Należy powrócić do stabilnego, wieloletniego planu zmian stawek akcyzy dla wyrobów tytoniowych – czyli do mapy drogowej – i zrezygnować z doraźnych korekt stawek tego podatku – wynika z raportu na temat oceny polityki akcyzowej w zakresie tego podatku.
We wtorek Fundacja Laboratorium Prawa i Gospodarki opublikowała raport „Ocena wpływu polityki akcyzowej i zakazów produktowych na rynek wyrobów tytoniowych oraz nikotynowych w Polsce”.
„Postulujemy pilny powrót do stabilnej, wieloletniej mapy akcyzowej i rezygnację z doraźnych, jednostronnych korekt stawek. Każda zmiana zasad opodatkowania wyrobów tytoniowych i nikotynowych powinna opierać się wyłącznie na transparentnych wskaźnikach makro- i mikroekonomicznych, obejmować zrównoważony harmonogram i być ogłaszana z odpowiednim wyprzedzeniem, nie fragmentarycznymi nowelizacjami, lecz spójną strategią średniookresową, łączącą cele fiskalne, zdrowotne i gospodarcze” – czytamy we wnioskach zawartych w raporcie.
Mapa drogowa zmian w akcyzie została wpisana do ustawy dotyczącej tego podatku w 2022 r.
„Rewizja mapy akcyzowej z 2024 r. i bezprecedensowe podwyżki zaplanowane na lata 2025-2027 już dowiodły, że Ministerstwo Finansów nie doszacowało skali rozwoju szarej strefy i spadku legalnej sprzedaży, czego efektem są wpływy budżetowe niższe o 3,5 mld zł od zaplanowanych. Domagamy się, aby kolejne podwyżki akcyzy nie przekraczały poziomu inflacji” – czytamy w raporcie.
Dodano, że należy wstrzymać kolejne podwyżki stawek i zakazów produktowych do czasu przeprowadzenia „rzetelnej, publicznej analizy ex post skutków zmian z 2025 r., w tym wpływu na dochody budżetowe, skalę szarej strefy, zatrudnienie w sektorze oraz łańcuchy dostaw”. Podkreślono, że wprowadzanie kolejnych regulacji bez takiej oceny będzie powtarzaniem tego samego błędu prognostycznego.
„Państwo musi zaprzestać praktyki jednoczesnego nakładania akcyzy na daną kategorię produktów i przygotowywania zakazu jej obrotu: te dwa instrumenty muszą być projektowane komplementarnie, nie równolegle. Opodatkowanie kategorii produktu, po którym następuje jego szybkie wycofanie z rynku, podważa racjonalność procesu legislacyjnego i zwiększa ryzyko inwestycyjne dla legalnych przedsiębiorców. Nakładanie nadmiernych podatków na wybrane kategorie wywołuje skutek tożsamy z faktyczną prohibicją (mimo braku jej formalnego wprowadzenia) i napędza szarą strefę kosztem bezpieczeństwa i zdrowia publicznego. Postulujemy, aby każdy projekt regulacyjny w tym obszarze podlegał obowiązkowej ocenie spójności z już obowiązującymi lub planowanymi rozwiązaniami podatkowymi” – czytamy w raporcie.
Sugeruje się w nim także rezygnacje z projektowanej ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, w której ma zostać zapisany m.in., zakaz sprzedaży jednorazowych papierosów elektrycznych czy dodawania innych niż tytoniowe aromatów do saszetek nikotynowych. Według raportu, może to oznaczać utratę wpływów rzędu 8 mld zł w ciągu 5 lat.
„Postulujemy natychmiastowe uruchomienie jednego, wspólnego centrum wymiany danych między KAS, Policją, CBŚP, Strażą Graniczną i partnerami międzynarodowymi. Obecny model, kolejne restrykcje jako reakcja na widoczne objawy problemu, bez ograniczania jego przyczyn musi się skończyć. Gdy podwyżki i zakazy uderzają w podmioty legalne, a egzekucja wobec nielegalnych nie jest wzmacniana równolegle, prawo nie eliminuje popytu, lecz przesuwa go poza system: osłabia legalną bazę podatkową, psuje warunki uczciwej konkurencji i zwiększa opłacalność przemytu oraz sprzedaży internetowej” – czytamy w raporcie.
Dodano w nim, że w 2025 r. KAS zlikwidowała 27 nielegalnych fabryk papierosów i krajalni, zatrzymała 80 osób, zabezpieczyła ponad 184 mln sztuk papierosów bez polskich znaków akcyzy, ponad 110 ton tytoniu i blisko 38,5 tony suszu tytoniowego. Podkreślono, że te dane pokazują, że problem z nielegalną produkcją tytoniu ma „charakter trwały i zorganizowany, nie marginalny”.
„Należy wydłużyć w drodze ustawy vacatio legis do co najmniej 6 miesięcy - pozwoli to na przeprowadzenie pogłębionych konsultacji z branżą i ekspertami przed wprowadzeniem istotnych zmian w obszarze akcyzy i zakazów produktowych, co z kolei ograniczy ryzyko niezamierzonych skutków gospodarczych” – czytamy w raporcie. (PAP)
ms/ mrr/
