Dyrektywa 2015/2366 w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego (PSD2) stanowi jedno z kluczowych wyzwań regulacyjnych dla banków. Wiele miejsca poświęcono w debacie publicznej na analizę szans oraz zagrożeń płynących z PSD2 dla sektora bankowego. Warto jednak wskazać na wynikające z PSD2 szanse dla innych podmiotów rynku finansowego, w szczególności ubezpieczycieli oraz instytucji pożyczkowych.
PSD2 – o co chodzi?
Dyrektywa PSD2 przewiduje szereg obowiązków oraz zmian operacyjnych dotyczących dostawców usług płatniczych (przede wszystkim banków), które dla tych podmiotów wiążą się z koniecznością poniesienia kosztów procesu wdrożenia. Niektóre z tych zmian są także dodatkową szansą dla podmiotów, dla których dane dotyczące klienta banku (np. historia jego transakcji) mogą stanowić wartość. W tym miejscu wskazać należy na jedną z kluczowych koncepcji PSD 2 - tzw. dostępu do rachunku podmiotów trzecich (third party providers, TPP). PSD2 wprowadza dwie nowe usługi płatnicze: usługę inicjowania transakcji (payment initiation service, PIS) oraz usługę dostępu do informacji o rachunku (account information service, AIS).
Zgodnie z PSD2 podmiot trzeci świadczący dla klienta usługę AIS może (za zgodą klienta) uzyskać dostęp do danych tego klienta znajdujących się w posiadaniu banku. Natomiast w ramach usługi PIS, podmiot trzeci, za zgodą klienta może zlecić transakcję płatniczą w banku tego klienta z jego rachunku. Co istotne, do wykonania tych usług dla klienta przez podmiot trzeci nie jest konieczna umowa tego podmiotu z bankiem - konieczna i wystarczająca jest natomiast zgoda klienta. Ponadto, podmiot trzeci dostęp do rachunku klienta uzyskiwać będzie przez dedykowany interfejs, do udostępnienia, którego zobowiązany będzie każdy dostawca prowadzący rachunek z dostępem online (głównie banki). Oczywiście świadczenie usług PIS oraz AIS odbywać będzie się w ramach standardów prawnych i technicznych wyznaczonych przez PSD2 i odpowiednie akty delegowane (RTS).
ReklamaZobacz także
Usługi AIS oraz PIS stanowią szanse zarówno dla banków, jak i nowych graczy. Pozwalają bowiem na uzyskanie dostępu do danych klienta, które do tej pory były przetwarzane prawie wyłącznie przez banki. Oznacza to, że podmioty świadczące PIS oraz AIS, uzyskując zgodę klienta (np. oferując bardziej funkcjonalną aplikację) w rzeczywistości mają szanse uzyskać transakcyjność na poziomie banków, spychając przy tym dany bank „wyłącznie” do roli dostawcy funkcji depozytowej.
PSD2 jak każda dyrektywa wymaga transpozycji do prawa polskiego. W chwili obecnej trwają prace nad ustawą o zmianie ustawy o usługach płatniczych. Zgodnie z przewidywaniami (PSD2 to dyrektywa tzw. pełnej harmonizacji) ostatni projekt przewiduje transpozycję do prawa polskiego rozwiązań dotyczących dostępu do rachunku.
Szybka szansa na transakcyjność. Mała instytucja płatnicza i dostawca AIS
Do tej pory podmioty wyrażające chęć świadczenia usług płatniczych napotykały w Polsce przede wszystkim barierę związaną z koniecznością uzyskania licencji krajowej instytucji płatniczej. Projekt ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych wprowadza koncepcję małej instytucji płatniczej (MIP) oraz dostawcy AIS, które są idealnym rozwiązaniem dla projektów o charakterze rozwojowym. Co najbardziej istotne, MIP oraz dostawcy AIS będą podlegać uproszczonemu sposobowi rejestracji (np. zgodnie z najnowszym projektem polskiej ustawy wpis dostawcy AIS do rejestru powinien nastąpić w terminie 3 miesięcy).
Rynek ubezpieczeniowy – bancassurance czy assurancebanking
Wykorzystanie danych transakcyjnych klientów wydaje się być szczególnie atrakcyjne dla branży ubezpieczeniowej. Wskazać trzeba, że ubezpieczyciele ponoszą bardzo duży koszt współpracy z bankami przy sprzedaży ubezpieczeń (według danych KNF przed wejściem w życie Rekomendacji U, wynagrodzenie niektórych banków wynosiło nawet kilkadziesiąt procent składki). Korzystanie z PIS i AIS mogłoby dać ubezpieczycielowi bardzo cenne nowe aspekty, tj.: transakcyjność (np. klienta, który regularnie loguje się w środowisku ubezpieczyciela, aby sprawdzić stan swoich środków w banku) oraz dane płatnicze klienta (np. historię transakcji). Odpowiednie wykorzystanie tych aspektów przez ubezpieczyciela powinno rozbudzać wyobraźnie działów badawczo-rozwojowych, a być może podważać mogłoby nawet zasadność współpracy z bankami w kanale bancassurance i rodzić prowokacyjne pytanie: czy nadszedł czas assurancebankingu.
