Kiedy można legalnie skopiować program komputerowy

Ceny programów komputerowych, zwłaszcza tych specjalistycznych są dość wysokie. Skoro zapłaciliśmy niemałe pieniądze za licencję na ich używanie, chcemy mieć pewność, że w razie jakiejkolwiek awarii będziemy mogli bez przeszkód zainstalować i używać program ponownie. Nośnik, na którym program jest nagrany, najczęściej płyta CD, może się jednak zgubić albo ulec zniszczeniu. Dlatego mamy prawo do sporządzenia kopii zapasowej programu komputerowego.

Programy pod szczególną ochroną

Programy komputerowe są chronione przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ze względu na ich specyfikę są one traktowane inaczej niż inne utwory. Przede wszystkim do programów komputerowych nie stosuje się przepisów prawa autorskiego o dozwolonym użytku prywatnym. Nie można więc wbrew postanowieniom umowy licencyjnej skopiować programu i "obdzielić" nim najbliższej rodziny i przyjaciół na ich prywatne potrzeby, bo będzie to naruszenie prawa autorskiego.

Płacąc za program komputerowy w zdecydowanej większości przypadków wykupujemy po prostu licencję na korzystanie z niego w ściśle określony w warunkach umowy licencyjnej sposób. "Własność" programu pozostaje przy twórcy. Jeżeli umowa licencyjna przewiduje, że można go zainstalować tylko na jednym stanowisku komputerowym, to oczywiście działaniem sprzecznym z prawem będzie wgranie go na większą ilość komputerów.

Najczęściej program otrzymujemy na określonym nośniku informacji, np. płycie CD. Zawsze istnieje ryzyko, że płyta może ulec uszkodzeniu, co w efekcie uniemożliwi użytkownikowi korzystanie z programu, do którego licencję przecież wykupił. Coraz częściej programy są dostarczane za pośrednictwem Internetu - wówczas w razie zainfekowania komputera wirusem użytkownik w ogóle nie posiada innego nośnika, z którego mógłby zainstalować program ponownie. Dlatego ustawa przyznaje użytkownikom prawo do sporządzenia kopii zapasowej programu komputerowego.

Kopia bezpieczeństwa

Na czym konkretnie polega prawo do sporządzenia kopii zapasowej? Zajrzyjmy najpierw do przepisów, a konkretnie do art. 75 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim. Zgodnie z nim "nie wymaga zezwolenia uprawnionego sporządzenie kopii zapasowej, jeżeli jest to niezbędne do korzystania z programu komputerowego. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, kopia ta nie może być używana równocześnie z programem komputerowym".

Kopię zapasową można sporządzić, gdy "jest to niezbędne do korzystania z programu komputerowego". Sformułowanie to nie jest zbyt precyzyjne i interpretując je trzeba mieć na uwadze cel, jakiemu kopia bezpieczeństwa ma służyć. Ma ona gwarantować korzystanie z programu na wypadek zniszczenia oryginalnego nośnika. Takie korzystanie nie będzie możliwe np. w przypadku, gdy oryginalną płytę CD utraciliśmy, a zainstalowany z niej wcześniej na komputerze program został zainfekowany przez wirusy i trzeba go zainstalować ponownie. Problem rozwiązuje wówczas kopia zapasowa.

W nauce prawa wyrażono pogląd, że "sporządzenie kopii zapasowej może być uznane za zbędne ewentualnie wówczas, gdy producent programu wiarygodnie zapewnia natychmiastowe dostarczenie nowej kopii programu w przypadku jej zniszczenia oraz gdy ze względu na sposób utrwalenia programu nie istnieje możliwość uszkodzenia jego egzemplarza" (J. Barta, R. Markiewicz, Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Wyd. III, s. 529-530). W zasadzie ten drugi przypadek można wykluczyć - nie ma nośników odpornych na zniszczenia ani programów odpornych na wirusy. Również do zapewnień producenta należy podchodzić z rezerwą, bo użytkownik z reguły nie ma możliwości ich zweryfikowania. Poza tym od chwili zgłoszenia uszkodzenia nośnika do dostarczenia nowego, zapasowego egzemplarza może minąć trochę czasu, co dla firmy przełoży się na przestój w pracy i wymierne straty.

Dla użytkowników najlepszym rozwiązaniem jest sytuacja, gdy to producent sporządza kopię zapasową i dostarcza ją od razu wraz z oryginalnym egzemplarzem oprogramowania. Niestety, nie są to częste przypadki. Wtedy użytkownik nie może sporządzić kolejnej kopii - mamy bowiem prawo tylko do jednej "kopii bezpieczeństwa".

Należy też pamiętać, że jeśli umowa licencyjna nie stanowi inaczej, to nie możemy używać kopii zapasowej równocześnie z programem oryginalnym - ma ona służyć na wypadek, gdyby egzemplarz oryginalny uległ zniszczeniu bądź zaginął.

Jeżeli sprzedajemy program, powinniśmy nabywcy wydać kopię zapasową lub zniszczyć ją - nie możemy jej zatrzymać.

Problem z zabezpieczeniami

Co jeśli w umowie licencyjnej wyraźnie zapisano, że użytkownik nie ma w ogóle prawa do kopiowania programu? Taki zapis jest nieważny w zakresie, w jakim nie pozwala on na sporządzenie kopii zapasowej.

Kolejny problem - sporo programów zawiera zabezpieczenia, które uniemożliwiają ich kopiowanie. Producenci wprowadzają je jako sposób ochrony przed piractwem komputerowym, ale jednocześnie faktycznie pozbawiają legalnych użytkowników możliwości sporządzenia kopii zapasowej. W tej sytuacji najrozsądniejszym rozwiązaniem wydaje się skontaktowanie zawczasu z producentem programu (lub dystrybutorem) i wyjaśnienie, czy w razie uszkodzenia oryginalnego nośnika zostanie nam dostarczony nowy egzemplarz. Warto zapytać o wszystkie szczegóły - niektóre firmy wymagają np. aby użytkownik występujący o kopię zapasową dysponował oryginalnym pudełkiem, w którym dostarczono mu program.

Usuwanie lub obchodzenie technicznych zabezpieczeń przed dostępem, zwielokrotnianiem lub rozpowszechnianiem utworu jest sprzeczne z prawem autorskim (art. 79 ust. 3 ustawy), jeżeli działania te mają na celu bezprawne korzystanie z utworu. Ponieważ sporządzenie kopii zapasowej jest ustawowym prawem użytkownika legalnego programu, to obejście ewentualnych zabezpieczeń w celu jej wykonania nie może być uznane za działanie bezprawne, a tym samym za łamanie prawa autorskiego.

Podstawa prawna: art. 75 ust. 2 pkt 1, art. 76, 79 ust. 3 ustawy z dnia 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. nr 80, poz. 904 ze zm.).

Źródło: