Poradnik ZUS: Zasady postępowania przy wypłacie zasiłków

Wypłata zasiłków

• czy w danym roku kalendarzowym wypłacono pracownikowi wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy i za jaki okres,
• jeżeli w danym roku pozbawiono pracownika prawa do wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy, zgodnie z art. 14-17 ustawy - za jaki okres wynagrodzenie to nie zostało pracownikowi wypłacone i z jakiej przyczyny.

W razie wątpliwości dotyczących ustalania prawa do zasiłku lub jego wypłaty, płatnik składek wypłacający zasiłek może wystąpić do oddziału ZUS o wydanie decyzji. O wyjaśnienie wątpliwości związanych z prawem do zasiłku lub jego wypłatą albo o wydanie w tej sprawie decyzji przez oddział ZUS może również wystąpić ubezpieczony lub osoba uprawniona.

Od decyzji oddziału ZUS przysługuje odwołanie do sądu rejonowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie od decyzji oddziału ZUS wnosi się do oddziału ZUS na piśmie lub do protokołu sporządzonego przez ten oddział.

Zasiłki podlegają potrąceniom i egzekucji na zasadach określonych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z przysługującego ubezpieczonemu zasiłku, potrąca się:

• kwoty świadczeń z tytułu pozostawania bez pracy (zasiłku dla bezrobotnych, dodatku szkoleniowego, stypendium albo innego świadczenia z tytułu pozostawania bez pracy) wypłaconych za okres, za który został przyznany zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne - do wysokości 50% kwoty zasiłku,
• kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie - do wysokości 50% kwoty zasiłku,
• należności alimentacyjne potrącane na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego - do wysokości 60% kwoty zasiłku, a jeżeli należności te mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie tych należności,
• potrącenia ustala się proporcjonalnie do wysokości udziału każdej z tych należności w łącznej sumie należności określonych w tytułach wykonawczych.

W przypadku zbiegu potrącania należności z wyżej wymienionych przyczyn, potrącenia dokonuje się według podanej wyżej kolejności, z tym że potrącenia łącznie nie mogą przekraczać 60% kwoty zasiłku - jeżeli wśród potrąceń występują należności alimentacyjne albo 50% kwoty zasiłku - w pozostałych przypadkach.

Egzekucja

• należności alimentacyjnych - do wysokości 60% kwoty zasiłku,
• na zaspokojenie innych należności - do wysokości 25% kwoty zasiłku.

W razie zbiegu egzekucji należności alimentacyjnych z egzekucją innych należności, zasiłki podlegają egzekucji według podanej wyżej kolejności, z tym że egzekucja tych należności nie może przekraczać 60% kwoty zasiłku.

W razie zbiegu egzekucji z potrącaniem bezegzekucyjnym należności wymienionych w pkt. 173, potrąceń i egzekucji dokonuje się w kolejności określonej w art. 139 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W razie zbiegu egzekucji należności alimentacyjnych (ppkt 1) z potrącaniem bezegzekucyjnym należności wymienionych w pkt. 173, potrącenia i egzekucja łącznie nie mogą przekraczać 60% kwoty zasiłku.

W razie zbiegu egzekucji należności innych niż alimentacyjne (ppkt 2) z potrącaniem bezegzekucyjnym należności wymienionych w pkt. 173, potrącenia i egzekucja łącznie nie mogą przekraczać 60% kwoty zasiłku - jeżeli wśród potrąceń występują należności alimentacyjne (pkt 173 ppkt 3) albo 50% kwoty zasiłku - w pozostałych przypadkach.
Wysokość części świadczenia podlegającego potrąceniom i egzekucji ustala się od kwoty świadczenia przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Wolna od potrąceń i egzekucji jest kwota zasiłku w części odpowiadającej:

• 50% kwoty najniższej emerytury - przy potrącaniu lub egzekwowaniu sum ustalonych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi oraz sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności innych niż alimentacyjne,
• 60% kwoty najniższej emerytury - przy potrącaniu lub egzekwowaniu innych należności.

