Ponad dziesięć lat po tym, jak przeciwko Nordei złożono zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zapadł wyrok w głośnej sprawie. Bank Nordea został uznany za winny naruszenia przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i musi zapłacić grzywnę w wysokości 155 mln koron duńskich.
Informację tę przekazał w poniedziałek po południu dziennikowi Børsen Sąd Rejonowy w Kopenhadze.
Ponadto Nordea musi pokryć koszty postępowania – poinformował sąd. Tym samym bank uniknął kary w wysokości 6,6 mld koron duńskich, której domagały się organy ścigania.
W krótkim komentarzu do wyroku główny prawnik Nordea Anders Holkmann Olsen wyraził „duże zadowolenie” z faktu, że bank został uniewinniony w pięciu z siedmiu zarzutów.
– Są to najważniejsze kwestie, w których zostaliśmy uniewinnieni, a w dwóch pozostałych częściowo oczyszczeni z zarzutów. Bardzo poważnie traktujemy nałożoną grzywnę, ale jednocześnie zauważam, że jej wysokość jest daleka od kwoty, której domagała się prokuratura – powiedział Anders Holkmann Olsen, główny prawnik Nordea Danmark.
Nordea już w 2019 roku odłożyła 75 mln euro, czyli równowartość około 700 mln koron duńskich, na pokrycie ewentualnej grzywny.
Krajowa Jednostka ds. Przestępczości Specjalnej (NSK) poinformowała, że sąd potwierdził, iż bank dopuścił się kilku naruszeń przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy, w ramach których Nordea nie wywiązała się ze swoich obowiązków w zakresie ochrony przed tym procederem.
„Musimy jednak również stwierdzić, że Nordea została uniewinniona w istotnej części sprawy. Sąd uznał, że bank powinien zapłacić grzywnę, ale ponieważ nie zgodził się z nami co do zakresu naruszeń, kara jest znacznie niższa od tej, której się domagaliśmy” – napisała Karen Moestrup Jensen, specjalna prokurator w NSK.
NSK zapowiedziała, że przeanalizuje uzasadnienie wyroku, aby zdecydować, czy złożyć apelację.
Nordea została uniewinniona z większości zarzutów, ale uznano ją za winną w części dotyczącej współpracy z kantorami wymiany walut. Według sądu bank działał w tym zakresie z „rażącym niedbalstwem”, sprzedając ponad 85 mln euro w banknotach o nominałach 200 i 500 euro.
Nordea nie dopełniła przy tym obowiązku weryfikacji swoich klientów.
Ponadto bank został skazany za pozostawienie bez rozpatrzenia 200 tys. alertów dotyczących podejrzenia prania pieniędzy. Przez dłuższy czas były one archiwizowane bez przeprowadzania odpowiednich kontroli.
Bank został natomiast całkowicie uniewinniony w przypadku najpoważniejszego pod względem finansowym zarzutu, dotyczącego monitorowania 25 klientów powiązanych m.in. z Europą Wschodnią i rajami podatkowymi. Klienci ci przeprowadzili podejrzane transakcje o wartości blisko 25 mld koron duńskich.
W uzasadnieniu sąd stwierdził, że NSK nie „udowodniła, iż bank naruszył obowiązujące wówczas przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy”. W kilku innych punktach sąd również wskazał na braki w materiale dowodowym przedstawionym przez prokuraturę.
Grzywna w wysokości 155 mln koron duńskich odpowiada jednej czwartej wartości transakcji z kantorami wymiany walut, za które Nordea została uznana za winną.
Z podsumowania wyroku wynika, że na wysokość kary wpłynął również wyjątkowo długi, ponad dziesięcioletni przebieg postępowania.
„Czas prowadzenia sprawy, szczególnie przez policję i prokuraturę, był długi. Nie przedstawiono również szczegółowych wyjaśnień dotyczących okresów, w których śledztwo i postępowanie nie posuwały się naprzód” – napisał sąd.
Dziesięć lat od początku sprawy
Nordea była oskarżona o naruszenie przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy w związku z transakcjami o wartości 26 mld koron duńskich, przeprowadzonymi w latach 2012–2015.
Postępowanie przeciwko bankowi wszczęła i prowadziła Krajowa Jednostka ds. Przestępczości Specjalnej (NSK) oraz Prokuratura ds. Przestępczości Specjalnej (SSK).
Według prokuratury Nordea nie zapewniła odpowiedniego nadzoru nad rosyjskimi klientami, którzy korzystali z usług oddziału banku w centrum Kopenhagi. Bank miał nie weryfikować wystarczająco dokładnie, kim są klienci i dokąd przesyłają pieniądze.
Prokuratura zarzucała również Nordei, że bank dezaktywował ponad 200 tys. alertów dotyczących podejrzenia prania pieniędzy i nie sprawował odpowiedniej kontroli nad transakcjami z kantorami, w których wykorzystywano banknoty o nominale 500 euro. Wysokie nominały były znane z tego, że wykorzystywano je w działalności przestępczej.
Sprawa rozpoczęła się dziesięć lat temu, gdy duński Urząd Nadzoru Finansowego złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Nordeę. Następnie przeprowadzono kilka przeszukań, a latem 2024 roku bankowi postawiono formalne zarzuty.
Nordea sama przyznała, że jej ówczesne procedury przeciwdziałania praniu pieniędzy pozostawiały wiele do życzenia. Dlatego w 2019 roku odłożyła 95 mln euro, czyli około 700 mln koron duńskich, na pokrycie ewentualnej kary.
