Wojna na Bliskim Wschodzie, ataki dronów na rosyjskie rafinerie, najsilniejszy od dekad prąd El Niño na Oceanie Atlantyckim oraz infrastrukturalna gorączka wokół centrów danych i sztucznej inteligencji wstrząsnęły w tym roku rynkami towarowymi. Bank Światowy opublikował najnowszą edycję swojego raportu Commodity Markets Outlook (październik 2026 r.), informując, że zbiorczy indeks cen surowców wzrośnie w 2026 roku aż o 23 procent, notując drugi najwyższy poziom od 2013 roku.
Ten publikowany dwa razy do roku raport – tradycyjnie w kwietniu i październiku – stanowi jeden z najważniejszych raportów analitycznych rynków surowcowych na świecie. Opracowanie przygotowane przez zespół ekonomistów pod kierownictwem dr Ayhana Kosego zawiera szczegółowe bilanse oraz prognozy cenowe dla 46 kluczowych surowców, pogrupowanych w pięć głównych kategorii: energię, rolnictwo, nawozy sztuczne, metale bazowe i minerały oraz metale szlachetne.
Powrót inflacji, wyższe stopy i efekt domina
Wnioski analityków z Waszyngtonu nie pozostawiają złudzeń: po dwóch latach względnego spokoju światowe rynki znalazły się w oku geopolitycznego cyklonu. Zbiorczy indeks cen surowców Banku Światowego podskoczy w 2026 roku aż o 23 procent, notując drugi najwyższy poziom od 2013 roku.
Tegoroczny skok notowań surowców nie jest odosobnionym zjawiskiem – to potężny szok, który uderza w fundamenty globalnej gospodarki. Według raportu głównym motorem napędowym zawirowań jest sektor paliwowo-energetyczny, którego indeks wzrasta w 2026 roku aż o 32 procent, przy jednoczesnym wybiciu indeksu metali i minerałów do historycznych maksimów.
Dla bankierów centralnych oznacza to odrodzenie się presji inflacyjnej. W rezultacie Rezerwa Federalna USA (Fed) – która we wrześniu powróciła do podwyżek stóp procentowych – wraz z Europejskim Bankiem Centralnym zostały zmuszone do zaostrzenia kursu monetarnego. Wyższy koszt pieniądza umocnił dolara i wywindował rentowności obligacji skarbowych, spowalniając tempo globalnego wzrostu gospodarczego i stawiając rynki wschodzące przed dylematem: bronić kursu walutowego i podnosić stopy czy ratować krajowy wzrost gospodarczy.
Równolegle nasila się fragmentacja handlu międzynarodowego. Wzrost ceł, embarga oraz zakazy eksportowe wprowadzane pod hasłem ochrony rynku wewnętrznego rozrywają tradycyjne łańcuchy dostaw. Raport Banku Światowego zwraca szczególną uwagę na zjawisko tak zwanej „łączności rynkowej” (connectedness).
W okresach globalnych zawirowań rynkowych towary szybko doświadczają wzajemnego wpływu na swoje ceny. Gwałtowny wzrost cen ropy natychmiast podbija koszty frachtu morskiego, co winduje ceny zbóż i rud metali, a drogi gaz ziemny automatycznie podnosi koszty produkcji nawozów i wymusza powrót do węgla. W tym mechanizmie ropa naftowa, miedź i srebro funkcjonują dziś jako kluczowe „pomosty” transmitujące zmienność na niemal cały koszyk towarowy.
Cztery zapalniki rozpalające ceny towarów
Warto wyodrębnić cztery główne czynniki determinujące obecny układ sił na rynkach towarowych. Jak wskazuje raport Banku Światowego, po pierwsze, to wąskie gardła na Bliskim Wschodzie i szlaki morskie. Ataki na statki oraz rurociągi w rejonie Cieśniny Ormuz i Morza Czerwonego drastycznie ograniczyły żeglugę. Choć eksporterzy z Zatoki Perskiej wdrożyli procedury awaryjne – w tym operacje przeładunku ropy ze statku na statek poza Cieśniną Ormuz oraz przesył rurociągiem Wschód-Zachód w Arabii Saudyjskiej – eksport gotowych produktów naftowych i skroplonego gazu ziemnego (LNG) pozostał głęboko poniżej poziomów sprzed konfliktu.
Po drugie, to uderzenia w rosyjską infrastrukturę naftową i blokady czarnomorskie. Kampania ataków dronowych na rosyjskie rafinerie zredukowała moce przerobowe Rosji, zmuszając Moskwę do wprowadzenia zakazów eksportu paliw płynnych. Z kolei wznowienie walk na Morzu Czarnym sparaliżowało eksport zbóż i nasion oleistych z regionu odpowiadającego za niemal jedną trzecią światowego handlu pszenicą.
Po trzecie, historycznie potężny El Niño, czyli prawdopodobieństwo, że tegoroczny prąd oceaniczny El Niño okaże się najsilniejszy od 1950 roku. Szansa na to wynosi według amerykańskiej agencji NOAA aż 83 procent. Fale upałów i susze w Azji Południowo-Wschodniej oraz Ameryce Łacińskiej nie tylko uderzają w plony ryżu, oleju palmowego czy trzciny cukrowej, lecz także ograniczają generację w elektrowniach wodnych i utrudniają wydobycie w kopalniach odkrywkowych.
Po czwarte, to wyczerpanie buforów magazynowych. Aby zamortyzować ubytek bieżącego wydobycia, od marca do września 2026 roku globalne zapasy ropy kurczyły się w tempie 2,4 miliona baryłek dziennie. Komercyjne i strategiczne rezerwy państw OECD spadły do poziomów najniższych od ponad trzydziestu lat (w USA rezerwy strategiczne SPR znalazły się na poziomie niewidzianym od 1982 r.). Brak poduszki bezpieczeństwa sprawia, że każda nowa iskra wywołuje gwałtowny skok notowań.
Podażowy szok stulecia i strukturalny hamulec popytu
Sprawdźmy zatem, co eksperci Banku Światowego piszą o konkretnych surowcach, zaczynając od ropy naftowej, gdzie globalny rynek zmaga się z największym ubytkiem wydobycia od ponad czterech dekad, wyłączając pandemiczny rok 2020. W 2026 roku światowa podaż ropy kurczy się o 5,5 miliona baryłek dziennie (spadek o 5,2 procent r/r). Główny ciężar załamania poniosły Arabia Saudyjska (ubytek rzędu 4,4 mln baryłek dziennie) oraz Irak (spadek o 2,1 mln baryłek dziennie), których zdolności eksportowe przez Zatokę Perską zostały nagle ograniczone. Zwiększone wydobycie w USA, Brazylii, Gujanie i Kanadzie zdołało zrekompensować niespełna jedną piątą utraconych wolumenów.
W połowie października 2026 r. cena ropy Brent sięgała 110 dolarów za baryłkę. Bank Światowy prognozuje, że średnia cena baryłki Brent w całym 2026 roku ukształtuje się na poziomie 91 USD/bbl (z poziomem bliskim 100 USD/bbl w IV kwartale). W 2027 roku oczekiwany jest spadek do 79 USD/bbl, a w 2028 r. do 70 USD/bbl, o ile szlaki handlowe w Zatoce Perskiej zostaną trwale zabezpieczone, tworząc na rynku nadwyżkę rzędu 2 mln baryłek dziennie w ostatnich trzech kwartałach 2027 r. W scenariuszu negatywnym – ponownej eskalacji konfliktu i dalszych strat w Rosji – cena ropy może jednak wystrzelić do średnio 105 USD w 2027 r.
Przed jeszcze większym rajdem cenowym rynek chroni gwałtowne hamowanie konsumpcji. Globalny popyt na ropę spada w tym roku – jak informują autorzy raportu – o 2,6 miliona baryłek dziennie (2,5 procent), co stanowi trzeci największy spadek w historii (po latach 2020 i 1980). Poza wysokimi cenami niszczącymi popyt, kluczową rolę odgrywa rewolucja technologiczna w Chinach. W Państwie Środka dynamiczny rozwój elektromobilności wyparł z dróg zapotrzebowanie na 1,5 miliona baryłek paliw dziennie tylko w drugim kwartale 2026 r., trwale obniżając ropochłonność światowego PKB.
Kryzys mocy rafineryjnych i eksplozja „crack spreadów”
Podczas gdy uwaga mediów skupia się na cenie ropy w baryłkach, prawdziwy dramat rozgrywa się na rynku paliw gotowych, w szczególności oleju napędowego. W normalnych warunkach surowa ropa trafia do rafinerii, gdzie w skomplikowanym procesie destylacji i krakingu jest przetwarzana na paliwa. Różnicę pomiędzy rynkową ceną gotowego paliwa a kosztem zakupu surowej ropy określa się mianem „crack spreadu” (marży rafineryjnej). Im wyższy crack spread, tym wyższy jednostkowy zysk rafinerii z każdej przetworzonej baryłki, ale i większa drożyzna na stacjach paliw.
W 2026 roku marże na dieslu osiągnęły historyczne ekstrema. Zniszczenia instalacji petrochemicznych na Bliskim Wschodzie wyeliminowały ponad połowę eksportu produktów naftowych z Zatoki Perskiej. W tym samym czasie rosyjskie rafinerie, będące tradycyjnym alternatywnym dostawcą oleju napędowego dla Europy i rynków rozwijających się, ucierpiały wskutek ataków dronowych, co zmusiło Moskwę do wprowadzenia embarga na eksport paliw. W efekcie łączny eksport netto diesla z Rosji i Bliskiego Wschodu runął we wrześniu o 60 procent rok do roku.
We wrześniu 2026 r. europejska premia diesla ponad cenę ropy Brent pobiła absolutny rekord, osiągając 91 dolarów na baryłce. W USA detaliczna cena diesla po raz pierwszy w historii zbliżyła się w październiku do poziomu 6,2 USD za galon. Sytuacji nie uspokoiła nawet skoordynowana decyzja państw Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) o uwolnieniu 100 milionów baryłek z rezerw interwencyjnych ze szczególnym wskazaniem na olej napędowy. Pełna odbudowa globalnych mocy rafineryjnych do poziomów sprzed konfliktu nastąpi według prognoz najwcześniej w połowie 2027 roku.
Presja rafineryjna kontra ekspansja biopaliw i aut elektrycznych
Rynek benzyny podążał ścieżką wyznaczoną przez ograniczone moce rafineryjne, choć skala napięć okazała się nieco łagodniejsza niż w przypadku oleju napędowego. Modelowy 3-2-1 crack spread (zakładający, że z trzech baryłek ropy rafineria uzyskuje dwie baryłki benzyny i jedną diesla) bił rekordy w basenie Atlantyku przez całe lato i wczesną jesień.
Ceny hurtowe benzyny wzrosły w odpowiedzi na ograniczenia w dostawach surowca i komponentów uszlachetniających. Z drugiej strony wzrost ten był silnie hamowany przez dwa zjawiska, tzn. ekspansję elektromobilności i boom na biopaliwa.
Masowa przesiadka kierowców na samochody elektryczne – zwłaszcza w Chinach i Europie – wygenerowała trwałą wyrwę w zapotrzebowaniu na benzynę silnikową. Natomiast drastyczny wzrost cen paliw tradycyjnych skłonił rządy m.in. w USA, Brazylii i Indonezji do podniesienia ustawowych mandatów biopaliwowych (obowiązkowego dolewaka bioetanolu i biodiesla). Przełożyło się to na potężny wzrost popytu na kukurydzę, trzcinę cukrową oraz oleje roślinne, łącząc bezpośrednio rynek paliwowy z rynkiem żywności.
Czerwony metal w cieniu taryf i boomu na sztuczną inteligencję
Miedź, tradycyjnie nazywana „doktorem miedzią” ze względu na swoją zdolność do diagnozowania kondycji globalnej gospodarki, w 2026 roku przeżywa bezprecedensowy renesans. Średnia cena tony czerwonego metalu osiąga w tym roku historyczny rekord na poziomie 13 200 USD/t (wzrost o 32,7 procent r/r). Pomimo prognozowanego lekkiego uspokojenia do 13 000 USD/t w 2027 r. i 12 500 USD/t w 2028 r., Bank Światowy podkreśla, że rynek wszedł w trwały reżim wysokich cen.
Za tym rajdem stoją dwa potężne trendy. Strukturalna niemoc podaży: otwarcie nowej kopalni miedzi trwa obecnie średnio ponad 15 lat (odkrycie, badania środowiskowe, budowa). W Chile, będącym największym producentem, średnia zawartość czystego metalu w wydobywanej rudzie nieubłaganie spada, co oznacza konieczność przerobu gigantycznych mas skały dla uzyskania tej samej ilości miedzi.
