Zapaść demograficzna uderzy w nasze portfele mocniej, niż nam się wydaje. Podczas Forum Finansów Bankier.pl Mariusz Jaszczyk, wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju, mówił o tym, że czas przestać traktować próg 60 i 65 lat jako obowiązkowy moment odejścia z pracy, a uniknięcie finansowego szoku na jesieni życia wymaga uzupełnienia ZUS-u prywatnym kapitałem, czego przykładem jest system PPK.
Podczas fireside chatu "Emerytura 2030. Dlaczego sama składka już nie wystarczy?" wiceprezes PFR Mariusz Jaszczyk został skonfrontowany z pytaniami w sprawie jednego z najtrudniejszych wyzwań polskiej gospodarki, czyli spadającej stopy zastąpienia. Przeprowadzona pod koniec lat 90. reforma uzależniła wysokość naszej emerytury od tego, ile kapitału zgromadziliśmy i jak długo będziemy z niego korzystać. Ponieważ żyjemy coraz dłużej, kapitał ten dzielony jest przez coraz większą liczbę miesięcy. W efekcie dla osób urodzonych w latach 80. pierwsza emerytura wyniesie zaledwie około 30% ostatniej pensji w przypadku mężczyzn i niewiele ponad 20% w przypadku kobiet.
- To są tylko procenty, które młodym ludziom mogą niewiele mówić. Ale wyobraźcie sobie to tak: dzisiaj jesteście w ostatnim miesiącu pracy, odbieracie swoją pensję. A jutro musicie żyć na tym samym świecie, przy tych samych cenach, mając do dyspozycji zaledwie 300 zł z każdego tysiąca, który zarabialiście do tej pory. Ten przykład otwiera oczy na sytuację, w której się znajdujemy - wyjaśniał wiceprezes PFR w rozmowie z Michałem Niewiadomskim.
Bismarck i psychologiczna kotwica. Próg to nie obowiązek
Ekspert zwrócił uwagę, że w Polsce powszechny wiek emerytalny traktuje się często jako obowiązkową datę zakończenia pracy. Średni wiek przejścia na emeryturę w krajach OECD wynosi dziś tymczasem ponad 66 lat dla mężczyzn i 65 lat dla kobiet.
- Próg 60 i 65 lat to u nas pewnego rodzaju kotwica. Powinniśmy apelować do mediów i młodych ludzi, abyśmy zaczęli używać terminu "minimalny powszechny wiek emerytalny". My nie mamy obowiązku kończyć pracy w tym wieku, my wtedy jedynie uzyskujemy do tego prawo. Zmiana nazewnictwa zrywa tę kotwicę - diagnozował Jaszczyk.
Prelegent przypomniał również historyczne korzenie obecnego systemu, który został wymyślony przez Otto von Bismarcka pod koniec XIX wieku. Jak zauważył, wprowadzony wówczas wiek emerytalny wynosił 70 lat, a same świadczenia nie miały pełnić funkcji "nagrody za przepracowane lata". Był to po prostu rodzaj ubezpieczenia społecznego na wypadek sytuacji, w której obywatel z racji wieku lub stanu zdrowia tracił fizyczną zdolność do wykonywania pracy.
Autozapis do PPK i prywatne pieniądze. Jak Polska wyprzedziła Irlandię
Przed spadkiem poziomu życia oszczędzających na emeryturę może ochronić dobudowanie do systemu powszechnego filaru prywatnego - stąd wzięły się Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK). Wiceprezes PFR podkreślił, że Polska nie wyważała tu otwartych drzwi. Czerpaliśmy z rozwiązań Nowej Zelandii i Wielkiej Brytanii, bazując na kluczowym mechanizmie autozapisu. Polega on na tym, że pracownik automatycznie trafia do programu, ale w każdej chwili może złożyć świadomą deklarację rezygnacji. Jak pokazała praktyka, jest to najskuteczniejsza metoda na przełamanie skłonności do odkładania decyzji finansowych "na jutro".
Wiceprezes PFR zaznaczył, że polski model, wdrażany w latach 2019-2021, budzi dziś spore uznanie w Europie, a do autozapisu przymierza się m.in. Komisja Europejska. Jako kontrast podał przykład Irlandii, która podobny program uruchomiła dopiero 1 stycznia tego roku, po siedmiu latach przygotowań i w zupełnie innym modelu.
- Irlandczycy stworzyli jeden centralny, państwowy organizm, przez który przechodzą środki od pracodawców i to państwo zleca potem zarządzanie nimi w przetargach. My podeszliśmy do tego zupełnie inaczej. Od samego początku chcieliśmy potwierdzić, że są to środki prywatne. Mamy 16 rynkowych instytucji finansowych i to do nich pracodawcy przekazują oszczędności pracowników. Rola państwa polega tu wyłącznie na dopłatach - powitalnej i rocznych - tłumaczył Mariusz Jaszczyk.
Ile otrzymamy z PPK?
Czy oszczędzanie w ramach PPK ma w ogóle matematyczny sens? Wiceprezes PFR przedstawił wyliczenia dla 30-latka, który odprowadza minimalne wpłaty (2% ze swojej pensji i 1,5% od pracodawcy) przez trzy dekady. Przy zachowawczych założeniach rynkowych zgromadzi on kapitał rzędu 240-250 tys. zł.
Zgodnie z ustawą uczestnik może na starcie wypłacić 25% tej kwoty (ponad 60 tys. zł) całkowicie bez podatku Belki. Reszta - rozłożona domyślnie na 120 miesięcy (10 lat) - dałaby comiesięczny zastrzyk rzędu 1500 zł.
Jaszczyk przestrzegał jednak przed schematycznym podejściem do wypłat. - Jeśli przechodzimy na emeryturę w wieku 60 lat, to przecież założenie jest takie, że będziemy żyć znacznie dłużej. Poważniejsze wydatki, związane chociażby z lekami czy wsparciem medycznym, pojawiają się w późniejszym wieku. Dlatego zachęcam, by rozłożyć te wypłaty na przykład na 240 rat, czyli 20 lat - radził.
Na argument, że dodatkowe 1500 zł z PPK to wciąż relatywnie niska kwota w obliczu emerytalnych potrzeb, wiceprezes PFR odpowiedział wskazując na proporcje.
- Do PPK trafia co miesiąc zaledwie 3,5% naszego wynagrodzenia. Z kolei do FUS w ramach obowiązkowych składek odprowadzamy łącznie aż 19,52%. To pokazuje, skąd będzie pochodziła główna część pieniędzy, a gdzie budujemy prywatne, uzupełniające ramię naszego bezpieczeństwa - podsumował Mariusz Jaszczyk.
***
Partnerem Forum Finansów Bankier.pl jest Polski Fundusz Rozwoju (PFR). Pozostałymi partnerami wydarzenia są KDPW, InfoCredit, KGHM, Erste TFI, Investors TFI, Goldenmark i Goldsaver, Trade Republic, BM Pekao SA i Orlen.
