Polityka prezydenta USA Donalda Trumpa obfitowała w ciągu pierwszych 11 miesięcy drugiej kadencji w decyzje, które skutkowały erozją amerykańskiej soft power. Przywódca doprowadził do drastycznych cięć w agencji pomocowej USAID, ograniczył działalność amerykańskich mediów za granicą i ingerował w służbę dyplomatyczną.
Już dzień po inauguracji prezydentury, czyli 20 stycznia, Trump podpisał rozporządzenie o wystąpieniu USA ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Doprowadziło to do zmniejszenia jej budżetu z 5,3 do 4,9 mld dolarów, ponieważ Stany Zjednoczone pokrywały dotychczas około 18 proc. budżetu WHO. Prezydent zarzucił tej organizacji, że nie sprostała wyzwaniom związanym z pandemią Covid-19, a także oskarżał ją o brak niezależności wobec nacisków politycznych.
Kolejną decyzją Trumpa, podjętą tuż po objęciu stanowiska w Białym Domu, było powołanie Departamentu Wydajności Rządu (DOGE), kierowanego na samym początku przez multimilionera Elona Muska. Celem tego postanowienia była m.in. redukcja zbędnych regulacji i wydatków w rządzie federalnym.
Inny radykalny ruch prezydenta dotyczył Agencji ds. Rozwoju Międzynarodowego (USAID), działającej od 1961 r. Instytucja ta zajmuje się koordynacją cywilnej pomocy zagranicznej i rozwojowej. Jak mówił sam Musk, postanowił „wrzucić USAID do rozdrabniacza drewna”, określając agencję mianem „zła” i „gniazda żmij radykalnych lewicowych marksistów, którzy nienawidzą Ameryki”. Bez przedstawienia jakichkolwiek zarzutów, miliarder utrzymywał, że „USAID to organizacja przestępcza”. Dlatego, jak deklarował, „czas ją unicestwić”.
Działania DOGE zaczęły się od usunięcia logo USAID z siedziby tej instytucji i zamknięcia jej strony internetowej. Następnie zwolniono około 10 tys. pracowników i zaczęto ciąć budżet o wartości 40 mld dolarów, przeznaczony na pomoc dla ponad 100 krajów. Agencja nie została całkowicie zlikwidowana, ale kadłubek, który pozostał po ostrych cięciach Muska, przekazano pod zarząd Departamentu Stanu. W ciągu kolejnych sześciu tygodni sekretarz stanu Marco Rubio zredukował liczbę programów humanitarnych o 83 proc. – z 6,2 tys. do około 1 tys.
Organizacje pozarządowe, które były wspierane przez USAID na całym świecie, w tym również w Polsce, odczuły mocno efekt decyzji duetu Trump-Musk. Cięcia pomocowe w dłuższej perspektywie mogą okazać się katastrofalne szczególnie dla Afryki. Ograniczenie programów zdrowotnych USAID zagraża m.in. postępowi w walce z wirusem HIV - szczególnie zważywszy na to, że 25 mln osób zarażonych osób mieszka na kontynencie afrykańskim, przy całkowitej liczbie chorych na świecie wynoszącej około 40 mln. Od 2010 r. inicjatywy USAID zmniejszyły liczbę nowych zakażeń wirusem HIV o połowę.
Ponadto, jak obliczyli urzędnicy odchodzący z USAID, zamknięcie amerykańskich projektów spowoduje 30-procentowy wzrost zachorowań na gruźlicę, która co roku zabija około 1,25 mln ludzi na całym świecie. W ich opinii, skutkiem może być też to, że 200 tys. dzieci nie otrzyma należytej pomocy i zachoruje na polio.
Co warte zaznaczenia, nie tylko Stany Zjednoczone ograniczyły w 2025 r. budżety pomocy zagranicznej. Zrobiły to także m.in. Wielka Brytania, Kanada, Francja, Niemcy, Szwecja i Szwajcaria.
Jedna z decyzji podjętych przez DOGE wywołała falę pochwalnych komentarzy ze strony światowych autokratów. Trump podjął bowiem decyzję o zakończeniu finansowania inicjatyw prodemokratycznych w ramach USAID. Wartość tych projektów wynosiła 1,6 mld dolarów, co stanowiło 4 proc. rocznego budżetu instytucji. „Mądry ruch” – skomentował były prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew. Postanowienie chwalili też premier Węgier Viktor Orban i prezydent Salwadoru Nayib Bukele.
W efekcie, na mocy dekretu Trumpa, Agencji ds. Globalnych Mediów nakazano ograniczenie funkcjonowania oraz zmniejszenie personelu do minimum, co w praktyce oznaczało zawieszenie działalności telewizji i radia Głos Ameryki (Voice of America, VOA), Radia Wolna Europa/Radio Swoboda (RFE/RL) i Radia Wolna Azja. Według dziennika „New York Times” redakcje te nadawały w 50 językach, docierając do około 360 mln odbiorców na całym świecie, często pozbawionych dostępu do rzetelnych wiadomości.
Jedną z ostatnich decyzji administracji Białego Domu było odwołanie w grudniu prawie 30 wysokich rangą dyplomatów z placówek m.in. w Senegalu, Somalii, Nigerii, Kamerunie i Rwandzie. Nakaz powrotu do kraju otrzymali też szefowie misji m.in. z Egiptu, Algierii, Słowacji, Czarnogóry, Armenii i Macedonii Północnej. Według źródeł dyplomatycznych, na które powołał się brytyjski dziennik „Guardian”, te stanowiska mają zająć osoby lojalne wobec Departamentu Stanu.
W opinii Chrisa Pattena, ostatniego brytyjskiego gubernatora Hongkongu i byłego komisarza UE ds. stosunków zewnętrznych, „geopolityczne implikacje (związane z decyzjami prezydenta Trumpa) mogą być dalekosiężne”.
„Podczas gdy Stany Zjednoczone tną budżety pomocowe, Chiny wkraczają, by wypełnić powstałą pustkę - rozszerzając swoje wpływy w Afryce i Azji Południowo-Wschodniej poprzez zwiększenie pomocy i inwestycji” - zauważył Patten w komentarzu zamieszczonym na stronie portalu Project Syndicate. „W rezultacie popularność Chin rośnie w krajach rozwijających się, podczas gdy znaczenie Ameryki gwałtownie spada” - dodał były komisarz UE.
Marta Zabłocka (PAP)
mzb/ rtt/