„Nasze systemy i procedury sprzed dziesięciu lat – szczególnie patrząc z dzisiejszej perspektywy – mogły być lepsze. Istnieje jednak różnica między możliwością zrobienia czegoś lepiej a popełnieniem czynu zabronionego” – mówił wcześniej Børsen Anders Holkmann Olsen, główny prawnik Nordea.
To on reprezentował bank w postępowaniu.
ZARZUTY WOBEC NORDEA
1. Brak odpowiedniego nadzoru nad klientami z Europy Wschodniej
Według prokuratury Nordea nie monitorowała wystarczająco dokładnie 25 klientów powiązanych m.in. z Europą Wschodnią i rajami podatkowymi. Klienci przeprowadzili podejrzane transakcje o wartości blisko 25 mld koron duńskich. Zdaniem oskarżycieli bank powinien je zbadać i poinformować o nich odpowiednie organy.
2. Niedostateczna znajomość klientów
Nordei zarzucono brak odpowiedniej wiedzy o szeregu zagranicznych spółek należących do tego samego rosyjskiego właściciela. Firmy przeprowadziły transakcje o wartości około 719 mln koron duńskich, które – zdaniem prokuratury – bank powinien dokładniej sprawdzić.
3. Współpraca z kantorami wymiany walut
Bank oskarżono o niewystarczającą kontrolę nad 253 firmami zajmującymi się przekazami pieniężnymi lub wymianą walut. Nordea sprzedawała im m.in. euro, w tym duże ilości banknotów o nominale 500 euro, które – jak ostrzegały organy ścigania – mogły być wykorzystywane do działalności przestępczej.
4. Ponad 200 tys. nierozpatrzonych alertów dotyczących prania pieniędzy
Według aktu oskarżenia Nordea zarchiwizowała 212 062 automatyczne alerty dotyczące podejrzenia prania pieniędzy w okresie od początku 2014 roku do czerwca 2015 roku, nie przeprowadzając ich dokładniejszej analizy. Bank miał również nie dokonać wymaganych zawiadomień odpowiednich organów.
5. Niewystarczająca kontrola zagranicznych relacji bankowych
Nordei zarzucono brak odpowiedniego monitorowania transakcji przeprowadzanych za pośrednictwem co najmniej 1088 zagranicznych banków korespondentów. Prokuratura wskazała również na powiązania z 331 osobami, które nie zostały zatwierdzone w bankowym programie bezpieczeństwa.
Źródło: akt oskarżenia przeciwko Nordei.
Stare przepisy?
Obrońcy Nordea z kancelarii Gorrissen Federspiel, Kroman Reumert i Bruun & Hjejle argumentowali, że bank nie powinien zostać ukarany tak wysoką grzywną, jakiej domagała się prokuratura.
Prokuratura chciała, aby sąd nałożył na bank bardzo wysoką karę i zobowiązał go do zapłaty 6,6 mld koron duńskich za zarzucane mu naruszenia. Kwota ta odpowiadała 25 proc. wartości wszystkich transakcji objętych sprawą.
Byłaby to najwyższa w historii Danii grzywna za naruszenie przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy. Przewyższyłaby karę nałożoną na Danske Bank w 2022 roku, kiedy duńska część płatności wyniosła 3,5 mld koron z łącznej kwoty 15,3 mld koron.
Nordea uważała jednak, że nie ma podstaw do nałożenia takiej kary. W latach 2012–2015 przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy znacznie różniły się od obecnych regulacji.
Dlatego jednym z najważniejszych zagadnień prawnych w sprawie było pytanie, czy bank może zostać skazany na podstawie przepisów, które weszły w życie dopiero po czasie, w którym miało dojść do zarzucanych naruszeń. Nordea stała na stanowisku, że nie.
Podróż, która nigdy się nie odbyła
W sali sądowej przy ulicy Bredgade w Kopenhadze strony próbowały przekonać dwóch sędziów zawodowych i trzech ławników, że to właśnie ich stanowisko jest słuszne.
Przez półtora roku w budynku dawnej opery odbywały się rozprawy, podczas których przedstawiano szczegółowe opisy tego, czego właściwie dotyczyła sprawa.
Adwokat Nordea, Jacob Skude Rasmussen z kancelarii Gorrissen Federspiel, porównał sprawę do rysunku złożonego z kropek, które trzeba połączyć liniami, aby uzyskać pełny obraz.
– Połączono punkty, które nie mają ze sobą związku. W sposobie ich łączenia zupełnie zabrakło chronologii. To nie daje prawdziwego obrazu sytuacji – powiedział, gdy Nordea przedstawiała ostatnie argumenty na swoją obronę.
Z kolei Martin Kromann, specjalny prokurator SSK, określił przedstawianą przez Nordeę historię walki z praniem pieniędzy jako „ładny eufemizm”.
– To po prostu upiększanie rzeczywistości. Bank nie potrafił jednak przygotować odpowiedniego planu podróży ani nawet wyruszyć w drogę, zanim nie było już za późno – stwierdził.
Wyrok stanowi przynajmniej tymczasowe zakończenie sprawy. Ekspert ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy Kalle Johannes Rose ocenił w rozmowie z Børsen, że niezależnie od rozstrzygnięcia sprawa prawdopodobnie zostanie skierowana do sądu apelacyjnego.
Uwaga redakcyjna: W oryginale występuje rozbieżność dotycząca kwoty rezerwy utworzonej przez Nordeę. W pierwszej części artykułu podano 75 mln euro, a w dalszej 95 mln euro. Obie wartości przeliczono w tekście źródłowym na około 700 mln koron duńskich. Przed publikacją warto zweryfikować tę informację.