Dając jedynie przykłady wykorzystania takich informacji o kliencie, ubezpieczyciel korzystając z danych pozyskanych w ramach AIS mógłby uzyskać wiedzę np. na temat wysokości składki, jaką klient opłaca u innego ubezpieczyciela i proponować tym samym składkę korzystniejszą, a nawet konstruować produkty dostosowane bezpośrednio do potrzeb konkretnego klienta (np. precyzyjnie szacowanych sum ubezpieczenia w oparciu o dane transakcyjne klienta, ubezpieczenia majątkowe oferowane w oparciu o wiedzę o zakupach klienta).
Wprawdzie z prawnego punktu widzenia ubezpieczyciel nie może świadczyć usług płatniczych, niemniej jednak wykorzystanie koncepcji MIP, dostawcy AIS lub licencji krajowej instytucji płatniczej dla spółek z grupy kapitałowej ubezpieczyciela może rodzić już bardzo ciekawe możliwości.
Dodatkowo wskazać trzeba, że rynek dystrybucji ubezpieczeń czeka wdrożenie dyrektywy 2016/97/WE w sprawie dystrybucji ubezpieczeń (IDD). Dyrektywa ta przewiduje m.in. obowiązki związane z koniecznością sprzedaży klientom produktów ubezpieczeniowych dostosowanych do ich potrzeb. Zmiana procesów dystrybucji wywołana IDD wydaje się w tym zakresie tworzyć ciekawe synergie regulacyjne z możliwościami jakie daje odpowiednie wykorzystanie PSD2 (np. dostosowanie przez analizę historii transakcji klienta).
Instytucje pożyczkowe – bez limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu?
Odpowiednie wykorzystanie PSD2 może dać korzyści także branży instytucji pożyczkowych. W pierwszej kolejności na myśl przychodzi wykorzystanie przez nie usługi AIS do zautomatyzowanego pozyskiwania danych (w tym historii transakcji) klienta z jego banku (lub banków) w celu usprawnienia oceny jego zdolności kredytowej. Do koszyka możliwego wykorzystania usługi AIS przez niebankowych pożyczkodawców dodać też trzeba nowe możliwości wynikające z uzyskanej transakcyjności i nowej wiedzy o kliencie, które (podobnie jak w przypadku ubezpieczycieli) mogą zostać wykorzystane do rozwoju sprzedaży produktów finansowych.
Szczególnie ciekawe wykorzystanie PSD2 dla instytucji pożyczkowych dotyczyć może jednak limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu. Zgodnie z art. 36d ustawy o kredycie konsumenckim, przepisów dotyczących limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu nie stosuje się do umowy o kartę kredytową, o ile kredytodawca jest jednocześnie wydawcą karty. Oznacza to, że w przypadku uzyskania przez daną instytucję pożyczkową statusu dostawcy usług płatniczych, podmiot taki mógłby wydawać kartę kredytową i tym samym nie stosować ww. limitu.
Ponadto uzyskanie statusu dostawcy usług płatniczych mogłoby potencjalnie rozwiązać część praktycznych problemów regulacyjnych dzisiejszych instytucji pożyczkowych. W tym miejscu można wymienić choćby kwestię wydawania aplikacji do wypłacania kredytu konsumenckiego na żądanie (rodzącej często ryzyko uznania za wydawanie instrumentu płatniczego, czyli świadczenia usług płatniczych) czy uruchamiania różnego rodzaju linii kredytowych wraz z informacją o saldzie klienta (rodzącej często ryzyko uznania za rachunek płatniczy, czyli świadczenia usługi płatniczej). Status MIP, dostawcy AIS czy krajowej instytucji płatniczej mógłby stwarzać więc nowe możliwości dla instytucji pożyczkowych.
Łukasz Łyczko, Associate, Radca Prawny, PwC Legal
Chcesz wiedzieć więcej na temat Dyrektywy PSD 2? Weź udział w konferencji organizowanej przez "Puls Biznesu" - "Dyrektywa PSD 2 - kluczowe zmiany
na rynku usług płatniczych", w dniach 21-22 września 2017. Więcej informacji na temat konferencji: http://konferencje.pb.pl/
