Jednym z najpoważniejszych wyzwań w obszarze wykorzystania pomocy strukturalnej UE, na które wskazuje znakomita większość ekspertów, będzie zmobilizowanie przez polskich beneficjentów środków finansowych na współfinansowanie i prefinansowanie kosztów projektów. Nie ma wątpliwości, iż potencjalna skala zaangażowania finansowego UE w ramach prowadzonej w Polsce polityki regionalnej będzie wymagała wyasygnowania przez Polskę kilku miliardów euro w celu zapewnienia tzw. krajowego wkładu publicznego oraz prywatnego. Ponadto, konieczne będzie powstanie sprawnego i szeroko dostępnego systemu prefinansowania części kosztów realizacji projektów, przewidzianych do późniejszego refundowania. Niezbędne środki finansowe mogą zostać stosunkowo łatwo pozyskane z sektora finansowego. Dlatego bank wydaje się naturalnym partnerem w realizacji projektu przez polskiego benficjenta pomocy strukturalnej.
Prefinansowanie projektów - finansowanie pomostowe
Konieczność finansowania „pomostowego” projektów wynika z faktu, iż współfinansowanie projektów unijnych w ramach określonej stopą dofinansowania części kosztów kwalifikowanych będzie miało w naszym kraju charakter refinansowania (refundowania) wydatków poniesionych przez odbiorców pomocy. Oznacza to w praktyce, że potencjalny beneficjent pomocy musi dysponować bądź pozyskać ze źródła zewnętrznego znaczną część całkowitego budżetu na zrealizowanie projektu, a dofinansowanie przyznawane będzie etapami, zgodnie z postępem prac i wydatkowaniem środków w ramach realizowanego przedsięwzięcia. Uwzględniając wysokość alokacji pomocy regionalnej dla Polski potrzeby związane z prefinansowaniem projektów mogą wygenerować popyt na krótkoterminowy kapitał w wysokości kilku miliardów euro. Jednym z najlepszych rozwiązań, które można polecić beneficjentowi nie posiadającemu środków własnych jest zaciągnięcie w banku kredytu pomostowego.
Współfinansowanie projektów - finansowanie wkładu własnego
Poza potrzebą prefinansowania projektu wielu beneficjentów stanie wobec problemu pozyskania środków zewnętrznych na współfinansowanie projektu. Współfinansowanie obejmie:
- wkład własny beneficjenta,
- koszty niekwalifikowane.
Z analizy alokacji środków unijnych dla Polski wynika, iż krajowi beneficjenci będą zmuszeni wyasygnować kilka miliardów euro ze środków własnych na obowiązkowe współfinansowanie projektów. Wartość koniecznego współfinansowania może stanowić od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu procent całkowitych kosztów projektu. W indywidualnych przypadkach będzie ona zależeć od typu beneficjenta, specyfiki realizowanego projektu i faktu czy będzie on generować „znaczący” zysk. Wysokość środków, które beneficjent będzie musiał uzyskać ze źródeł zewnętrznych uzależniona będzie od stanu jego środków własnych. Istnieć będą również programy pomocowe, w których jednym z warunków formalnych uzyskania dofinansowania projektu ze środków unijnych będzie zaciągnięcie kredytu bankowego. Potrzeby beneficjentów wygenerują niewątpliwie ogromny popyt na pieniądz kredytowy oraz w przypadku wybranych odbiorców pomocy na organizację emisji obligacji. Popyt ten może zostać zaspokojony poprzez kredyty na wkład własny, przypominające w konstrukcji klasyczne kredyty inwestycyjne.
Emisje obligacji - alternatywne źródło finansowania projektów
Dla niektórych beneficjentów pozyskanie finansowania zewnętrznego będzie zdecydowanie korzystniejsze poprzez emisję obligacji, a nie poprzez zaciągnięcie kredytu. Jednak w przypadku mniejszych potrzeb kapitałowych, (realizacji niewielkich projektów), emisja obligacji może nie być optymalnym substytutem kredytu bankowego. Przy większych projektach, realizowanych np. przez JST, będzie jednak korzystną alternatywą. Warto podkreślić, że obligacje są instrumentem, którego cechy jakościowe predysponują go do roli instrumentu pozyskania kapitału na współfinansowanie projektu. W uzasadnionych przypadkach (czasochłonne w realizacji projekty, duża skala zaangażowania finansowego) emisja obligacji może okazać się również korzystna na pokrycie potrzeb kapitałowych związanych z prefinansowaniem projektów. Niekiedy opłacalne może być zorganizowanie jednej dużej emisji na pozyskanie środków zarówno na prefinansowanie, jak i współfinansowanie kosztów projektu.
Podział kosztów w ramach realizacji projektów - koszty kwalifikowane i niekwalifikowane
Koszty w ramach realizacji wszystkich projektów unijnych można podzielić na dwie kategorie: koszty kwalifikowane i niekwalifikowane. Koszty kwalifikowane to ta grupa kosztów, którą skłonna jest w określonej części zrefinansować UE w ramach realizowanego projektu. Koszty niekwalifikowane nie będą w żadnej części sfinansowane ze środków pomocowych. Ogólny podział kosztów został określony w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 448/2004 z dnia 10 marca 2004 r. w sprawie kwalifikowania wydatków związanych z projektami współfinansowanymi z Funduszy Strukturalnych. Do „klasycznych” kosztów niekwalifikowanych należą między innymi:
- odsetki od debetu, opłaty od transakcji finansowych, prowizje i ryzyko różnic kursowych oraz inne wydatki finansowe (w praktyce prawie wszelkie koszty związane z obsługą finansową projektów),
- podatek VAT (z wyjątkiem przypadku, gdy beneficjent pomocy nie jest płatnikiem tego podatku);
- grzywny, kary finansowe oraz wydatki związane ze sporami sądowymi.
Ponadto, niektóre wydatki związane z realizacją projektów mogą być zaliczone jako kwalifikowane tylko w określonej wysokości. Zazwyczaj pułap kwalifikowalności danej kategorii kosztów wyrażony jest procentowo w stosunku do całości kosztów kwalifikowanych projektu.
Wkład niepieniężny w ramach realizowanych projektów
W określonych przypadkach „wkład w naturze” może być wydatkiem kwalifikowanym w ramach realizowanych przedsięwzięć. Ma to o tyle istotne znaczenie, iż niekiedy może umożliwić realizację projektu bez konieczności wyasygnowania znacznych nakładów finansowych ze strony potencjalnego beneficjenta w postaci środków pieniężnych. Zgodnie z zapisami ww. rozporządzenia zapłata w naturze w ramach projektu może mieć charakter:
- udostępnienia ziemi, nieruchomości, wyposażenia i materiałów;
- badań i działań specjalistycznych;
- niepłatnej pracy wykonywanej przez wolontariuszy.
Fundusz Poręczeń Unijnych
W celu ułatwienia beneficjentom dostępu do kapitału zewnętrznego oraz zwiększenia akcji kredytowej i organizacji emisji obligacji przez banki komercyjne w ramach finansowania projektów dofinansowanych ze środków strukturalnych powołano przy Banku Gospodarstwa Krajowego Fundusz Poręczeń Unijnych (FPU). Krajowi beneficjenci pomocy unijnej będą mogli ubiegać się w Funduszu o poręczenia i gwarancje spłaty ich zobowiązań finansowych (kredytowych oraz wynikających z emisji obligacji), zaciągniętych w ramach współfinansowania i prefinansowania kosztów projektów dofinansowanych ze środków strukturalnych UE. Wydaje się, iż w przypadku wybranych beneficjentów, którzy tradycyjnie mieli problemy z przedstawieniem bankowi wiarygodnych zabezpieczeń (np. organizacje pozarządowe zorganizowane w formie fundacji lub stowarzyszeń) FPU ma szansę stać się głównym źródłem zabezpieczania akcji kredytowej skierowanej do tych podmiotów.
Rozważania dotyczące kwalifkowalności kosztów, źródeł finansowania projektu i ewentualnego zabezpieczania kapitału pozyskanego ze źródeł zewnętrznych przedstawiono syntetycznie w poniższej tabeli.
Tabela: Źródła finansowania projektu realizowanego przy współudziale środków strukturalnych UE.
Inne produkty bankowe usprawniające realizację projektu - doradztwo finansowe
Dopełnieniem oferty związanej z pozyskiwaniem finansowania mogą być inne produkty bankowe, które banki oferują potencjalnym beneficjentom. Mogą one istotnie zwiększyć bezpieczeństwo i efektywność kosztową realizowanych projektów. Niezwykle istotne znaczenie dla klienta będzie miała promesa kredytowa, dotycząca zarówno kredytu pomostowego, jak i kredytu współfinansującego projekt. Będzie ona niewątpliwie uwiarygodniała montaż finansowy zgłaszanego projektu poprzez wskazanie pewnych źródeł jego finansowania. Bardzo użyteczny, a niekiedy niezbędny może okazać się wydzielony rachunek bankowy projektu służący do wszelkich rozliczeń beneficjenta. Rachunek taki będzie umożliwiał realizatorowi projektu rozrachunki z wykonawcami oraz zarządzanie środkami z uzyskanych przelewów płatności związanych z refundacją poniesionych kosztów. Przy realizacji projektów przez beneficjentów przydatne okazać się mogą też takie produkty bankowe jak akredytywa dokumentowa, gwarancje, instrumenty zabezpieczające przed ryzykiem kursowym etc.
Poza samymi produktami, duże znaczenie będzie też miało w jaki sposób będą one oferowane beneficjentom. Bardzo istotny będzie fakt, jak pracownicy bankowi wspólnie z beneficjentami, poprzez umiejętny dobór różnych produktów będą tworzyć podstawy finansowe projektów (montaż finansowy). Aby robić to profesjonalnie, pracownicy sektora bankowego muszą bardzo dobrze orientować się w systemie dystrybucji pomocy strukturalnej UE w Polsce.
Krzysztof Wąsowski
Departament Integracji Europejskiej i Finansowania Handlu
PKO Bank Polski
Źródło:Artykuł sponsorowany
