Chociaż nie widać silnej polaryzacji w poglądach Polaków, jeśli chodzi o ocenę najważniejszych wyzwań dla kraju, to ponad dwie trzecie badanych uważa, że nasze społeczeństwo jest silnie spolaryzowane – wynika z raportu „Stan polaryzacji 2026”, zaprezentowanego w poniedziałek we Wrocławiu na kongresie Re_Mind.
Badanie - zrealizowane w maju br. przez Fundację Nowej Wspólnoty i Uniwersytet SWPS - wskazuje, że obywatele są zgodni co do najistotniejszych problemów w państwie. Jako cztery najważniejsze sprawy ankietowani wskazali:
- dostęp do lekarzy i szpitali,
- wzrost kosztów życia,
- wysokość wynagrodzeń
- zagrożenie ze strony Rosji.
Te same priorytety łączą wyborców Koalicji Obywatelskiej i Prawa i Sprawiedliwości.
- Chociaż często się mówi, że jesteśmy w Polsce silnie spolaryzowani, to to nasze badanie pokazuje trochę bardziej złożony obraz. W wielu ważnych dla nas kwestiach mamy podobne poglądy. Wygląda na to, że łączy nas więcej, niż nam się wydaje. A jednocześnie czujemy, że jesteśmy silnie podzieleni. Jesteśmy tym zmęczeni, zaniepokojeni i chcielibyśmy, żeby było inaczej – podsumowała w poniedziałek podczas kongresu Re_Mind współautorka raportu dr Olga Białobrzeska z Uniwersytetu SWPS i Fundacji Nowej Wspólnoty.
Analiza poglądów ujawniła, że w Polsce nie występuje silna tzw. polaryzacja ideologiczna. Ma ona miejsce wtedy, kiedy w jakiejś sprawie istnieją duże różnice w przekonaniach. Powstaje wówczas duża grupa, która zdecydowanie popiera jakieś stanowisko, oraz druga, która je zdecydowanie neguje, a mało osób reprezentuje poglądy umiarkowane.
Spośród 13 badanych obszarów działania państwa w żadnym nie odnotowano skrajnego podziału na dwa wrogie obozy. Najsilniejsze różnice zdań występują wokół dopuszczalności aborcji, ale nawet w tym przypadku 40 proc. ankietowanych nie zajmuje radykalnego stanowiska. W skali badawczej jest to więc umiarkowany poziom polaryzacji ideologicznej. W przypadku pytania o uczciwość wyborów połowa badanych nie wskazywała żadnej z dwóch zdecydowanych odpowiedzi.
Różnica zdań nie musi jednak oznaczać wzajemnej niechęci. Stąd w badaniu uwzględniono inny element zjawiska polaryzacji – tzw. polaryzację afektywną, która odnosi się do emocji i wzajemnego stosunku obywateli. W tej części badania pytano o postawy i uczucia wobec osób o odmiennych poglądach. W tym obszarze polaryzacja okazała się wyraźniej widoczna niż w badaniu samych poglądów. Aż 60 proc. respondentów żywi (w mniejszym lub większym stopniu) negatywne uczucia wobec osób o odmiennych poglądach politycznych, a u co piątego badanego jest to silna niechęć.
„Silna niechęć do osób o odmiennych poglądach występuje nieco częściej wśród osób starszych, ale także tych mniej religijnych, bardziej zainteresowanych polityką, posiadających lewicowe poglądy i mających niższy status socjoekonomiczny” – czytamy w raporcie. Dystans emocjonalny przekłada się na relacje społeczne. Tylko jedna na cztery osoby byłaby skłonna zaprzyjaźnić się z kimś o innych poglądach, a co trzecia pytana osoba odpowiedziała, że podjęłaby z takim człowiekiem współpracę zawodową.
Raport zwraca też uwagę na zjawisko polaryzacji odczuwanej, czyli subiektywnego przekonania o skłóceniu narodu. Aż 69 proc. badanych uważa, że różnice poglądów w kraju są ogromne; podobny odsetek (66 proc.) dostrzega wokół siebie powszechną wrogość.
Poczucie głębokiego podziału negatywnie wpływa na jakość życia prywatnego. Połowa Polek i Polaków deklaruje, że sytuacja ta wywołuje u nich stres. Aby uniknąć konfliktów, co drugi obywatel unika rozmów o polityce w gronie znajomych, rodziny czy w internecie, a co trzeci ankietowany przyznaje, że w ogóle nie rozmawia z osobami o odmiennych poglądach.
Zdecydowana większość respondentów oczekuje zmian w sferze publicznej – 68 proc. badanych uważa, że politycy powinni dążyć do łagodzenia i zmniejszania napięć społecznych, ponieważ obecny stan szkodzi współpracy i niszczy zgodę.
Badanie zostało przeprowadzone w maju br. przez Instytut Badań Pollster na ogólnopolskiej, reprezentatywnej próbie ponad 2000 dorosłych Polaków za pomocą ankiet online (CAWI).
Raport „Stan polaryzacji 2026” zaprezentowano podczas kongresu Re_Mind we Wrocławiu (22-24 czerwca). PAP oraz Nauka w Polsce są wśród patronów medialnych wydarzenia.
Ludwika Tomala (PAP)
lt/ bar/
