Do 31 maja 2004 r. osoby zatrudnione, którym brakuje nie więcej niż dwa lata do nabycia emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podlegają ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę, na podstawie art. 39 Kodeksu pracy.
Z dniem 1 czerwca br. wchodzi w życie zmiana treści tego artykułu, wprowadzona ustawą o świadczeniach przedemerytalnych.
Zamiast ochrony przed zwolnieniem z pracy w drodze wypowiedzenia - przez okres dwóch lat do nabycia przez pracownika prawa do emerytury z FUS, ustawodawca wprowadził czteroletni okres ochronny - ale przypadający przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego, o ile posiadany przez niego okres zatrudnienia pozwoli mu na uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.
Różnica miedzy starym a nowym brzmieniem przepisu to - na pierwszy rzut oka, wydłużenie okresu ochronnego z dwóch do czterech lat. Czyli zmiana dla pracownika w wieku przedemerytalnym ewidentnie korzystna.
Trzeba jednak zwrócić uwagę na dalszą treść znowelizowanego art. 39 K.p., w kontekście jego wcześniejszego brzmienia - tj. na zastąpienie słów: nabycia prawa do emerytury z FUS słowami: osiągnięcia wieku emerytalnego.
Na czym polega różnica między tymi dwoma sformułowaniami?
Określenie - nabycie prawa do emerytury z FUS, odnosi się nie tylko do emerytur osiąganych po wejściu w powszechny wiek emerytalny (65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet), ale również do emerytur wcześniejszych, ustalanych na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dwuletni okres ochronny rozpoczyna się więc - dla kobiet uprawnionych do wcześniejszej emerytury, już po ukończeniu 53. roku życia, dla mężczyzn w analogicznej sytuacji - po 58. roku życia.
Ponadto, jeżeli uprawnieni do wcześniejszej emerytury (na podstawie wyżej wskazanej podstawy prawnej) nie skorzystają z możliwości jej uzyskania, to na mocy art. 39 K.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 maja 2004 r., zostaną ponownie objęci ochroną na dwa lata przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Tak więc ochrona trwałości stosunku pracy osób w wieku przedemerytalnym, na podstawie wyżej wskazanych regulacji prawnych, w brzmieniu obowiązującym do końca maja 2004 r., ma dość szeroki zakres i niejako "podwójny" charakter.
Nowelizacja omawianego artykułu wprowadziła ochronę czteroletnią, ale przypadającą przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Obejmie ona pracowników, po ukończeniu przez nich: kobiety - 56 lat, a mężczyźni 61 roku życia.
Pojęcie wiek emerytalny należy przy tym rozumieć tak, jak ujmuje to art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli jako wiek co najmniej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Nowa regulacja nie naruszy praw tych osób, dla których przepisy ustalają niższy ustawowy wiek emerytalny (nie należy go mylić z wiekiem, uprawniającym do przejścia na tzw. wcześniejszą emeryturę - na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach). Będą one jednak chronione tylko raz, przed osiągnięciem ustalonego dla swojej grupy zawodowej wieku emerytalnego, określonego w odrębnych przepisach.
Nowe rozwiązania prawne w założeniu wspomóc mają zatrudnianie przez pracodawców osób starszych. W razie zwolnienia to ta kategoria pracowników jest szczególnie narażona na długotrwałe bezrobocie.
Od strony pracodawców zgłaszane są jednak wątpliwości co do praktycznych skutków nowych rozwiązań. Zwraca się uwagę na możliwe do wystąpienia faktyczne pogorszenie sytuacji osób starszych na rynku pracy.
Pracodawcy mogą się przecież bronić przed zatrudnieniem osoby, co do której nie będzie można dokonać wypowiedzenia umowy o pracę - z uwagi na ochraniające ją przepisy prawne. Mogą się również zdarzyć przypadki zwolnień osób zatrudnionych, a wchodzących w wiek przedemerytalny, objęty ochroną - dokonane przed wejściem w życie nowych przepisów, w celu uniknięcia ich obostrzeń. Oczywiście niemożność zwolnienia pracownika z uwagi na szczególną ochronę jego stosunku pracy, zwłaszcza w sytuacji kłopotów finansowych pracodawcy, może znacznie zwiększyć koszty funkcjonowania zakładów pracy.
Wszystko to razem wzięte może
skutecznie zniechęcić potencjalnych
pracodawców do zwiększania zatrudnienia o osoby w
podeszłym wieku, które będą mogły
skorzystać z dobrodziejstwa art. 39 K.p.
autor: Agata Barczewska
Podstawa prawna:
- ustawa z dnia 30.04.2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - ustawa po podpisaniu przez prezydenta RP zostanie opublikowana w Dzienniku Ustaw,
- ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.),
- ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).
