Kiedy można zażądać odsetek podatkowych za nieterminową płatność

Przedsiębiorcy przyzwyczaili się, że jeśli kontrahent nie zapłaci im w terminie za towar lub usługę, to naliczają mu odsetki za opóźnienie w zapłacie w wysokości odsetek ustawowych z Kodeksu cywilnego, wynoszących obecnie 13,5%. Tymczasem w wielu przypadkach mogą zażądać odsetek wyższych, bo w wysokości takiej jak odsetki od zaległości podatkowych. Aktualnie od 28 kwietnia wynoszą one 14%. Wyjaśniamy, kto i kiedy może to zrobić.

Na jakiej podstawie?

Wszystko za sprawą obowiązującej od 1 stycznia 2004 r. ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Podstawą prawną zażądania od kontrahenta odsetek za opóźnienie w zapłacie w wysokości jak od zaległości podatkowych jest art. 7 tej ustawy. Zgodnie z nim:

"Jeżeli dłużnik, w terminie określonym w umowie albo wezwaniu, o którym mowa w art. 6 ust. 2 (dotyczącym przypadku, gdy termin zapłaty nie został określony w umowie - przyp. red.), nie dokona zapłaty na rzecz wierzyciela, który spełnił określone w umowie świadczenie niepieniężne, wierzycielowi przysługują, bez odrębnego wezwania, odsetki w wysokości odsetek za zwłokę, określanej na podstawie art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.), chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty".

Jeśli zatem wierzyciel spełnił swoje świadczenie niepieniężne (wydał towar, wykonał usługę), a dłużnik w terminie mu nie zapłacił - można zażądać odsetek jak od zaległości podatkowych. Jeżeli z umowy wynika, że strony uzgodniły jeszcze wyższe odsetki, to oczywiście można domagać się odsetek w tej wyższej wysokości określonej w umowie. Z reguły jednak strony nie zapisują w umowie wysokości odsetek za opóźnienie - wtedy stosować należy rozwiązanie wprowadzone przez art. 7 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (odsetki jak od zaległości podatkowych).

Czy to dotyczy wszystkich umów?

Podkreślenia wymaga, że możliwość naliczania odsetek jak od zaległości podatkowych nie dotyczy wszystkich umów.

Muszą zostać bowiem spełnione łącznie następujące warunki.

Po pierwsze, przedmiotem umowy jest odpłatne dostarczanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, a wierzyciel swoje świadczenie niepieniężne już spełnił.

Po drugie, strony tej umowy zawarły ją w związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarczą lub zawodową.

Po trzecie, wyłącznymi stronami transakcji są:

• przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej;

• podmioty prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów;

• zamawiający w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. nr 19, poz. 177);

• osoby wykonujące wolny zawód;

• oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych lub podmioty zagraniczne prowadzące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorstwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne.

Należy zwrócić uwagę na to, że trzeci warunek nie jest spełniony w przypadku, gdy przedsiębiorca sprzedał towar lub wykonał usługę na rzecz konsumenta. W takim przypadku nie można więc żądać odsetek w wysokości jak od zaległości podatkowych. Należy poprzestać na odsetkach ustawowych.

Jeśli jeden przedsiębiorca sprzedał drugiemu przedsiębiorcy towar lub wykonał na jego rzecz usługę, a umowę zawarto w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez obie strony, to wszystkie trzy warunki są spełnione i można żądać odsetek jak od zaległości podatkowych.

Kiedy odsetki z Kodeksu cywilnego?

Podstawą prawną żądania odsetek na podstawie Kodeksu cywilnego jest art. 481. Zgodnie z jego § 1, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W § 2 dodano, że jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe.

Jeżeli dłużnik nie płaci w terminie i nie są spełnione przedstawione wyżej trzy warunki pozwalające na naliczenie mu odsetek jak od zaległości podatkowych, to wówczas możemy zażądać od niego nieco niższych odsetek ustawowych na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego.

Jak liczyć odsetki?

Wysokość odsetek - zarówno ustawowych z Kodeksu cywilnego, jak i odsetek jak od zaległości podatkowych z Ordynacji podatkowej co jakiś czas się zmienia. Przygotowując dłużnikowi notę odsetkową nie można więc automatycznie do całego okresu opóźnienia stosować odsetek w obecnie obowiązującej wysokości. Trzeba sprawdzić, ile wynosiły one w poszczególnych okresach opóźniania.

Wysokość odsetek ustawowych jest określana co jakiś czas przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia, wydawanego na podst. art. 359 § 3 K.c. Decydując o ich wysokości Rada Ministrów ma się kierować koniecznością zapewnienia dyscypliny płatniczej i sprawnego przeprowadzania rozliczeń pieniężnych oraz brać pod uwagę wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego. Ostatnia zmiana obowiązuje od 10 stycznia 2005 r. - wysokość odsetek ustawowych określono wówczas na 13,5%.

Stawka odsetek od zaległości podatkowych jest obliczana na podstawie zasad wskazanych w art. 56 Ordynacji podatkowej. Wynosi ona 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim. Ulega obniżeniu lub podwyższeniu w stopniu odpowiadającym obniżeniu lub podwyższeniu podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, poczynając od dnia, w którym stopa ta uległa zmianie. Stawkę odsetek ogłasza Minister Finansów w drodze obwieszczenia w "Monitorze Polskim". Od 28 kwietnia 2005 r. wynosi ona 14%, wcześniej (od 31 marca do 27 kwietnia 2005 r.) było to 15%.

Zachęcamy Czytelników do korzystania z bezpłatnych, praktycznych kalkulatorów do liczenia odsetek ustawowych i od zaległości podatkowych zamieszczonych na stronie internetowej Gazety Podatkowej: www.gazetapodatkowa.pl.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 12.06.2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. nr 139, poz. 1323 ze zm.),

• art. 481 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Źródło: