Miasta systematycznie rozwijają swoje systemy sprzedaży biletów, kładąc nacisk na płatności bezgotówkowe i wirtualne przejazdówki, bez konieczności ich drukowania. Praktyka niestety pokazuje, że mieszkańcy często mają problemy z zakupem biletów na tramwaj czy autobus, czym narażają się na kary podczas kontroli.
W teorii system sprzedaży biletów powinien działać bez zarzutu: pasażer wybiera odpowiednią opcję w biletomacie, przykłada kartę do czytnika i nie musi się martwić o skasowanie biletu, bo jest przypisany do karty. Rzeczywistość nie jest tak idealna, zdarza się bowiem, że płatność się nie udaje albo zostaje rozliczona dopiero po paru dniach, a karta jest blokowana w systemie operatora biletów. Czy tych problemów da się uniknąć? I co na to UOKiK?
Biletomaty zamiast kiosków, karty zastępują gotówkę
Jeszcze kilkanaście lat temu bilety komunikacji miejskiej można było kupić w kioskach, małych sklepach, a ostatecznie u kierowców. Świat poszedł jednak do przodu i miasta stopniowo wprowadzały biletomaty umieszczone nie tylko na przystankach, ale także w autobusach i tramwajach. W zależności od miasta papierowe bilety wciąż pozostają w obiegu, ale nacisk kładzie się teraz na wersje cyfrowe, zapisywane na karcie płatniczej. Z tego powodu w pojazdach komunikacji miejskiej zwykle nie zapłacimy już gotówką, a pasażerom pozostają płatności kartą, Blikiem zbliżeniowym albo telefonem czy innym urządzeniem (zegarek, obrączka, opaska). Mieszkańcy mniej „scyfryzowani” wciąż mogą kupić papierowy bilet w urządzeniach stacjonarnych na przystankach, jeśli jednak ktoś spieszy się na tramwaj, a akurat nie ma w portfelu karty płatniczej, w przypadku kontroli karę ma jak w banku.
Słynny przykład Urbancard
Jednym z pierwszych miast w Polsce, które umożliwiły mieszkańcom zakup biletów tylko kartą, był Wrocław. System Urbancard pozwalał na korzystanie z biletów jednorazowych i okresowych, które po transakcji w biletomacie były zapisywane na karcie płatniczej. Na początku funkcjonowania systemu mieszkańcy masowo skarżyli się na błędy w działaniu urządzeń, np. brak zapisu biletu na karcie, blokowanie karty w systemie, płatności księgowane z opóźnieniem (do czego za chwilę wrócimy) czy nieczynne kasowniki. Pasażerowie podczas kontroli nie mogli udowodnić, że mają ważny bilet, ponieważ biletomat nie wydawał potwierdzenia, a dodatkowo kartę można było odblokować tylko w punkcie obsługi klienta. W sprawie interweniował UOKiK, który zobowiązał Mennicę Wrocławską (operatora Urbancard), miasto i MPK do zmian kwestionowanych praktyk, w efekcie czego poprawiono działanie systemu i umożliwiono odblokowanie karty przez serwis internetowy.
Trójmiejska „Fala” zalewa mieszkańców
To, co kiedyś nękało mieszkańców Wrocławia, dotyka obecnie pasażerów w Trójmieście. System Fala, służący do sprzedaży i obsługi biletów, w kolejnych miastach wdrażany był stopniowo, ale bilety okresowe można było kupić także w zewnętrznych aplikacjach (np. SkyCash, Jakdojade). 4 sierpnia 2025 r. wyłączono tę możliwość, a pasażerowie zostali zmuszeni do zakupu przejazdówek w urządzeniach Fali.
Pojawiły się przy tym liczne skargi na działanie systemu: mieszkańcy zgłaszali brak biletów po zakupie, opóźnienia w księgowaniu płatności i problemy z logowaniem. Jak informował portal Trójmiasto.pl, jedna z pasażerek podczas kontroli nie mogła pokazać ważnego biletu, mimo że wcześniej poprawnie go nabyła, ale kontrolerka pozwoliła jej kupić nowy bilet u niej. Płatność za pierwszy bilet została pobrana kolejnego dnia, ale operator Fali nie zamierzał zwrócić pasażerce pieniędzy.
Problemy mieszkańców Trójmiasta nie uszły uwadze Urzędu Kontroli Konkurencji i Konsumentów. Z przekazanej nam informacji wynika, że do UOKiK-u docierają skargi na działanie systemu Fala (jedną złożył operator aplikacji Jakdojadę w związku z wykluczeniem zakupu biletów przez zewnętrzne systemy), nie jest więc wykluczone, że zostaną podjęte odpowiednie środki w celu ochrony praw pasażerów.
Odroczona płatność kluczem do rozwiązania zagadki
Zarówno we Wrocławiu, jak i Trójmieście, pobieranie opłat za bilety w kasownikach odbywa się w specyficzny sposób. Mowa tu o mechanizmie odroczonej płatności, który pozwala operatorom systemu i bankom na rozliczanie transakcji z opóźnieniem. Przy płatnościach w sklepach kwota zakupu od razu jest blokowana na koncie, co pomniejsza saldo dostępnych środków, jednak nie dotyczy to biletów komunikacji miejskiej. W ich przypadku operator na koniec każdego dnia sumuje wszystkie transakcje i przekazuje zbiorcze zestawienie do banków, które mają kilka kolejnych dni na rozliczenie płatności. W rezultacie pasażer zobaczy w historii operacji łączną kwotę zapłaconą za wszystkie bilety danego dnia, a nie kilka osobnych pozycji. Niestety taki sposób pobierania opłat nie zawsze jest jasno komunikowany klientom, którzy, widząc po czasie zbiorczą płatność obciążającą konto, podejrzewają oszustwo.
UOKiK zwraca uwagę, że mechanizm nie jest niczym dziwnym, ale operator musi przekazać te zasady pasażerom:
Odroczenie w pojawieniu się obciążenia na koncie bankowym pasażera może wynikać z funkcjonalności danego systemu sprzedaży biletów. Transakcje biletowe z danego dnia mogą być sumowane i przekazywane zbiorczo. Jeżeli pasażer kupił kilka biletów, to otrzyma rozliczenie w postaci sumy wszystkich zakupionych biletów w późniejszym terminie. Informacje o tych zasadach powinny być przekazane konsumentom w regulaminie usługi. – wyjaśnia Kamila Guzowska z Departamentu Komunikacji UOKiK.
UOKiK radzi reklamację u operatora systemu
Jeśli mamy jakikolwiek problem z działaniem systemu sprzedaży biletów, np. pobrano nam płatność, a nie mamy biletu, przez co otrzymaliśmy mandat, należy od razu złożyć reklamację do operatora:
Kupiony bilet powinien zostać zapisany na karcie niezwłocznie, tak by konsument mógł korzystać z komunikacji. Jeżeli pojawiają się jakiekolwiek problemy np. z zapisem biletu, utratą łączności internetowej, blokowaniem karty – podróżni w pierwszej kolejności powinni złożyć reklamację do operatora systemu. – odpowiadają służby prasowe UOKiK.
Samo potwierdzenie płatności niestety nie jest biletem i nie będzie uznane podczas kontroli, jednak będzie stanowić dowód w procesie reklamacji. Problemy mogą pojawić się natomiast przy opóźnionych płatnościach, szczególnie gdy utrzymujemy na rachunku niewielkie saldo. Warto w tej sytuacji pamiętać, że transakcje księgowane są z opóźnieniem i mimo ich braku w historii operacji, pozostawić na koncie odpowiednio większą kwotę. W przeciwnym razie próba obciążenia rachunku może skończyć się niedozwolonym debetem i blokadą karty w systemie operatora biletów.
