Trzynasta pensja - kto ją otrzyma?

Krąg uprawnionych jest szeroki

Pełna nazwa popularnej trzynastki to dodatkowe wynagrodzenie roczne dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Jak sama nazwa wskazuje, wynagrodzenie to przysługuje pracownikom sfery budżetowej, wskazanym przez ustawę z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. nr 160, poz. 1080 ze zm.). Zgodnie z powyższym aktem prawnym, do osób mających prawo do gratyfikacji za roczną pracę w sferze budżetowej należą pracownicy:

• państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia kształtowane są na podstawie odrębnej ustawy,
   
• samorządowych jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 249, poz. 2104 ze zm.),
   
• urzędów organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa, sądów i trybunałów - wymienieni szczegółowo w art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych,
   
• biur poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubów, kół albo zespołów parlamentarnych.

... jednak nie obejmuje wszystkich

Przepisy ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej zawierają wyłączenia podmiotowe. Mianowicie zakresem ustawy nie są objęte tzw. służby mundurowe, tj. żołnierze oraz funkcjonariusze policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Straży Granicznej, Służby Celnej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz Biura Ochrony Rządu.

Przykładowo, funkcjonariusze służby granicznej posiadają prawo do nagrody rocznej w wysokości jednomiesięcznego uposażenia, wypłacanej na warunkach określonych w resortowym akcie wykonawczym. Jednak nawet w sytuacji, gdy przepisy odrębne przyznają powyższym grupom zatrudnionych świadczenia analogiczne w swoim charakterze i funkcji do trzynastej pensji, nie można ich traktować jako tożsamych z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym przysługującym pracownikom budżetowym.

W zależności od zapisów prawa zakładowego czy charakteru decyzji pracodawcy, będzie ono miało charakter roszczeniowy lub uznaniowy. Pamiętajmy jednak, że takiego świadczenia nie można mylić z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym przysługującym na mocy powołanej na wstępie ustawy.

Prawa do trzynastej pensji pozbawione są również osobistości "z górnej półki" wymienione w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. nr 20, poz. 101 ze zm.), w tym m.in.:

• Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
   
• Marszałkowie Sejmu i Senatu,
   
• Prezes i wiceprezes Rady Ministrów,
   
• ministrowie

oraz inni, wysocy rangą urzędnicy państwowi, wymienieni we wskazanym wyżej przepisie.

Nagroda z zakładowego funduszu nagród tak jak trzynastka

Analizując ustawę o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym (...) w pierwszej kolejności skupiamy się na przepisach ustalających krąg uprawnionych oraz warunki przyznania świadczenia. Na tle tych istotnych regulacji przepis art. 6 ustawy może wydawać się niepozorny. Stanowi on jedynie, iż ilekroć w przepisach prawa mowa jest o nagrodzie z zakładowego funduszu nagród dla pracowników wymienionych w art. 1 ust. 2 tej ustawy, oznacza to dodatkowe wynagrodzenie roczne dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Ustanawia się w ten sposób wyłączenie z prawa do trzynastej pensji, choć może nie jest to wyłączenie sformułowane wprost.

Do 31 grudnia 1997 r. trzynasta pensja określana była bowiem jako roczna nagroda z zakładowego funduszu nagród, przyznawana na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach organizacyjnych niebędących przedsiębiorstwami państwowymi. Wynika stąd poważna konsekwencja, jeżeli chodzi o prawo do trzynastki. Mianowicie wszędzie tam, gdzie przepisy prawa wyłączają określoną grupę pracowników z prawa do rocznych nagród z zakładowego funduszu nagród, dotyczy to również prawa do trzynastej pensji w rozumieniu ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym (...). Taka sytuacja występuje w przypadku tzw. ustawy kominowej, tj. ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz. U. nr 26, poz. 306 ze zm.).

Ogranicza ona poziom wynagrodzeń osób wymienionych w tej ustawie, a zatrudnionych w podmiotach objętych zakresem jej regulacji. Ponadto pozbawia je prawa do świadczeń takich jak: prowizja od zysku, roszczenie z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej oraz nagroda z zakładowego funduszu nagród. Osoby objęte zakresem ustawy kominowej nie mogą więc otrzymać trzynastki. Przytoczmy w tym miejscu wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2005 r. (sygn. akt I PK 199/04), gdzie orzeczono, iż "Do pracowników podlegających przepisom ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz. U. z 2000 r. nr 26, poz. 306 ze zm.) nie ma zastosowania ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. z 1997 r. nr 160, poz. 1080 ze zm.)."

Źródło: