Zmienność cen energii oraz ryzyko strukturalnych niedoborów mocy stanowią wyzwanie dla marży polskich przedsiębiorstw produkcyjnych. Koszty zakupu energii przestały być traktowane wyłącznie w kategoriach ryzyka operacyjnego – stały się jednym z kluczowych parametrów decydujących o rentowności.
Na rynku funkcjonują mechanizmy wsparcia związane z Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki oraz określone wytyczne prawne. Wypływające stąd uwarunkowania skłaniają podmioty gospodarcze do poszukiwania alternatywnych modeli zasilania i optymalizacji.
Różna wrażliwość na zmiany cen
W polskiej gospodarce widoczny jest podział na grupy podmiotów reagujących na presję kosztową. Pierwsza to duże przedsiębiorstwa o wysokim zapotrzebowaniu na moc. Podmioty takie jak KGHM Polska Miedź czy Huta Bankowa w Dąbrowie Górniczej mierzą się ze skokami cen energii w godzinach szczytowych, co prowadzi do realizowania inwestycji we własne źródła wytwórcze (w tym farmy fotowoltaiczne oraz bloki gazowe i kogeneracyjne).
Drugą grupę stanowią średnie zakłady przemysłowe. W sektorach takich jak hutnictwo czy przetwórstwo tworzyw sztucznych (przykładowo Boryszew S.A. lub Ergis) udział energii w kosztach operacyjnych (OPEX) sięga od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. Skłania to przedsiębiorstwa do modyfikacji procesów produkcyjnych i logistycznych pod kątem energooszczędności.
Obecnie model funkcjonowania firm przesuwa się od biernego zakupu energii z sieci ogólnej w stronę wielotorowego zarządzania jej zużyciem i pozyskiwaniem. Nie jest to model nowy. Już 20 lat temu niemiecki koncern Passauera, stawiając drukarnię w Sosnowcu, przewidział, że swój biurowiec, którego budowa skończyła się w 2009 roku, będzie mógł ogrzewać ciepłem wytwarzanym w czasie pracy drukarni. Ten układ działa do dziś.
Firmy mogą korzystać z kilku mechanizmów. Najpopularniejsze to kontrakty cPPA (Corporate Power Purchase Agreement), czyli długoterminowe umowy zakupu energii elektrycznej bezpośrednio od producentów energii z odnawialnych źródeł (OZE). Na takie rozwiązanie zdecydowały się m.in. Kompania Piwowarska oraz Cemex Polska, zawierając umowy z farmami wiatrowymi i fotowoltaicznymi w celu stabilizacji kosztów.
Kolejnym narzędziem są systemy zarządzania energią (ISO 50001 i EMS). To narzędzia służące do analityki zużycia energii w czasie rzeczywistym, ograniczające straty techniczne oraz tzw. moc szczytową.
Trzecie narzędzie to świadectwa efektywności energetycznej (białe certyfikaty). Są rynkowym mechanizmem rekompensaty za zrealizowane przedsięwzięcia oszczędności energii, np. odzysk ciepła odpadowego czy wymianę silników na energooszczędne. Wydawane w ten sposób prawa majątkowe stanowią zasób podlegający monetyzacji na Towarowej Giełdzie Energii. Pozwala to przedsiębiorstwom na odzyskanie części nakładów inwestycyjnych poniesionych na modernizację technologiczną.
Wsparcie transformacji
Inwestycje modernizacyjne w strukturach przemysłowych, czego przykładem są działania PCC Rokita, wiążą się z potrzebą pozyskania kapitału ze źródeł zewnętrznych bez konieczności angażowania wyłącznie środków własnych. Dla przedsiębiorstw, zwłaszcza przechodzących modernizację, może być to problemem.
Na szczęście realizacja projektów z zakresu niezależności energetycznej nie wymaga od przedsiębiorców opierania się na klasycznych liniach kredytowych. Na rynku dostępne są dedykowane instrumenty, w tym oferowane przez Agencję Rozwoju Przemysłu (ARP).
Do takich instrumentów należy Pożyczka Inwestycyjna z Gwarancją InvestEU ze zredukowaną marżą i obniżonym poziomem wymaganych zabezpieczeń rzeczowych czy produkty finansowania inwestycji w projekty, za które można otrzymać Białe Certyfikaty.
W praktyce po tego typu struktury sięgają średnie zakłady spożywcze czy odlewnicze, np. działające w ramach Specjalnych Stref Ekonomicznych zarządzanych przez ARP (takich jak Euro-Park Mielec). W ich przypadku standardowym wdrożeniem staje się łączenie własnych magazynów energii z mikroinstalacjami trigeneracyjnymi. W przypadku takich przedsięwzięć ograniczenia nakładają zresztą tylko własna pomysłowość i ocena zdolności kredytowej.
