Wierzytelności do sekurytyzacji
W myśl projektu ustawy o funduszach inwestycyjnych przez sekurytyzowane wierzytelności rozumiane byłyby wierzytelności stanowiące przedmiot lokat funduszu sekurytyzacyjnego oraz wierzytelności wyodrębnione przez inicjatora sekurytyzacji lub inny podmiot, który podpisał z funduszem umowę o przekazaniu świadczeń pozyskiwanych w związku z tymi wierzytelnościami. Umowa pomiędzy inicjatorem i funduszem sekurytyzacyjnym będzie zobowiązywać do przekazania na rzecz funduszu wszystkich świadczeń otrzymywanych przez inicjatora sekurytyzacji lub uprawnionego z sekurytyzowanych wierzytelności z wyodrębnionej puli wierzytelności lub pośrednio z określonych wierzytelności (subpartycypacja). W umowie musiałyby być wobec powyższego zawarte zobowiązania przekazania na rzecz funduszu w postaci pożytków z sekurytyzowanych wierzytelności w całości lub części, kwot głównych z sekurytyzowanych wierzytelności oraz kwot uzyskanych z realizacji zabezpieczeń sekurytyzowanych wierzytelności.
W trakcie realizowania procesu sekurytyzacji fundusz sekurytyzacyjny mógłby zawierać umowy z innymi podmiotami mając na względzie interes uczestników funduszu, przede wszystkim umowy o nadanie inwestycyjnej oceny ratingowej, umowy ubezpieczenia od ryzyka niewypłacalności dłużników, o administrację wierzytelnościami oraz o udzielenie poręczenia lub gwarancji. Zawarcie umowy o administrację wymagałoby uzyskania zezwolenia Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, z wyłączeniem przypadków, gdy administratorem wierzytelności będzie bank krajowy. W ramach administrowania sekurytyzowanymi wierzytelnościami fundusz sekurytyzacyjny lub podmiot do tego uprawniony, mogłyby zbierać i przetwarzać dane osobowe dotyczące dłużników bez konieczności ujawniania rzeczywistego celu ich zbierania.
Dla zabezpieczenia interesów uczestników fundusz sekurytyzacyjny uzyskałby prawo do dysponowania możliwością wystawiania sekurytyzacyjnego tytułu dłużnego w oparciu o zapisy dokonywane w księgach rachunkowych funduszu oraz inną dokumentację związaną z nabyciem wierzytelności lub puli wierzytelności, jeżeli zostały one nabyte od banku krajowego i powstały w efekcie realizowania czynności bankowych. Klauzula wykonalności dla sekurytyzacyjnego tytułu egzekucyjnego mogłaby być nadana pod warunkiem istnienia pisemnej zgody dłużnika na przelew wierzytelności przez bank krajowy na rzecz funduszu oraz pisemnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji na rzecz banku, roszczenia związane są sekurytyzowaną wierzytelnością.
Fundusze standaryzowane i niestandaryzowane
Fundusze sekurytyzacyjne mogłyby występować w dwóch rodzajach różniących się przede wszystkim zakładanym poziomem ryzyka, które zależeć będzie od ich konstrukcji prawnej. Fundusze standaryzowane powoływane byłyby w związku z daną pulą wierzytelności, jeśli fundusz miałby zamiar nabyć kolejne pule wierzytelności to dla każdej z nich musiałby utworzyć właściwy subfundusz. Ryzyko inwestycyjne związane z kolejnymi pulami wierzytelności nie obciążałoby certyfikatów posiadanych przez inwestorów w efekcie uczestnictwa we wcześniejszych emisjach. Jedynym wyjątkiem kiedy fundusz standaryzowany mógłby lokować aktywa jednego subfunduszu w wiele pul wierzytelności byłaby sytuacja, gdy inicjatorem transakcji będzie bank, a same wierzytelności będą jednolite pod względem rodzajowym. Fundusze sekurytyzacyjne standaryzowane dzięki bardziej przejrzystej formie działania poprzez identyfikację subfunduszy z konkretnymi wierzytelnościami spełniałyby rolę funduszy o mniejszym zakładanym poziomie ryzyka, dostępnych dla szerszego grona inwestorów, w tym inwestorów indywidualnych. Fundusze sekurytyzacyjne niestandaryzowane nie mogłyby być tworzone jako fundusze z wydzielonymi subfunduszami, wobec czego emitowałyby certyfikaty zarówno dla celu gromadzenia środków na nabycie puli wierzytelności, praw do świadczeń z puli wierzytelności oraz wierzytelności nie stanowiących jednorodnej puli, praw do świadczeń z takich wierzytelności. Ze względu na potencjalne większe ryzyko związane z przedmiotem lokat funduszu niestandaryzowanego jego certyfikaty mogłyby być kierowane do ograniczonej rodzajowo grupy inwestorów, przede wszystkim dla inwestorów tzw. kwalifikowanych (tab. 1) .