Z kolei w Indonezji wydobycie sparaliżowały ulewy wywołane przez El Niño, a Demokratyczna Republika Konga nałożyła zakazy eksportu surowych koncentratów, by wymusić rozwój hutnictwa na własnym terytorium.
Po drugie, ceny napędza popyt ze strony AI i sieci elektroenergetycznych. Podczas gdy tradycyjne budownictwo mieszkaniowe w Chinach kuleje, popyt jest z nawiązką napędzany przez inwestycje w odnawialne źródła energii, rozbudowę sieci przesyłowych oraz centra danych dla generatywnej sztucznej inteligencji, które wymagają wielokrotnie więcej miedzi niż standardowa infrastruktura serwerowa.
Ponadto widmo wprowadzenia przez USA ceł importowych na rafinowaną miedź od stycznia 2027 r. wywołało gorączkowy arbitraż pomiędzy nowojorską giełdą COMEX a londyńską LME. Traderzy masowo ściągali fizyczny metal do amerykańskich magazynów, doprowadzając do wydrenowania zapasów w Europie i Azji oraz windowania cen spotowych.
Złoto: bezpieczna przystań w dobie geopolitycznego wrzenia
Złoto potwierdziło swój status ostatecznej tarczy finansowej w czasach wojen i zawirowań monetarnych. Jak podają autorzy raportu, średnia cena kruszcu w 2026 roku rośnie o 33,6 procent r/r, osiągając astronomiczny rekord 4 600 USD za uncję trojańską (oz). W 2027 roku analitycy spodziewają się korekty do 4 250 USD/toz (-7,6 procent), a w 2028 r. do 4 000 USD/oz, co i tak pozostawi wyceny o ponad 75 procent wyżej niż średnia z lat 2021–2025.
Głównym kołem zamachowym były zakupy banków centralnych – zwłaszcza rynków wschodzących, które po sankcjach na Rosję przyspieszyły dywersyfikację rezerw i ucieczkę od dolara – oraz napływy kapitału do funduszy ETF. Te dwa źródła odpowiadały łącznie za połowę całego popytu na złoto w pierwszej połowie 2026 r.
Co ciekawe, w III kwartale 2026 roku na rynku złota nastąpiła lekka korekta (-5 procent k/k). Stało się tak za sprawą „jastrzębiego zwrotu” Fedu – podwyżki stóp procentowych podniosły realne rentowności amerykańskich obligacji skarbowych (co zwiększa koszt alternatywny trzymania nieoprocentowanego złota) oraz umocniły dolara. Dodatkowo rekordowe ceny doprowadziły do zapaści popytu na tradycyjną biżuterię w Indiach i Chinach.
Srebro: przemysłowy koń pociągowy i giełdowy rekordzista
Jeżeli rajd złota robił wrażenie, to zachowanie srebra było wręcz spektakularne. Średnia cena białego metalu wzrosła w 2026 roku aż o 75,9 procent r/r do poziomu 70,0 USD za uncję trojańską. W latach 2027–2028, jak prognozuje Bank Światowy, oczekiwana jest stopniowa normalizacja – odpowiednio do 62,0 USD/oz i 58,0 USD/oz.
Srebro to metal podwójnej natury: jest jednocześnie metalem szlachetnym (podążającym za złotem w bezpieczne przystanie) oraz kluczowym komponentem przemysłowym. To właśnie srebro okazało się w analizie ekonometrycznej Banku Światowego absolutnym rekordzistą w transmitowaniu zmienności – w niemal 60 procentach dni handlowych znajdowało się w trójce najważniejszych „pasów transmisyjnych” szoków cenowych na całym rynku towarowym (kukurydza w około 50 proc., miedź w nieco ponad 40 proc. dni handlowych).
Popyt napędzały panele fotowoltaiczne, elektronika precyzyjna, centra danych oraz instalacje elektryczne w autach. Tak wysokie ceny uruchomiły jednak mechanizmy obronne rynku: producenci paneli słonecznych przyspieszyli próby zastąpienia drogiego srebra miedzią w procesach metalizacji ogniw, a na rynek napłynęła potężna fala surowca z odzysku i recyklingu złomu.
Gazowa ucieczka w przeszłość i renesans „brudnego paliwa”
Gdy w wyniku wojny na Bliskim Wschodzie wstrzymany został eksport katarskiego LNG, a europejskie ceny błękitnego paliwa potroiły się, sektor elektroenergetyczny w Europie i Azji przypomniał sobie o węglu. Mechanizm ten nosi nazwę „gas-to-coal switching” – elektrownie posiadające elastyczne bloki przestawiają się na tańszy węgiel kamienny, gdy koszty wytwarzania z gazu stają się zaporowe.
Średnia cena australijskiego węgla energetycznego w 2026 roku wzrasta o 24,5 procent do 135 USD za tonę, okresowo przekraczając w portach 150 USD/mt. Globalna konsumpcja węgla wzrosła w tym roku o 1,2 procent (103 mln ton), napędzana przez Indie (+4,2 procent) oraz Chiny (+1 procent), gdzie fale upałów wywołane przez El Niño wysuszyły rzeki i sparaliżowały hydroenergetykę. Z kolei wydobycie globalne spadło o 0,7 procent na skutek zamykania kopalń w Chinach w ramach inspekcji bezpieczeństwa oraz obniżenia celów wydobywczych w Indonezji.
Na lata 2027–2028 prognozowany jest powrót do trendu spadkowego – ceny obniżą się do 130 USD/mt w 2027 r. i 125 USD/mt w 2028 r. W miarę oddawania do użytku nowych mocy solarnych i wiatrowych w Indiach i Chinach oraz częściowego powrotu dostaw LNG presja na surowiec węglowy zacznie powoli opadać.
Chińska zadyszka budowlana dusi hutnictwo
Na tle powszechnej surowcowej hossy sektor żelaza stanowi wyraźny i wymowny wyjątek. Bank Światowy analizuje ten rynek głównie poprzez ceny rudy żelaza. Niemal cała wydobywana ruda żelaza trafia do wielkich pieców hutniczych, a z kolei ponad połowa wytwarzanej stali zużywana jest w budownictwie kubaturowym i infrastrukturalnym.
Tymczasem chiński rynek nieruchomości – będący przez ostatnie dwie dekady głównym motorem światowego popytu na stal – tkwi w głębokiej zapaści strukturalnej. Spadek liczby nowych budów i dojrzałość infrastruktury sprawiają, że – jak wskazują autorzy raportu – ceny rudy żelaza spadają w 2026 roku o 2,2 procent do 98 USD za tonę (dmt), a w latach 2027 i 2028 obniżą się o kolejne 3,1 i 3,2 procent (do poziomu 92 USD/dmt – niemal 40 procent poniżej szczytu z 2011 r.).
Dodatkowo rynek rudy jest obficie zaopatrywany przez producentów z Australii i Brazylii, a w Gwinei przyspiesza realizacja gigantycznego, niskokosztowego projektu Simandou, który osiągnie pełne moce wydobywcze w 2028 roku. Słabość sektora stalowego rykoszetem uderza w cynk (wykorzystywany do cynkowania blach stalowych) oraz węgiel koksowy.
Ceny spadną?
Obecny rok przyniósł gwałtowny wstrząs na rynkach surowcowych wywołany kumulacją kilku czynników. Z najnowszych projekcji wynika jednak, że szczyt obecnego impulsu przypada na 2026 rok, a w 2027 roku globalny rynek surowców wejdzie w fazę stabilizacji, a w większości kluczowych segmentów wręcz wyraźnej korekty cenowej. Łączny indeks cen surowców ma obniżyć się o 7%, prowadzony przez 12-procentowy spadek cen nośników energii i powrót notowań ropy Brent w okolice 79 USD za baryłkę wraz ze stopniową odbudową wydobycia i przepływów handlowych.
Korekta obejmie także węgiel energetyczny (-4%), metale przemysłowe (-3%) oraz metale szlachetne (-8%), na których zaciążą wysokie stopy procentowe banków centralnych. Jedynym wyraźnym wyłomem w tym uspokojeniu pozostaną surowce rolno-spożywcze, które w 2027 roku podrożeją o kolejne 7% wskutek przesuniętych w czasie skutków susz wywołanych przez El Niño. Materializacja tego scenariusza bazowego zależy jednak od braku nowej eskalacji militarnej w Zatoce Perskiej oraz utrzymania przepływu morskich szlaków handlowych.
