Polski sektor ciepłownictwa systemowego „balansuje na krawędzi”; 80 proc elektrociepłowni ma ponad 30 lat i bazuje na węglu - ocenili eksperci Forum Energii. Wskazali m.in., że konieczna jest reforma taryf ciepłowniczych, ale w dialogu z bankami, by zmniejszyć ryzyko dla inwestorów.
Eksperci Forum Energii w najnowszym raporcie zwrócili uwagę, że wpływ na kondycję ciepłownictwa systemowego mają rosnące koszty paliw, przestarzała infrastruktura, presja redukcji emisji i brak spójnej strategii państwa.
W raporcie przygotowanym we współpracy z Duńską Agencją Energii (DAE) eksperci Forum Energii wskazali, że na wzór działań Danii po kryzysie naftowym z lat 70., Polska może opracować długofalową politykę opartą na stabilnym finansowaniu i nowoczesnych technologiach, by zapewnić obywatelom przystępne cenowo, niskoemisyjne ciepło.
W całej UE sieci ciepłownicze odpowiadają za 10 proc. dostarczanego ciepła. Pozostała jego część jest dostarczana za pomocą indywidualnych źródeł grzewczych. Udział ciepła systemowego w Polsce wynosi ok. 22 proc., to - jak zauważono w raporcie - dwukrotnie więcej niż średnia unijna. „Stawia to nas na siódmej pozycji w UE razem z Bułgarią. W czołówce pozostają kraje bałtyckie i skandynawskie, w których udział ciepła systemowego przekracza 35 proc. Liderami są Dania (48 proc.) i Szwecja (51 proc.), w których sieci ciepłownicze odpowiadają za połowę potrzeb cieplnych” - wskazali autorzy raportu.
Zaznaczyli, że tempo dekarbonizacji ciepła systemowego w Europie jest bardzo zróżnicowane. Rozpiętość udziału OZE i ciepła odpadowego wynosi od 6 proc. w Rumunii do 70 proc. na Litwie. „Mimo że Polska stanowi drugi co do wielkości rynek ciepła systemowego w UE, to w kwestii dekarbonizacji znajduje się na przeciwległym biegunie. Udział niskoemisyjnego ciepła wynosi w Polsce 9 proc., co plasuje ją na przedostatnim miejscu w Unii – niższy udział OZE ma tylko Rumunia (6 proc.)” - podano w raporcie. „To niemal czterokrotnie mniej niż średnia UE (34 proc.). Liderzy (kraje bałtyckie i skandynawskie) osiągają udziały na poziomie 64–70 proc.” - dodano.
Eksperci przypomnieli też, że Polska jest liderem wśród krajów UE w produkcji ciepła systemowego z węgla - 185 PJ (petadżuli) rocznie.
Przewyższamy ponad dwukrotnie kolejne w rankingu Niemcy (77 PJ) i prawie czterokrotnie Czechy (50 PJ). Skala zużycia węgla w Polsce w cieple systemowym jest więc większa niż w obu tych krajach łącznie (170 PJ) - wskazano.
Z raportu wynika, że liderem produkcji ciepła systemowego z gazu ziemnego są Niemcy, które produkują 201 PJ ciepła z tego paliwa. Polska z produkcją na poziomie (40 PJ) zajmuje piąte miejsce pod tym względem w krajach UE, plasując się za takimi krajami, jak Niderlandy (47 PJ), Włochy (62 PJ) czy Francja (62 PJ). „Wzrost produkcji ciepła z gazu ziemnego w Polsce wydaje się nieunikniony – zwłaszcza biorąc pod uwagę proces dekarbonizacji i odchodzenie od węgla w systemach ciepłowniczych w największych miastach w Polsce” - ocenili eksperci. „Jednocześnie, stawiając tylko na ten zasób jako paliwo pierwszego wyboru, istnieje ryzyko powtórzenia niemieckiego scenariusza transformacji, a więc przestawienie się z węgla na importowany gaz” - dodano. Według ekspertów alternatywą dla takiego scenariusza jest rozwinięcie produkcji niskoemisyjnego ciepła ze źródeł, takich jak geotermia, ciepło odpadowe (przemysł, centra danych, oczyszczalnie ścieków) czy ciepło otoczenia (płytki grunt, woda). Zaznaczyli, że wymaga to inwestycji w sieci niskotemperaturowe, magazyny ciepła, wielkoskalowe pompy ciepła czy kolektory słoneczne.
W opracowaniu Forum Energii podano, że w Polsce działają 393 przedsiębiorstwa ciepłownicze o łącznej mocy 54 GWt. Dysponują one 24 tys. km sieci zaopatrujących ok. 40 proc. gospodarstw domowych a także, szpitali, szkół i instytucji publicznych. Sektor ciepłownictwa systemowego zatrudnia blisko 27 tys. osób, a wraz z branżami powiązanymi (budownictwo, produkcja urządzeń, serwis).
Jak stwierdzili autorzy raportu, ponad 80 proc. polskich elektrociepłowni ma więcej niż 30 lat, a aż 61 proc. produkcji ciepła systemowego wciąż opiera się na węglu. Według danych przekazanych przez Forum Energii koszty paliw wzrosły w ostatnich latach z 6–7 mld zł rocznie do 20 mld zł w 2023 r.
Eksperci wskazali, że dzisiaj wiele polskich przedsiębiorstw ciepłowniczych funkcjonuje w warunkach ujemnej rentowności i w systemie taryfowym nieprzystosowanym do realiów zmiennego rynku. „W efekcie banki oceniają działalność jako zbyt ryzykowną, a przedsiębiorstwa nie mają zdolności kredytowej. Bez rozwiązania tego problemu nie może być mowy o uruchomieniu ambitnych planów inwestycyjnych” - oceniono.
„Dania, szukając odpowiedzi na to wyzwanie, uchwaliła m.in. ustawę kompleksowo zmieniającą warunki finansowania dla inwestycji ciepłowniczych” - zauważono w raporcie. Według autorów opracowania Polska również powinna rozpocząć podobny proces w dialogu z bankami, żeby przedsiębiorstwa, które mają dziś niską wiarygodność kredytową, mogły podjąć duże programy inwestycyjne. Zdaniem Forum Energii należy rozpocząć od przeglądu i reformy taryf ciepłowniczych – w dialogu z bankami tak, by stworzyć rozwiązania, które zmniejszą ryzyko dla inwestorów. Chodzi również o kredyty długoterminowe o niskim oprocentowaniu – wspartych gwarancjami państwowymi lub gminnymi. Należałoby też określić wspólne standardy oceny projektów, aby ułatwić bankom ocenę projektów.
Eksperci Forum Energii uważają, że powinien zostać stworzony kompleksowy program dla ciepłownictwa z określonymi celami do wdrożenia przez administrację rządową na najbliższe dwa–trzy lata. W ich opinii pozwoli to na wypracowanie rozwiązań dotyczących regulacji, struktur planistycznych i mechanizmów finansowania polskiego ciepłownictwa. W raporcie zwrócono uwagę na potrzebę opracowania kompleksowych mechanizmów finansowania modernizacji sektora – połączenie reformy taryf, współpracy z bankami rozwojowymi, gwarancji kredytowych, zmian legislacyjnych i systemowego wsparcia ze strony państwa. (PAP)
ab/ mick/
