We wtorek Rada Ministrów przyjęła projekt wygaszający rozwiązania wynikające z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Zgodnie z nim najważniejsze narzędzia z tej ustawy nie znikną, lecz zostaną przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Tzw. ustawa pomocowa (specustawa) obowiązująca od 2022 r. stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Proponowane zmiany z uwagi na ustabilizowanie się sytuacji mają ten system wygasić, a zamiast tego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców.
Przekazany do opiniowania projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zakłada uchylenie przepisów specustawy w zakresie, w jakim tworzą one odrębny system przewidziany jedynie dla obywateli Ukrainy oraz przepisów, które wygasły, ponieważ upłynął termin ich obowiązywania. Jednocześnie zakłada on przeniesienie części rozwiązań ze specustawy do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Legalny pobyt dla Ukraińców przedłużony do marca 2027 r.
Projektowany dokument jednocześnie zakłada przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.
Do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKR, który zostanie sposobem potwierdzania legalnego pobytu. Projekt zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DIIA, a także możliwość potwierdzania tożsamości i pobytu przez aplikację mObywatel.
Przeniesione zostaną także uregulowania ze specustawy związane z utratą i wygaśnięciem statusu UKR. Warunki otrzymywania świadczeń na rzecz rodziny na podstawie specustawy będą obowiązywały do zakończenia okresu świadczeniowego.
PESEL UKR tylko w 30 dni i cięcia socjalne
Istotną zmianą jest dodanie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR w terminie 30 dni od dnia wjazdu powoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wjeździe będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej.
Ograniczeniu mają ulec świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielana jedynie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz grupom szczególnie wrażliwym zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie, jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce.
Projekt ma ograniczać pomoc uchodźcom w zakresie zakwaterowania i wyżywienia jedynie do grup szczególnie wrażliwych, których przeniesienie do standardowych rozwiązań w systemie polskim wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.
Ma zostać zakończona możliwość zakładania działalności gospodarczej na specjalnych zasadach, tj. takich, jak dla obywateli polskich. Działalności założone na mocy specustawy nadal będą mogły funkcjonować, jeśli spełniają inne ustawowe przesłanki do końca okresu legalności pobytu obywateli Ukrainy.
Przeniesieniu podlegać mają również zasady dostępu do opieki medycznej, możliwość przekazywania danych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o osobach pracujących czy zasady prowadzenia postępowań przez ZUS w sprawach osób objętych ochroną tymczasową.
Rząd wprowadza przepisy przejściowe
Projekt ma zakładać wprowadzenie przepisów przejściowych pozwalających na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych. Mają zapewnić płynne przejście między dotychczasowym a nowym stanem prawnym. Chodzi o mechanizmy pozwalające na rozliczenie Funduszu Pomocy, który był utworzony w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; utrzymanie rozwiązań związanych z zobowiązaniami z tytułu obligacji wyemitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) udzielonymi poręczeniami i gwarancjami oraz przepisów regulujących umowę między Ministerstwem Finansów a BGK; wypłatę świadczeń na rzecz rodziny czy przedłużenie ważności wiz i dokumentów do 4 marca 2027 r. Nowa ustawa dostosowuje bowiem przepisy do decyzji Rady UE, która wydłużyła obowiązywanie ochrony czasowej do tego dnia.
Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.
Ustawa wejdzie w życie, co do zasady, 5 marca 2026 r.
800+ i Dobry Start dla cudzoziemców tylko za pracę.MRPiPS pracuje nad nowym rozporządzeniem
Prawo do świadczenia Dobry Start dla cudzoziemców będzie powiązane z ich aktywnością zawodową. MRPiPS pracuje nad projektem rozporządzenia w tej sprawie. Według rządowej informacji, nowe przepisy po raz pierwszy będą zastosowane przy wnioskach na rok szkolny 2026/2027.
Uchwalona w 2022 r. ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy dała uchodźcom z tego kraju swobodny dostęp do polskiego rynku pracy, a także do świadczeń rodzinnych. Specustawa była wielokrotnie nowelizowana. W ostatnich zmianach m.in. uzależniono od zatrudnienia otrzymywanie świadczeń rodzinnych, np. 800 plus i Dobry Start.
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy przedłużająca okres obowiązywania tymczasowej ochrony w Polsce zaczęła obowiązywać z końcem września. Jednak część przepisów, m.in. te zmieniające system otrzymywania przez cudzoziemców świadczeń na rzecz rodziny, wejdą w życie w tym roku.
W wykazie prac rządu opublikowano informację o projekcie rozporządzenia, które wykonuje przepisy dotyczące świadczenia Dobry Start. Regulację przygotowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Z informacji wynika, że prawo do świadczenia Dobry Start dla cudzoziemców będzie zależało od aktywności zawodowej lub podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nowe zasady po raz pierwszy będą obowiązywały od roku szkolnego 2026/2027. Nabór wniosków do nowej edycji ruszy 1 lipca.
Warunek związany z aktywnością zawodową nie będzie dotyczył osób wnioskujących o Dobry Start na dziecko, które ma polskie obywatelstwo, badź które posiada orzeczenie o niepełnosprawności.
Z kolei od 1 lutego 2026 r. pracujący cudzoziemcy będą musieli złożyć wniosek o 800 plus, aby otrzymywać dalej to świadczenie.
W odniesieniu do osób mających status UKR Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie badał aktywność zawodową od wypłaty 800 plus za luty 2026 roku. W przypadku pozostałych cudzoziemców spełniających kryteria do pobierania świadczenia wychowawczego, sprawdzanie aktywności zawodowej zostanie zrealizowane od wypłaty świadczenia za czerwiec 2026 roku.
Według obecnych przepisów prawo do świadczeń jest powiązane także z nauką dzieci w polskiej szkole, z wyjątkami dotyczącymi np. osób z niepełnosprawnościami.
Dobry Start to świadczenie w wysokości 300 zł przysługujące na dziecko, które uczy się i jest w wieku od 7 do 20 lat lub do 24 lat, jeśli ma orzeczoną niepełnosprawność – bez względu na wysokość zarobków, jakie osiągają rodzice.
ak/ joz/ gor/