Z perspektywy struktury kosztów budowanie własnych źródeł energii oraz podnoszenie efektywności wpływa na przewagę kosztową i stabilność operacyjną przedsiębiorstw. Daje to firmie kilka korzyści: uniezależnia się od dostaw energii ze wciąż jeszcze scentralizowanej sieci, nie musi prowadzić monitoringu wyłączeń, a jednocześnie może zacząć zarabiać na nadwyżkach produkowanej energii przez ich sprzedaż do krajowej sieci.
Łączenie działań optymalizacyjnych (wdrożenie procedur ISO 50001, pozyskiwanie białych certyfikatów) z zewnętrznym finansowaniem zwrotnym (programy ARP/InvestEU) stanowi model modernizacji, który nie obniża w bezpośredni sposób bieżących wskaźników płynności ani zdolności kredytowej podmiotu.
Pożyczka pomoże rozłożyć w czasie koszt transformacji
Wioletta Mierzejewska, Dyrektor Centrum Obsługi Przedsiębiorców w Warszawie, Agencja Rozwoju Przemysłu S.A.
Wysokie i zmienne ceny energii sprawiają, że przedsiębiorstwa przemysłowe coraz częściej patrzą na transformację energetyczną przez pryzmat jej wpływu na rentowność. We wrześniu 2026 r. średnia cena energii elektrycznej na Towarowej Giełdzie Energii na rynku dnia następnego wzrosła o 14,2 proc. w porównaniu z sierpniem, a cena kontraktu rocznego z dostawą w 2027 r. zwiększyła się o 12,2 proc. W takich warunkach inwestycje w efektywność energetyczną przestają być postrzegane wyłącznie jako element strategii środowiskowej. Coraz wyraźniej stają się sposobem na obniżenie rachunków, ograniczenie kosztów operacyjnych i wzmocnienie konkurencyjności firmy.
Rosnące znaczenie ekonomicznych korzyści z transformacji widać również na rynku białych certyfikatów. We wrześniu 2026 r. wolumen obrotu prawami majątkowymi wynikającymi ze świadectw efektywności energetycznej wyniósł 27 tys. toe — najwięcej od stycznia 2020 r. i o 73 proc. więcej niż rok wcześniej. Tak duży wzrost obrotu pokazuje, że przedsiębiorcy coraz aktywniej korzystają z mechanizmów, które pozwalają nie tylko ograniczać zużycie energii, ale także uzyskiwać dodatkowe przychody z inwestycji poprawiających efektywność energetyczną. Transformacja może więc przynosić firmom wymierne korzyści finansowe.
Firmy mają do dyspozycji różne sposoby ograniczania ekspozycji na rosnące koszty energii. Mogą inwestować we własne odnawialne źródła energii, ale również modernizować istniejącą infrastrukturę i procesy produkcyjne. Wymaga to jednak nakładów, których przedsiębiorcy nie zawsze chcą lub mogą pokryć wyłącznie z własnych środków. Dlatego w Agencji Rozwoju Przemysłu oferujemy instrumenty finansowe umożliwiające realizację takich projektów przy uwzględnieniu ich specyfiki i oczekiwanych efektów.
Jednym z nich jest pożyczka na inwestycje służące poprawie efektywności energetycznej i uzyskaniu białych certyfikatów. Pozwala sfinansować do 90 proc. wartości inwestycji netto. Istotną cechą produktu jest dostosowanie harmonogramu miesięcznych spłat do oszczędności energii określonych w audycie energetycznym. Dzięki temu konstrukcja finansowania uwzględnia ekonomiczny efekt planowanej modernizacji, a przedsiębiorca może powiązać spłatę zobowiązania z zakładanymi korzyściami wynikającymi z ograniczenia zużycia energii.
Drugim rozwiązaniem jest Pożyczka Inwestycyjna z Gwarancją InvestEU na Zrównoważone Inwestycje, przeznaczona m.in. na finansowanie odnawialnych źródeł energii oraz przedsięwzięć poprawiających efektywność energetyczną. Gwarancja InvestEU może objąć do 80 proc. wartości pożyczki, ograniczając wymagany poziom dodatkowych zabezpieczeń. Przy standardowym wymogu zabezpieczenia na poziomie 120 proc. wartości finansowania oznacza to, że przedsiębiorca powinien zapewnić jedynie pozostałe 40 proc. Dodatkową korzyścią jest obniżona marża, która pozwala ograniczyć koszt finansowania inwestycji.
Transformacja energetyczna nie musi oznaczać wyboru między ograniczaniem kosztów a zachowaniem płynności finansowej. Odpowiednio dobrane instrumenty pozwalają rozłożyć nakłady w czasie, wykorzystać korzyści wynikające z poprawy efektywności energetycznej i zmniejszyć obciążenie własnego kapitału. W warunkach zmiennych cen energii takie inwestycje stają się nie tylko odpowiedzią na bieżącą presję kosztową, ale również sposobem na budowanie długoterminowej odporności i przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa.
