korzystnie prezentującą się wobec trudno osiągalnego kredytu bankowego. Dokonując powyższych kalkulacji efektywny koszt usługi faktoringowej uwzględnia tylko jedną z możliwych do uzyskania korzyści. Nie ujęto w obliczeniach oszczędności z tytułu monitów pisemnych oraz telefonicznych kierowanych do odbiorców, oszczędności czasu potrzebnego do bieżącej kontroli sald należności oraz ewentualnych opóźnień w spłatach. Nie wzięto też pod uwagę oszczędności czasu potrzebnego na załatwienie wszelkich formalności związanych z uzyskaniem kredytu oraz kosztów jego zabezpieczenia, ponieważ w przypadku faktoringu najczęściej stosowanym zabezpieczeniem są same wierzytelności oraz weksel klienta.
Krzysztof Kuniewicz
Dyrektor Generalny Bibby Factors Polska Sp. z o. o.
