Pierwszymi konkretnymi propozycjami całościowego uregulowania sekurytyzacji w prawie polskim jest poselski projekt ustawy o sekurytyzacji oraz rządowy projekt ustawy o funduszach inwestycyjnych zawierających regulacje dotyczące funduszy sekurytyzacyjnych. Głównym celem ustawy o sekurytyzacji miałoby być wprowadzenie kompleksowych zmian w dotychczasowym ustawodawstwie gospodarczym, w tym również bankowym, aby tą drogą stworzyć wystarczające warunki dla przeprowadzania sekurytyzacji w obrocie gospodarczym.
Ułatwienia dla banków
Projekt ustawy o sekurytyzacji przewiduje wprost wprowadzenie możliwości sekurytyzacji portfela kredytowego przez banki. W szeregu zmian bardzo ważnym ułatwieniem, które może wydatnie ułatwić proces sekurytyzacji aktywów przez banki jest ustanowienie instytucji administratora zabezpieczeń w sekurytyzacji na wzór instytucji administratora zastawu . Pozwoliłoby to uniknąć ograniczeń związanych z przeniesieniem wierzytelności hipotecznych związanych z dokonaniem właściwych wpisów w księgach wieczystych nieruchomości. W ten sposób bank będący inicjatorem sekurytyzacji zostałby jednocześnie administratorem zabezpieczeń na rzecz emitenta . Taka konstrukcja prawna zapewniłaby skuteczne ustanowienie zabezpieczeń na rzecz emitenta, a także przyczyniałoby się do obniżenia kosztów związanych z dokonywaniem np. wpisów w księgach wieczystych. Ustanowienie zabezpieczenia na rzecz emitenta stawałoby się skuteczne z chwilą dokonania przez bank (inicjatora) przeniesienia praw majątkowych do portfela kredytowego na emitenta.
Podstawą prawną byłaby stosowana umowa pomiędzy bankiem i emitentem, w której ten pierwszy zostałby uprawniony do wykonywania we własnym imieniu, ale na rachunek emitenta praw i obowiązków wynikających z ustanowionych hipotek stanowiących zabezpieczenie przenoszonych kredytów. Nadmienić należy, że hipoteki lub inne zabezpieczenia, dla których ustanowiony zostałyby administrator nie weszłyby do masy upadłościowej administratora zabezpieczeń, a do masy upadłościowej emitenta.
Tytuł egzekucyjny dla spółki celowej
Emitent przejmujący kredyty wraz zabezpieczeniem od banku uzyskiwałby w myśl projektu ustawy o sekurytyzacji uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności dla tytułu egzekucyjnego opiewającego na wierzytelność, na takich samych warunkach jak bank inicjujący transakcję. Przy przenoszeniem wierzytelności na rzecz emitenta przez bank nie obowiązywałoby zachowanie przepisów o tajemnicy bankowej, w zakresie niezbędnym do rozporządzania lub dochodzenia roszczeń związanych z wierzytelnością banku powstałą w wyniku realizacji czynności bankowej, a będącej przedmiotem sekurytyzacji. Doprecyzowane miałyby być jednocześnie zasady dysponowania danymi osobowymi dłużników banku, przede wszystkim poprzez dodanie klauzuli zezwalającej na przekazanie danych osobowych za granicę dla celów sekurytyzacji przy zachowaniu ochrony prawnej w takim samym stopniu jak na terenie Polski, w rozwiązaniach obowiązujących dysponowanie danymi osobowymi w powyższym celu nie jest przewidziane. Zmiany wprowadzone ustawą o sekurytyzacji miałyby też umożliwić przetwarzanie danych osobowych dla celów dochodzenia roszczeń z kredytów udzielonych osobom fizycznym i poddanych sekurytyzacji, co w obecnym ustawodawstwie możliwe jest jedynie dla dochodzenia roszczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej .
