Alternatywą dla długotrwałego kosztownego dochodzenia zapłaty w sądzie jest sprzedaż wierzytelności. Grono potencjalnych nabywców stanowią zapewne firmy windykacyjne oraz dłużnicy naszego kontrahenta. Z góry jednak należy się pogodzić z tym, że cena za jaką sprzedamy wierzytelność nie będzie w pełni odpowiadać jej nominalnej wartości. To zrozumiałe, że nabywca również chce na całym interesie zarobić. Jednakże wynegocjowanie satysfakcjonującej nas ceny to dopiero połowa sukcesu.
Umowa to podstawa
Do zmiany wierzyciela nie wystarczy jego jednostronne oświadczenie o przelewie wierzytelności na osobę trzecią (nabywcę). Skutek ten nastąpi dopiero z chwilą wyrażenia przez drugą osobę/podmiot zgody na nabycie wierzytelności, czyli najczęściej w momencie zawarcia stosownej umowy. Wśród umów zobowiązujących do przeniesienia wierzytelności wymienić można przede wszystkim sprzedaż, darowiznę lub zamianę.
Sprzedaż (cesja) wierzytelności może nastąpić w dowolnej formie. Wprawdzie art. 511 K.c. wymaga tutaj zachowania formy pisemnej w przypadku, gdy również wierzytelność stwierdzona jest pismem, to jednak jej niedochowanie nie skutkuje nieważnością cesji. Co najwyżej pojawią się wówczas ograniczenia dowodowe. Mianowicie w ewentualnym sporze sąd nie dopuści dowodu ze świadków ani też dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania danej czynności (w tym przypadku przelewu wierzytelności).
Sprawdź, czy możesz sprzedać
Chcąc sprzedać wierzytelność należy się przede wszystkim upewnić, czy możemy to uczynić. Nie wszystkie bowiem wierzytelności nadają się do sprzedaży. Na przeszkodzie stanąć może konkretny przepis prawny, stosowne zastrzeżenie w umowie z dłużnikiem albo właściwość zobowiązania.
Wśród tych pierwszych przeszkód wskazać można na zakaz zbywania prawa odkupu, pierwokupu, dożywocia, czy też prawa do wynagrodzenia za pracę. Z kolei właściwość zobowiązania nie pozwala na przelew m.in. prawa do renty, prawa do alimentacji, roszczeń o ochronę dóbr osobistych, a także wierzytelności dzierżawcy wobec wydzierżawiającego.
| Dzierżawca nie może bez zgody wydzierżawiającego przelać skutecznie na osobę trzecią wierzytelności przysługującej mu wobec tego wydzierżawiającego (art. 698 w zw. z art. 509 K.c.). |
| Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2000 r., sygn. akt II CKN 863/98 |
Ani właściwość zobowiązania, ani żaden przepis nie zabrania natomiast sprzedania wierzytelności przysługującej wydzierżawiającemu w stosunku do dzierżawcy z tytułu np. zaległego czynszu. Nie oznacza to jeszcze, że wierzytelności takie zawsze mogą być zbywane. Najczęściej bariery przed cesją ustanawiane są w samych umowach, aneksach do nich, załącznikach, czy też akceptowanych przez drugą stronę fakturach.
W przypadku gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem (np. pisemną umową pożyczki), zastrzeżenie dotyczące zgody dłużnika jest skuteczne względem nabywcy, gdy pismo zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu. W przeciwnym razie dłużnik nie będzie mógł kwestionować przelewu, chyba że nabywca wierzytelności wiedział o takim zastrzeżeniu.
Poza wyżej wymienionymi wyjątkami wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść swoją wierzytelność na osobę trzecią (art. 509 § 1 K.c.). Wraz z nią przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Dotyczy to również zabezpieczeń wierzytelności, jak np. poręczenie, zastaw.
Przedawnione taniej
Przedmiotem obrotu mogą być również przedawnione wierzytelności. Wynika to stąd, że roszczenia przedawnione istnieją nadal (nie wygasają) i jeżeli dłużnik nie zgłosi zarzutu przedawnienia, mogą być dochodzone w postępowaniu sądowym i egzekucyjnym. Niemniej jednak fakt ten będzie miał duży wpływ na cenę takiej wierzytelności. Nie należy się bowiem spodziewać więcej aniżeli kilku procent jej nominalnej wartości. Okoliczności związanych z przedawnieniem roszczeń nie warto przy tym ukrywać przed nabywcą. Zbywca wierzytelności odpowiada bowiem względem nabywcy za to, że taka wierzytelność istnieje i jemu przysługuje, a także za jej wady.
Ryzyko niewypłacalności dłużnika
Zbywca wierzytelności nie odpowiada natomiast za to, że dłużnik okazał się niewypłacalny, chyba że taką odpowiedzialność na siebie przyjął, np. zastrzegając to w umowie sprzedaży wierzytelności. Niepozornie wyglądający zapis może więc spowodować, że cała radość z udanej transakcji minie wraz z wystosowaniem przez nabywcę wezwania do zapłaty po tym, jak egzekucja z majątku dłużnika okazała się bezskuteczna. Co zrobić, żeby od takich nieprzyjemnych sytuacji się uchronić? To proste - nie przyjmować na siebie takiej odpowiedzialności. Jednakże fakt ten również będzie miał, a przynajmniej powinien mieć bezpośrednie przełożenie na cenę sprzedawanej wierzytelności. Przyjmując na siebie ryzyko niewypłacalności dłużnika możemy żądać znacznie więcej aniżeli wówczas, gdy spada ono na nabywcę.
Przykład umowy sprzedaży wierzytelności:
| Umowa sprzedaży wierzytelności | ||
| Zawarta w dniu 10 marca 2006 r., w Lublinie, | ||
| pomiędzy Robertem
Wójtowiczem
zamieszkałym w Lublinie przy ul. Błękitnej 1/8, prowadzącym
działalność gospodarczą: PHU Drewbud Robert Wójtowicz, REGON 987123456,
zwanym dalej Cedentem a Pawłem Lutyckim zamieszkałym w Zamościu przy ul. Wjazdowej 49e, prowadzącym działalność gospodarczą: Windyko Paweł Lutycki, Regon 111222654, zwany dalej Cesjonariuszem. |
||
| § 1 | ||
|
1. Cedent oświadcza, że przysługuje mu wymagalna wierzytelność w stosunku do dłużnika Ergos Spółka akcyjna z siedzibą w Warszawie (Dłużnika), nr KRS 0000033288, o zapłatę za wykonany na podstawie umowy z dnia 13 września 2005 r. remont budynku w wysokości 15.000 zł (słownie: piętnaście tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 lutego 2006 r. 2. Cedent przekazuje Cesjonariuszowi dokumenty na dowód istnienia wierzytelności w postaci umowy z dnia 13 września 2005 r., protokołu odbioru prac remontowych, faktury oraz doręczonego dłużnikowi wezwania do zapłaty. Cesjonariusz kwituje odbiór wyżej wymienionych dokumentów. |
||
| § 2 | ||
|
1. Cedent przenosi na Cesjonariusza wierzytelność, o której mowa w § 1 ust. 1, za cenę 12.000 zł (słownie: dwanaście tysięcy złotych). 2. Zapłata ceny nastąpi na rachunek Cedenta nr 01 1234 1234 0000 0000 1111 2222 w ciągu 7 dni od daty zawarcia niniejszej umowy. |
||
| § 3 | ||
|
1. Cedent zobowiązany jest niezwłocznie zawiadomić dłużnika Ergos S.A. o dokonanym przelewie wierzytelności. Zawiadomienie dokonane w formie innej niż pisemna, w szczególności telefonicznie, faxem czy pocztą elektroniczną, powinno być również potwierdzone w formie pisemnej najpóźniej w terminie 7 dni od zawarcia niniejszej umowy. 2. Cedent zobowiązany jest doręczyć Cesjonariuszowi dowód doręczenia powyższego zawiadomienia na adres siedziby dłużnika zgodny z KRS. 3. W przypadku gdy dłużnik dokona spłaty wierzytelności na rzecz Cedenta, Cedent będzie zobowiązany do niezwłocznego przekazania otrzymanej kwoty na wskazany przez Cesjonariusza rachunek. |
||
| § 4 | ||
| Cedent oświadcza, że przysługująca mu wierzytelność, o której mowa w § 1 ust. 1, jest wymagalna i bezsporna, nie jest przedawniona, nie była przedmiotem innego przelewu ani nie jest w żaden sposób obciążona. | ||
| § 5 | ||
| Koszty związane z niniejszą umową, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 1% wartości przenoszonej wierzytelności, ponosi Cesjonariusz. | ||
| § 6 | ||
| Wszelkie zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. | ||
| § 7 | ||
| Umowę sporządzono w dwóch egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron. | ||
| Cedent: Robert Wójtowicz |
Cesjonariusz: Paweł Lutycki |
|
Podstawa prawna: art. 509-518 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 229 z dnia 2006-03-20
