Dochody na głowę w gospodarstwach domowych emerytów są wyższe niż przeciętne, ale osoby starsze częściej mieszkają same, przez co gros wydatków muszą pokrywać z jednej kieszeni.
Grono emerytów liczy nad Wisłą ponad 6 mln osób i stanowi ponad jedną czwartą liczby gospodarstw domowych. Wielu emerytów narzeka na niskie świadczenia, ale okazuje się, że, przynajmniej na razie, na tle dochodów innych osób nie wypadają one najgorzej. W 2016 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę wzrósł o 4,5 proc. i wynosił w Polsce 1475 zł, tymczasem w gospodarstwie domowym emerytów o 94 zł więcej - wynika z najnowszego opracowania GUS. Na takie dochody składały się w większości świadczenia emerytalne (82,4 proc.) oraz dochody z pracy najemnej (8,7 proc.) i na własny rachunek (0,8 proc.).
Dochody emerytów były za to wyraźnie mniej zróżnicowane niż wśród wszystkich grup w Polsce - wskaźnik Giniego dla tej grupy wyniósł raptem 0,224 wobec 0,304 w całym społeczeństwie (oficjalne, ankietowe dane GUS są często podważane przez naukowców zajmujących się nierównościami, np. tutaj).
Sytuacja osób starszych nie jest już jednak tak różowa, gdy porównamy łączne dochody w gospodarstwie - w emeryckim żyje przeciętnie mniej osób, więc łączne dochody stanowią raptem 71 proc. dochodów średniej polskiej rodziny (2935 zł vs. 4129 zł w 2016 r.). Jest to istotne, ponieważ spora część wydatków (np. utrzymanie mieszkania) jest zbliżona bez względu na to, czy w danym miejscu mieszkają 1, 2 czy 3 osoby.
Emeryci większą część swoich dochodów przeznaczają na bieżącą konsumpcję - ich wydatki stanowią ponad 80 proc. dochodów, podczas gdy średnio w Polsce jest to niecałe 77 proc. Blisko połowę (o ponad 5 p. proc. więcej niż średnio) stanowią wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe oraz związane z użytkowaniem mieszkania lub domu i nośniki energii. Wbrew pozorom emeryci nie przeznaczają dużo większych kwot na zdrowie niż reszta społeczeństwa - na ten cel idzie 8,4 proc. ich wydatków w porównaniu do 5,3 proc. przeciętnie.
Emeryci rzadziej niż inni Polacy borykają się z biedą, przynajmniej według wyliczeń GUS. W skrajnym ubóstwie żyje co dwudziesty piąty emeryt, podczas gdy ogółem - co dwudziesty. W przypadku ubóstwa relatywnego jest to 10,9 proc. emerytów i 13,9 proc. ogółem, a poniżej granicy ubóstwa ustawowego odpowiednio - 8 proc. i 12,7 proc.
Mieszkania emerytów były odrobinę gorzej wyposażone niż przeciętnie, ale na jedną osobę przypadało więcej powierzchni - 37,4 m2 wobec 27,56 m2. W opracowaniu GUS brakuje informacji na temat własności zamieszkiwanych domostw, ale można domniemywać, że częściej niż w przypadku osób młodszych należały one do emerytów nieobciążonych koniecznością spłaty kredytu hipotecznego. W tym miejscu dochodzimy do sedna - aby określić zamożność emerytów należałoby porównać z resztą społeczeństwa nie tylko ich dochody, ale i majątek, który można przecież w razie potrzeby zamienić na gotówkę.
Maciej Kalwasiński