Wierzytelności inwestorów z tytułu wyemitowanych w oparciu o przekazane kredyty papierów wartościowych byłyby zabezpieczone majątkiem emitenta, który stanowią przekazane mu przez bank kredyty (zbiór praw majątkowych). Inicjator nie ponosi wobec inwestorów specjalnej odpowiedzialności, może jednak w drodze umowy z emitentem udzielić poręczenia dla obsługi i wykupu papierów wartościowych. Odpowiedzialność inicjatora ograniczałaby się jedynie do odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z ewentualnych wad prawnych papierów wartościowych plasowanych na rynku przez emitenta lub odpowiedzialności (również odpowiedzialności karnej) wynikającej z podanie informacji wprowadzających w błąd inwestorów, po udowodnieniu winy.
Umowa sekurytyzacji
W celu przeprowadzenia transakcji sekurytyzacyjnej zawierana byłaby umowa pomiędzy inicjatorem i emitentem, której postanowienia miałyby zobowiązywać inicjatora (bank) do przeniesienia na emitenta praw majątkowych (kredytów), a jednocześnie emitent zobowiązywałby się do zapłaty określonej kwoty ze środków uzyskanych z emisji papierów wartościowych. Umowa ta stanowiłaby swoistą gwarancję dla nabywców papierów wartościowych (tab. 1).
Tabela 1. Elementy ochrony nabywców papierów wartościowych w projekcie ustawy o sekurytyzacji
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Uzasadnienie do poselskiego projekt ustawy o sekurytyzacji, http://www.kp.pis.org.pl/inicjatywy/ustawa-34.htm.
Neutralność podatkowa
Zapewnienie neutralności podatkowej sekurytyzacji będzie wymagało nowelizacji szeregu ustaw podatkowych. Projekt ustawy o sekurytyzacji zakłada wyłączenie z opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów uzyskanych przez inicjatora z tytułu przeniesienia praw majątkowych na emitenta, na wzór rozwiązań zawartych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych dotyczących przypadków, w których nastąpiłoby pogorszenie sytuacji podatkowej stron transakcji . Za koszty uzyskanie przychodów nie byłyby uznawane wydatki poniesione z tytułu przekazania przez inicjatora świadczeń wynikających z praw majątkowych. Dla banków istotnym rozwiązaniem może być możliwość uznania za koszty uzyskania przychodu strat związanych z odpłatnym przeniesieniem kredytów na emitenta w transakcji sekurytyzacyjnej, jeśli na kredyty utworzone zostały wcześniej rezerwy zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. W zakresie opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych przysługiwałoby transakcjom przeniesienia praw majątkowych w sekurytyzacji obowiązywałoby wyłączenie tego rodzaju czynności prawnych z opodatkowania. Dla czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy spółki, która będzie tworzona wyłącznie dla celów sekurytyzacji stawka podatku miałaby być obniżona w stosunku do stawek podstawowych i wyniosłaby 0,1 procent kapitału zakładowego, ale nie więcej niż 1000 złotych. Czynności realizowane w ramach transakcji sekurytyzacyjnej związane z przekazaniem praw majątkowych byłyby również wyłączone spod działania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, podobnie jak ma to miejsce ze sprzedażą całego przedsiębiorstwa . Przedstawione w projekcie rozwiązania w zakresie opodatkowania sekurytyzacji przyczyniłyby się do wyjaśnienia statusu podatkowego spółki celowej oraz sposobu rozliczania przepływów finansowych dokonywanych w trakcie realizowania transakcji.
Reasumując projekt ustawy o sekurytyzacji w zaprezentowanym kształcie rozwiązuje wiele spornych kwestii oraz ograniczeń związanych z przeprowadzaniem sekurytyzacji w Polsce oraz zawiera propozycje, które mogą przyczynić się do zwiększenia możliwości działania banków, przede wszystkim poprzez umożliwienie inicjowania transakcji sekurytyzacyjnych przez banki i przepisy o administratorze zabezpieczeń. Propozycje przedstawione w projekcie ustawy o sekurytyzacji winne być jednak skonfrontowane z projektem ustawy o funduszach inwestycyjnych, która wprowadzić ma fundusze sekurytyzacyjne na polski rynek finansowy.
Bogusław Półtorak
Źródło:
