Skatalogowanie praw i obowiązków uczniowskich oraz powołanie systemu organów ochrony praw uczniowskich, w tym Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, przewidują przepisy ustawy o prawach i obowiązkach ucznia uchwalonej wraz z poprawkami w piątek przez Sejm.
Za uchwaleniem nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw - wraz z poprawkami - głosowało 234 posłów, przeciw było 192, nikt nie wstrzymał się od głosu.
Wcześniej Sejm odrzucił wniosek o odrzucenie w całości projektu ustawy. Teraz ustawą zajmie się Senat.
Przepisy zakładają m.in. skatalogowanie praw i obowiązków uczniowskich oraz zagwarantowanie uczniom ustawowego prawa do kształtowania własnego wyglądu. Wskazują, że uczeń szkoły podstawowej, ponadpodstawowej, artystycznej lub określonej w przepisach placówce „ma prawo w szczególności do: kształtowania własnego stroju i wyglądu”. Przysługuje mu wolność „od dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu”, a w szczególności ze względu m.in. na wygląd.
Jednocześnie uczeń ma „ubierać się zgodnie z ogólnie przyjętymi normami społecznymi”. Niedozwolone ma być noszenie stroju „nawołującego do nienawiści, dyskryminującego, sprzecznego z przepisami prawa lub stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa innych osób przebywających w szkole lub placówce lub samego ucznia”. Ponadto obowiązkiem ma być przestrzeganie zasad określonych w statucie szkoły co do stroju i wyglądu, np. podczas zajęć wychowania fizycznego oraz zajęć edukacyjnych w warsztatach, laboratoriach i pracowniach szkolnych.
Zapisy ustawy przewidują też powołanie systemu organów ochrony praw uczniowskich: Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, 16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich (działających przy kuratorach oświaty), gminnych (miejskich) i powiatowych rzeczników praw uczniowskich (ich funkcjonowanie będzie fakultatywne) oraz szkolnych rzeczników praw uczniowskich.
Szkolni rzecznicy mają być powoływani od 1 września 2028 r., a nie dwa lata wcześniej, jak zakładano początkowo. Do tego czasu decyzja o utworzeniu takiego stanowiska w szkole lub placówce będzie ma być podejmowana w statucie tej szkoły lub placówki. Była to poprawka złożona przez klub Koalicji Obywatelskiej, związana „z uwagami związków zawodowych o braku zapewnienia dodatku funkcyjnego dla szkolnego rzecznika praw uczniowskich”.
Ministerstwo Edukacji Narodowej, które przygotowało przepisy, zaproponowało, by od 1 września 2028 r. w każdej szkole obowiązkowo działały rady szkoły, w skład których wejdą w równej liczbie uczniowie, rodzice i nauczyciele.
Klub KO zaproponował rezygnację z obowiązkowości tworzenia rad szkół i placówek w szkołach i placówkach niepublicznych i powrócenie w tym zakresie do obowiązującego obecnie stanu prawnego. „Analogiczne rozwiązanie proponuje się przyjąć w przypadku szkół i placówek publicznych prowadzonych przez osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego lub osoby fizyczne, gdyż te szkoły i placówki na mocy obecnych przepisów również nie miały obowiązku tworzenia rad szkół i placówek” - wskazali posłowie w poprawce.
Był to projekt rządowy, przygotowowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Propozycja wywołała spór. Klub Prawa i Sprawiedliwości już w pierwszym czytaniu złożył wniosek o odrzucenie projektu w całości. Także na etapie dalszych sejmowych prac argumentował m.in., że to „zamach na polską szkołę”.
Z kolei popierający projekt, m.in. klub KO, podkreślali, że przepisy to odpowiedź na potrzeby sygnalizowane przez środowisko oświatowe.
Większość przepisów noweli ma wejść w życie od 1 września 2026 r. (PAP)
pak/ agz/