Tabela 1. Porównanie standaryzowanych i niestandaryzowanych funduszy sekurytyzacyjnych w projekcie ustawy o funduszach inwestycyjnych
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Projekt ustawy o funduszach inwestycyjnych wraz z projektami podstawowych aktów wykonawczych, Sejm Rzeczpospolitej Polski Druk Nr 1773, Warszawa 15.07.2003.
Jakość certyfikatów emitowanych przez oba rodzaje funduszy sekurytyzacyjnych będzie mogła być poprawiona poprzez udzielenie dla nich gwarancji lub poręczenia przez bank lub instytucję kredytową legitymujących się kapitałami własnymi o równowartości 10 milionów euro lub inne podmioty, które uzyskały ocenę inwestycyjną wydana przez agencję ratingową posiadają uznaną pozycję międzynarodową. Zapisy zawarte w projekcie ustawy dopuszczałyby jednocześnie możliwość zróżnicowania poszczególnych serii certyfikatów inwestycyjnych emitowanych przez fundusze sekurytyzacyjne pod względem przysługującego im zakresu praw majątkowych.
W zakresie rozwiązań podatkowych projekt ustawy o funduszach inwestycyjnych zawiera podobne propozycje dotyczące opodatkowania transakcji sekurytyzacyjnej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, jak rozwiązania zawarte w projekcie ustawy o sekurytyzacji z zastrzeżeniem, że dotyczą one funduszy sekurytyzacyjnych, a nie szerokiej grupy emitentów. Celem tych rozwiązań byłoby uzyskanie całkowitej neutralności opodatkowania podatkiem dochodowym w zakresie procesu sekurytyzacji, która dotyczy wierzytelności przejmowanych od banków . Dodatkowo zmiany w Prawie bankowym miałyby umożliwiać przelew lub subpartycypację wierzytelności na rzecz towarzystwa funduszy inwestycyjnych lub fundusz sekurytyzacyjny. Regulacje miałyby również na celu wyłączenie ryzyka niewypłacalności banku w przypadku subpartycypacji oraz wyłączenie możliwości odkupu przez bank wierzytelności (lub świadczeń z tych wierzytelności) oraz nabywania certyfikatów funduszu, którego majątek stanowią te wierzytelności. Rozwiązania te stanowią element systemu norm ostrożnościowych, którymi powinien kierować się bank inicjując transakcję sekurytyzacyjną.
Ważna harmonizacja rozwiązań
Porównując rozwiązania prawne zawarte w projekcie ustawy o sekurytyzacji i w projekcie ustawy o funduszach inwestycyjnych w zakresie sekurytyzacji aktywów można stwierdzić, że są one wzajemnie zbieżne w zakresie ukształtowania przebiegu transakcji sekurytyzacyjnej. Najpoważniejszą różnicą jest zawężenie przez projekt ustawy o funduszach inwestycyjnych formy spółki celowej do instytucji zamkniętego funduszu sekurytyzacyjnego. Dla prawidłowego rozwoju rynku sekurytyzacyjnego pożądane byłoby dopuszczenie możliwości innej formy dla podmiotu pełniącego rolę spółki celowej (tab. 2).
Tabela 2. Porównanie rozwiązań prawnych w zakresie sekurytyzacji aktywów zawartych w projekcie ustawy o sekurytyzacji i projekcie ustawy o funduszach inwestycyjnych
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Projekt poselski ustawy o sekurytyzacji, http://www.kp.pis.org.pl/inicjatywy/ustawa-34.htm oraz Projekt ustawy o funduszach inwestycyjnych wraz z projektami podstawowych aktów wykonawczych, Sejm Rzeczpospolitej Polski Druk Nr 1773, Warszawa 15.07.2003.
Propozycja zawarte w obu projektach ustaw dotyczących sekurytyzacji w gruncie rzeczy mają komplementarny charakter i właściwym byłoby dla kompleksowego uregulowania sekurytyzacji, aby ostateczne wersje regulacji prawnych przygotowywanych na etapie procesu legislacyjnego uwzględniała obie propozycje ustaw. Podstawowym aktem prawnym określającym zasady transakcji sekrutyzacyjnych mogłaby być ustawa o sekurytyzacji. Zawarte w niej propozycje dotyczące w prowadzenia instytucji administratora zabezpieczeń są szczególnie interesujące i pozwalają na ograniczenie kosztów transakcji sekurytyzacyjnej oraz usunięcie barier organizacyjnych związanych z procedurami zmiany wpisów we właściwych rejestrach zabezpieczeń. Jej regulacje po uwzględnieniu zapisów dotyczących funduszy inwestycyjnych oraz uszczegółowieniu zapisów w zakresie traktowania sekurytyzacji przez banki tworzyłyby całościową regulację w zakresie sekurytyzacji. Zawarte w projekcie ustawy o funduszach inwestycyjnych zapisy dotyczące funduszy sekurytyzacyjnych regulowałyby w takim wypadku zasady tworzenia i działania funduszy, jako jednej z form emitenta w procesie sekurytyzacji.
Bogusław Półtorak
Redaktor prowadzący Bankier.pl
Doktorant w Katedrze Finansów Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu
Źródło:
