Zobowiązanie może wygasnąć na skutek jego wykonania. Taki jest zresztą cel niemal każdej umowy. Niemniej umorzenie zobowiązania może nastąpić również bez jakiegokolwiek świadczenia ze strony dłużnika. Służy do tego instytucja zwolnienia z długu, której zastosowanie nie zależy jednak wyłącznie od dobrej woli wierzyciela.
Zwolnienie z długu to umowa
Aby zwolnienie z długu odniosło skutek, poza stosownym oświadczeniem wierzyciela niezbędne jest jego przyjęcie przez dłużnika, choćby w sposób dorozumiany. Omawiana instytucja ma bowiem charakter umowy, którą najlepiej, przynajmniej z punktu widzenia interesów dłużnika, sporządzić na piśmie celem uniknięcia późniejszych wątpliwości. Dobre relacje z wierzycielem mogą się przecież popsuć. Wówczas aż do momentu przedawnienia roszczenia istniałoby ryzyko, że wierzyciel zaprzeczy, jakoby zwalniał dłużnika z obowiązku zapłaty czy wykonania innego świadczenia wynikającego z umowy.
Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.
Umowa o zwolnienie z długu może dotyczyć zarówno długu niewymagalnego, jak i tego, w którym termin spełnienia świadczenia (np. zapłaty) już nadszedł. Powinien to być jednak dług istniejący, a nie przyszły, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 listopada 2003 r. (sygn. akt IV CK 202/2002). Zatem zwolnienie z długu przyszłego kontrahenta nie odniesie skutku. Natomiast jest to możliwe w sytuacji, gdy omawiany sposób umorzenia zobowiązania następuje już po zawarciu umowy, choćby miało to miejsce przed terminem wymagalności świadczenia wynikającego z tej umowy.
Zwolnienie z długu może dotyczyć całości lub części wierzytelności, może też obejmować świadczenia uboczne, jak kary umowne, odsetki.
Skutki zwolnienia
Zwolnienie z długu może być nieodpłatne (co jest regułą) lub odpłatne. Na skutek zwolnienia z długu zobowiązanie wygasa. Powoduje to również wygaśnięcie akcesoryjnych zabezpieczeń wierzytelności, jak zastaw, hipoteka czy poręczenie. Nigdy zaś nie jest odwrotnie. Fakt, iż np. wierzyciel zwolnił z długu poręczyciela nie ma wpływu na dalsze trwanie wierzytelności będącej przedmiotem tego rodzaju zabezpieczenia.
Zwolnienie z długu jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem pozostałych współdłużników. Oznacza to, że pozostali dłużnicy solidarni (niezwolnieni z długu) w dalszym ciągu muszą się liczyć np. z obowiązkiem zapłaty za wykonaną usługę.
Zaoszczędzoną wskutek zwolnienia z długu sumą dłużnik musi niestety się podzielić z fiskusem. Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o podatku dochodowym od osób prawnych wartość umorzonych zobowiązań (z nielicznymi tylko wyjątkami) zaliczają bowiem do przychodów podatkowych.
Inne instytucje
Od zwolnienia z długu należy odróżnić inny przypadek wygaśnięcia zobowiązania, jakim jest odnowienie (nowacja). Jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie (np. zamiast zapłacić cenę dostarczy towar) albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, zobowiązanie dotychczasowe wygasa. Wynika tak z art. 506 § 1 K.c.
W tym jednak przypadku zamiast "starego" zobowiązania pojawia się nowe. Przy czym takie zabezpieczenia wierzytelności jak poręczenie czy ustanowione przez osobę trzecią hipoteka lub zastaw wygasają z chwilą odnowienia, chyba że np. poręczyciel lub osoba trzecia wyrazi zgodę na dalsze trwanie zabezpieczenia.
Podobne w skutkach jest przejęcie długu, w przypadku którego zwolnienie z długu dotychczasowego dłużnika jest spowodowane tym, że jego miejsce zajmuje osoba trzecia (art. 519 § 1 K.c.). Jednak nigdy nie może się to obyć bez przyzwolenia wierzyciela. Do przejęcia długu może dojść na dwa sposoby:
1) przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika, bądź
2) przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela.
|
Zawarta w dniu 4 kwietnia 2011 r. w Warszawie pomiędzy: Dariuszem Malinowskim, prowadzącym działalność gospodarczą: "Kartan" Dariusz Malinowski, zam. w Gdańsku przy ul. Południowej 9c, PESEL 67041212330, REGON 000998543, zwanym dalej Dłużnikiem, a Witoldem Konwickim, prowadzącym działalność gospodarczą: Ganpol Witold Konwicki, zam. w Tczewie przy ul. Widłakowej 99, PESEL 71083098776, REGON 000555123, zwanym dalej Wierzycielem. § 1 Strony oświadczają, iż z tytułu umowy dostawy z dnia 10 marca 2010 r. Wierzyciel ma w stosunku do Dłużnika wymagalne i nieprzedawnione roszczenie o zapłatę 9.000 zł (dziewięciu tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. § 2 Wierzyciel zwalnia Dłużnika z długu, o którym mowa w § 1, natomiast Dłużnik to zwolnienie przyjmuje. § 3
|
|
| Wierzyciel: Witold Konwicki |
Dłużnik: Dariusz Malinowski |
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.)
autor: Tomasz Konieczny
Gazeta Podatkowa nr 32 (760) z dnia 2011-04-21
Dokumentacja kadrowa w firmie. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl
