Pan Jan inwestował na giełdzie i zmarł, a jego spadkobiercy nie wiedzą w jakim domu maklerskim znajdował się jego rachunek - co powinni zrobić, by to ustalić? Pani Zofia zostawiła bliskim w spadku pokaźną sumę akcji, ale czy znając jej loginy, spadkobiercy mogą po prostu sprzedać jej papiery wartościowe i wypłacić pieniądze? W tym artykule opisujemy zawiłości związane z dziedziczeniem giełdowych aktywów.
Wyniki Ogólnopolskiego Badania Inwestorów (OBI) za 2025 rok pokazują, że średni wiek inwestora wynosi obecnie 39 lat, a ponad połowa badanych buduje swój kapitał z myślą o długoterminowym zabezpieczeniu emerytalnym. Jednocześnie ponad 57% ankietowanych deklaruje posiadanie portfeli o wartości przekraczającej 100 tysięcy złotych, z czego znaczna część przypada na akcje spółek notowanych na GPW oraz fundusze ETF. Znaczenie inwestycji giełdowych w rodzinnych majątkach rośnie. Jak wygląda ich dziedziczenie?
Kim jest polski inwestor? I co chciałby zrobić z podatkiem Belki?
Polski inwestor indywidualny staje się bytem coraz bardziej masowym i wbrew starzejącemu społeczeństwu jest coraz młodszy. To zazwyczaj wykształcony mężczyzna coraz częściej inwestujący poza Polską i z myślą o emeryturze. A jego największym wrogiem jest podatek Belki - wynika z tegorocznego Ogólnopolskie Badania Inwestorów.
Nie loguj się na rachunek zmarłego
W sytuacji śmierci bliskiego, który posiadał rachunki inwestycyjne, zapewne wiele osób mogłoby pomyśleć o samodzielnym zalogowaniu się do aplikacji maklerskiej zmarłego przy użyciu znanych haseł, a następnie o sprzedaży lub przeniesieniu tych aktywów. Nie należy tego robić.
Gdy dom maklerski otrzymuje informację o śmierci klienta blokuje jego rachunek i wdraża odpowiednie procedury. Spadkobiercy muszą zgłosić się do niego z odpowiednimi dokumentami, które potwierdzą ich prawo do spadku. Może to być:
- akt poświadczenia dziedziczenia (APD), lub
- prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Jak dowiedzieć się, gdzie są akcje?
Jeśli spadkobierca nie jest pewien, w jakich domach maklerskich znajdowały się akcje zmarłego, w ustaleniu tego nie pomoże mu Centralna Informacja o Rachunkach. Nie jest ona uniwersalną wyszukiwarką wszystkich aktywów finansowych zmarłego, dlatego brak informacji o rachunku w banku lub SKOK-u nie oznacza, że zmarły nie posiadał inwestycji prowadzonych za pośrednictwem domu maklerskiego lub innej instytucji finansowej.
Spadkobierca nie załatwia również spraw w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych. KDPW nie prowadzi rachunków papierów wartościowych bezpośrednio dla klientów indywidualnych. Zajmuje się centralnym depozytem i rejestruje papiery wartościowe na kontach należących do jego uczestników, w tym domów maklerskich - to one wiedzą natomiast do kogo należą określone akcje.
Ślad po inwestycjach można znaleźć w historii przelewów bankowych zmarłego, dokumentach podatkowych (np. PIT-8C), czy korespondencji otrzymywanej od instytucji finansowych.
Gdy spadkobierca ustali, w którym domu maklerskim znajdują się odziedziczone przez niego papiery wartościowe, kontaktuje się z nim i przedstawia dokumenty spadkowe. Dom maklerski weryfikuje je i jeśli wszystko się zgadza, realizuje dyspozycje nowego właściciela.
Wycena aktywów i zasady podatkowe
Podczas dziedziczenia papierów wartościowych, ważna jest ich wycena i tutaj wyróżniamy:
- Wycenę dla celów podatkowych - przy ustalaniu podatku od spadków i darowizn bierze się pod uwagę wartość rynkową odziedziczonych akcji z dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku dziedziczenia jest to dzień przyjęcia spadku. Wartość rynkową ustala się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie akcjami tego samego rodzaju z tego dnia - nie chodzi więc automatycznie o pojedynczy kurs zamknięcia sesji.
- Wycenę przy dziale spadku - przy podziale majątku między spadkobierców znaczenie ma natomiast wartość aktywów przyjmowana na potrzeby działu spadku. W przypadku akcji notowanych na giełdzie ich kurs może się w tym czasie zmieniać, wpływając na wartość portfela uwzględnianą przy rozliczeniach między spadkobiercami.
Samo nabycie akcji w drodze spadku przez osoby zaliczane do tzw. grupy “0” - m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma, czy macochę - jest objęte całkowitym zwolnieniem z podatku od spadków i darowizn po spełnieniu formalnych wymogów. Warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest zgłoszenie nabycia do Urzędu Skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Od 2026 roku jeśli spadkobierca dowiedział się o nabyciu spadku już po upływie czasu na zgłoszenie do Urzędu Skarbowego, wciąż może skorzystać ze zwolnienia, występując o przywrócenie terminu.
Jeśli spadkobierca zdecyduje się sprzedać odziedziczone papiery wartościowe, będzie musiał zapłacić tzw. podatek Belki w wysokości 19%. Przy ustalaniu dochodu podlegającego opodatkowaniu można uwzględnić koszt ich objęcia lub zakupu przez spadkodawcę. Przykładowo - jeśli poprzedni właściciel, po którym odziedziczyliśmy akcje, kupił je za 20 000 złotych, a my sprzedamy je za 25 000 złotych, uzyskanym dochodem będzie 5000 złotych i to od nich odprowadzimy podatek.
