Wspólnicy spółki cywilnej działają, aby osiągnąć wspólny cel gospodarczy. Niezależnie od tego każdy z nich może prowadzić własną działalność gospodarczą. Jeśli popadną w długi, to wierzyciele - zarówno spółki, jak i tylko poszczególnych wspólników - będą dążyli do zaspokojenia swoich należności z majątku wspólnego wspólników. Czy i jak wspólnicy powinni go chronić?
Wspólnicy wnosząc do spółki wkłady, tworzą majątek wspólny. W toku prowadzenia działalności przez spółkę będzie on wzbogacany o kolejne składniki. Mogą to być np. wytworzone przez spółkę towary albo nabywane przez wspólników maszyny i urządzenia. Majątek wspólny wspólników podlega szczególnej ochronie. Wspólnik nie może rozporządzać udziałem w nim ani też udziałem, jaki posiada w poszczególnych składnikach tego majątku. W czasie trwania spółki nie może również domagać się jego podziału. Majątek wspólny jest więc swoistym gwarantem istnienia spółki oraz wypłacalności wspólników.
Jeden za wszystkich...
Jak wiadomo, za zobowiązania spółki wszyscy wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel spółki może domagać się zapłaty od wszystkich, niektórych, a nawet tylko od jednego z nich. Problem późniejszych rozliczeń między wspólnikami wierzyciela już nie interesuje. W praktyce nierzadko się zdarza, że wierzyciele dochodząc zapłaty długów spółek cywilnych pozywają nie wszystkich, ale tylko niektórych spośród wspólników. Wynika to z chęci "oszczędzenia" wspólnika niezaangażowanego w daną transakcję lub po prostu z... niewiedzy wierzycieli.
Ci ostatni nie powinni bowiem zapominać, że zgodnie z art. 778 Kodeksu postępowania cywilnego, do egzekucji komorniczej ze wspólnego majątku wspólników spółki cywilnej konieczny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom. Pozywając tylko jednego lub niektórych wspólników, wierzyciel takim tytułem (wyrokiem, nakazem zapłaty) nie będzie dysponować. W efekcie, jeśli dojdzie do egzekucji komorniczej, majątek wspólny wspólników, który stanowi podstawę bytu spółki, nie powinien być zagrożony. Jeśli komornik będzie chciał zająć składniki wchodzące w jego skład, wspólnicy będą mogli podjąć skuteczną obronę.
... wszyscy za jednego
Możemy też mieć do czynienia z sytuacją odwrotną, kiedy to jeden ze wspólników ma swoje prywatne kłopoty finansowe niezwiązane z działalnością prowadzoną przez spółkę i swoich osobistych wierzycieli. W takich sytuacjach wierzyciel wspólnika również może próbować poszukiwać zaspokojenia swoich należności we wspólnym majątku wspólników. Np. wskazując komornikowi do zlicytowania samochód używany wyłącznie przez wspólnika-dłużnika, należący jednak do majątku wspólnego. W takich wypadkach wspólnicy powinni pamiętać o bardzo ważnej zasadzie wyrażonej w art. 863 § 3 Kodeksu cywilnego, a mianowicie, że w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani też z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Jeśli więc komornik egzekwujący dług osobisty jednego ze wspólników sięga do składników majątku wspólnego, należy podjąć stosowne środki obrony.
Choć wierzyciel osobisty nie może położyć ręki na udziale wspólnika w czasie trwania spółki, to nie ma przeszkód, aby zrobił to po doprowadzeniu do jego ustąpienia z szeregu wspólników. Jak może do tego dojść? Jeśli wierzyciel uzyskał w toku egzekucji komorniczej prowadzonej przeciwko wspólnikowi zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania, to ma prawo dokonać wypowiedzenia udziału wspólnika. Okres wypowiedzenia, co do zasady, wynosi trzy miesiące. Wierzyciel może jednak wypowiedzieć udział tylko wówczas, gdy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy została przeprowadzona bezskuteczna egzekucja z ruchomości wspólnika.
W praktyce więc, osobiste problemy finansowe wspólnika, niepowiązane z działalnością gospodarczą spółki, mogą nawet stać się przyczyną jej rozwiązania. Nie wolno zapominać, że wypowiedzenie udziału w spółce dwuosobowej będzie prowadzić do jej rozwiązania.
Podstawa prawna:
- art. 863, 864 i 870 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.),
- art. 778 ustawy z dnia 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 209 z dnia 2006-01-09