Studium przypadku 

Jeżeli z zasiłku mają być egzekwowane należności na podstawie tytułów wykonawczych na rzecz więcej niż jednego wierzyciela:

• na zaspokojenie należności alimentacyjnych, albo
• na zaspokojenie należności innych niż alimentacyjne, albo
• na zaspokojenie należności alimentacyjnych oraz w przypadku, gdy z zasiłku dokonywane jest także bezegzekucyjne potrącanie należności alimentacyjnych na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego,
• a łączna suma, która może być potrącona z zasiłku nie wystarcza na pełne pokrycie tych należności, kwota zasiłku podlegająca egzekucji pozostaje w depozycie oddziału ZUS do czasu uzyskania rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego co do podziału wyegzekwowanej należności.

Decyzja oddziału ZUS w sprawie zwrotu nienależnie pobranych zasiłków stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jeżeli zasiłek jest wypłacany za pośrednictwem poczty, z przysługującego ubezpieczonemu zasiłku nie potrąca się opłaty pocztowej.

Po wypłacie zasiłku na zaświadczeniu lekarskim (druk ZLA) albo odpowiednio na asygnacie zastępczej umieszcza się adnotację: "wypłacono dnia...........".

Zaświadczenie lekarskie, na podstawie którego nie wypłacono zasiłku, kasuje się przekreślając i składając podpis.

W przypadku gdy ubezpieczony udokumentował okres niezdolności do pracy po sporządzeniu listy płac lub po wypłacie wynagrodzenia, kwotę wynagrodzenia wypłaconą za okres tej niezdolności potrąca się, na podstawie art. 87 § 7 Kodeksu pracy, przy wypłacie wynagrodzenia za następny miesiąc. Jeżeli ubezpieczony jest nadal niezdolny do pracy w następnym miesiącu, kwotę wynagrodzenia wypłaconego za okres niezdolności do pracy podlegającą potrąceniu, potrąca się z przysługującego zasiłku.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 60, poz. 636 i nr 110, poz. 1256; 2000 nr 53, poz. 633; 2001 nr 99, poz. 1075 i nr 154, poz. 1791; 2002 nr 199, poz. 1673 i nr 241, poz. 2074; 2004 nr 121, poz. 1264 oraz 2005 nr 10, poz. 71).

Fragment pochodzi z opracowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pt. "Komentarz do ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - wybrane zagadnienia".

Kto ma prawo do zasilków?

• płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych - swoim ubezpieczonym w czasie trwania ubezpieczenia,
• oddziały ZUS:
  - ubezpieczonym, których płatnicy składek zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych,
  - ubezpieczonym prowadzącym pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym,
  - ubezpieczonym będącym duchownymi,
  - osobom uprawnionym do zasiłków za okres po ustaniu ubezpieczenia,
  ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu w Polsce z tytułu zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego.

Liczbę ubezpieczonych ustala się na rok kalendarzowy według stanu na dzień 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego, a w stosunku do płatników składek, którzy na ten dzień nie zgłaszali nikogo do ubezpieczenia chorobowego - według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonali takiego zgłoszenia.

W liczbie ubezpieczonych należy uwzględniać:

• pracowników (w tym również uczniów),
• podlegające ubezpieczeniu chorobowemu osoby wykonujące pracę nakładczą,
• podlegające ubezpieczeniu chorobowemu osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osoby z nimi współpracujące,
• podlegające ubezpieczeniu chorobowemu osoby prowadzące działalność pozarolniczą oraz osoby z nimi współpracujące.

W liczbie ubezpieczonych nie należy uwzględniać:

• osób przebywających na urlopach wychowawczych i bezpłatnych,
• duchownych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu.

Jeżeli oddział ZUS rozpoczął wypłatę zasiłku przed 1stycznia, kontynuuje tę wypłatę w nowym roku kalendarzowym, nawet jeżeli od 1stycznia płatnik składek jest zobowiązany do wypłaty zasiłków swoim ubezpieczonym.

W przypadku gdy z pracownicą umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu, na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy, a płatnik składek byłby zobowiązany do wypłaty zasiłku macierzyńskiego tylko za jeden dzień, wypłaty zasiłku macierzyńskiego za cały okres może dokonać oddział ZUS.

Przyznanie i wypłata zasiłku opiekuńczego następuje po złożeniu przez ubezpieczonego wniosku (druk ZUS Z-15). Wniosek do uzyskania zasiłku opiekuńczego nie musi być składany w przypadku kolejnych zwolnień na okres nieprzerwanej niezdolności do pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym samym członkiem rodziny.

Źródło: