Zasady bezpieczeństwa dla produktów
Dla większości produktów istnieją w polskim prawie przepisy, które określają wymagania bezpieczeństwa. Są to m.in. zabawki, żywność, kosmetyki itp. Do wszystkich innych wyrobów, dla których brak jest szczegółowych regulacji - przykładem mogą być zapalniczki, łóżeczka dla dzieci, meble czy świeczki - stosuje się ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. Nr 229, poz. 2275 ze zm.).Przy ocenie bezpieczeństwa produktu uwzględnia się:
- cechy produktu, w tym jego skład, opakowanie, instrukcję montażu i uruchomienia, a także - biorąc pod uwagę rodzaj produktu - instrukcję instalacji i konserwacji;
- oddziaływanie na inne produkty, jeżeli można w sposób uzasadniony przewidzieć, że będzie używany łącznie z innymi produktami;
- wygląd produktu, jego oznakowanie, ostrzeżenia i instrukcje dotyczące jego użytkowania i postępowania z produktem zużytym oraz wszelkie inne udostępniane konsumentowi wskazówki lub informacje dotyczące produktu;
- kategorie konsumentów narażonych na niebezpieczeństwo w związku z używaniem produktu, w szczególności dzieci i osoby starsze.
Produkt, który nie spełnia wymagań określonych w ustawie nie jest produktem bezpiecznym. Nie oznacza to jednak automatycznie, że produkt taki jest produktem niebezpiecznym.
Do stwierdzenia, że produkt jest niebezpieczny, nie wystarcza możliwość osiągnięcia wyższego poziomu bezpieczeństwa lub dostępność innych produktów stwarzających mniejsze zagrożenia dla konsumentów. Przy dokonywaniu oceny, czy produkt stwarza poważne zagrożenie, przez które rozumie się wymagające natychmiastowych działań naruszenie wymagań bezpieczeństwa, uwzględnia się bezpośrednie lub odsunięte w czasie skutki używania produktu, w tym stopień i prawdopodobieństwo utraty zdrowia lub życia przez konsumentów, stopień narażenia poszczególnych kategorii konsumentów oraz możliwość prawidłowej oceny ryzyka przez konsumentów i możliwości jego uniknięcia.
Bezpieczeństwo produktów w UE
W przypadku, gdy brak jest szczegółowych przepisów Wspólnoty Europejskiej dotyczących bezpieczeństwa określonego produktu, produkt wprowadzony na rynek polski uznaje się za bezpieczny, jeżeli spełnia określone odrębnymi przepisami polskimi szczegółowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa produktów.W UE istnieje domniemanie, że produkt spełniający wymagania wynikające z norm krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej, jest produktem bezpiecznym. Domniemywa się, że produkt spełniający wymagania wynikające z norm krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej, będących transpozycją norm europejskich uznanych przez Komisję Europejską za zgodne z przepisami dotyczącymi ogólnego bezpieczeństwa produktów, do których odniesienia Komisja Europejska opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, jest produktem bezpiecznym w zakresie wymagań objętych tymi normami. Produkt taki będący transpozycją norm europejskich uznanych przez Komisję Europejską za zgodne z przepisami dotyczącymi ogólnego bezpieczeństwa produktów, do których odniesienia Komisja Europejska opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.Urz UE L 2002.11.4) , ogólne bezpieczeństwo produktów (2001/95/WE), jest produktem bezpiecznym w zakresie wymagań objętych tymi normami.
Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/95/WE z dnia 3 grudnia 2001 r. w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów (2006/C 171/04): Zobacz więcej
W przypadku braku przepisów unijnych i polskich, jeżeli istnieje wątpliwość, że produkt nie jest zgodny z tymi normami, wówczas bezpieczeństwo produktu ocenia się z uwzględnieniem:
- spełniania przez produkt wymagań wynikających z dobrowolnych norm krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej będących transpozycją norm europejskich innych niż normy uznane przez Komisję Europejską za zgodne z przepisami dotyczącymi ogólnego bezpieczeństwa produktów;
- spełniania przez produkt polskich norm;
- zaleceń Komisji Europejskiej określających wskazówki, co do oceny bezpieczeństwa produktu;
- obowiązujących w danym sektorze zasad dobrej praktyki odnoszących się do bezpieczeństwa produktów;
- aktualnego stanu wiedzy i techniki;
- uzasadnionych oczekiwań konsumentów, co do bezpieczeństwa produktu.
Oceniając bezpieczeństwo produktu, bierze się pod uwagę:
- cechy - w tym jego skład, opakowanie, instrukcję montażu, instalacji i konserwacji,
- oddziaływanie na inne wyroby,
- wygląd - oznakowanie, ostrzeżenia i instrukcje dotyczące użytkowania,
- kategorie konsumentów narażonych na niebezpieczeństwo w związku z jego używaniem.
Imitajce produktów
Produkty, które stwarzają zagrożenie dla konsumentów przez to, że ich wygląd wskazuje na inne niż rzeczywiste przeznaczenie, czyli tzw. "imitacjami", nie mogą posiadać cech i właściwości wywołujących u konsumentów, zwłaszcza u dzieci, przeświadczenia, że są to środki spożywcze, jeżeli próba konsumpcji imitacji może powodować zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi.Cechami i właściwościami imitacji, o których mowa w ust. 1, są w szczególności: kształt, zapach, kolor, wygląd, skład, konstrukcja, wykończenie, opakowanie, etykieta, pojemność, wielkość.
Imitacje produktów muszą spełnić dodatkowe wymagania dotyczące:
- bezpieczeństwa i znakowania tych produktów, a tym samym jakie stwarzają zagrożenie dla konsumentów przez to, że ich wygląd wskazuje na inne niż rzeczywiste przeznaczenie,
- bezpieczeństwa i znakowania produktów włókienniczych mając przede wszystkim na uwadze potrzebę zapobiegania i eliminowania zagrożeń stwarzanych przez produkty dla zdrowia i życia konsumentów.
Na etykiecie lub opakowaniu takiej imitacji przedsiębiorca powinien umieścić zrozumiałą i łatwą do odczytania informację o rzeczywistym przeznaczeniu imitacji, sposobie jej używania i zalecanych środkach ostrożności oraz wskazówki dotyczące postępowania w sytuacji zagrożenia.
Przedsiębiorca na etykiecie lub opakowaniu imitacji, obowiązany jest zamieścić zrozumiałą i łatwą do odczytania informację o rzeczywistym przeznaczeniu imitacji, sposobie jej używania i zalecanych środkach ostrożności oraz wskazówki dotyczące postępowania w sytuacji zagrożenia.
Cechami i właściwościami imitacji są w szczególności: kształt, zapach, kolor, wygląd, skład, konstrukcja, wykończenie, opakowanie, etykieta, pojemność, wielkość.
Producent w UE to przedsiębiorca prowadzący w Unii Europejskiej lub na terytorium państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym działalność polegającą na wytwarzaniu produktu albo każdą inną osobę, która występuje jako wytwórca, umieszczając na produkcie bądź do niego dołączając swoje nazwisko, nazwę, znak towarowy bądź inne odróżniające oznaczenie, a także osobę, która naprawia lub regeneruje produkt.
Obowiązki producentów i dystrybutorów
Producent jest zobowiązany wprowadzać na rynek wyłącznie produkty bezpieczne. Producent wprowadzający produkt na rynek polski, w zakresie prowadzonej działalności jest zobowiązany dostarczać konsumentom informacje w języku polskim:- umożliwiające im ocenę zagrożeń związanych z produktem w czasie zwykłego lub możliwego do przewidzenia okresu jego używania, jeżeli takie zagrożenia nie są, przy braku odpowiedniego ostrzeżenia, natychmiast zauważalne;
- dotyczące możliwości przeciwdziałania tym zagrożeniom.
Dostarczenie konsumentom odpowiedniego ostrzeżenia o zagrożeniach związanych z produktem nie zwalnia producentów i dystrybutorów z innych obowiązków określonych w niniejszym rozdziale. Producent, zachowując należytą staranność, w zakresie prowadzonej działalności, jest zobowiązany podejmować działania odpowiednie do właściwości dostarczanego produktu:
- umożliwiające uzyskiwanie przez tego producenta wiedzy o zagrożeniach, które produkt może stwarzać;
- mające na celu uniknięcie zagrożeń, w tym - o ile jest to niezbędne - umożliwiające wycofanie produktu z rynku, właściwe i skuteczne ostrzeżenie konsumentów lub wycofanie produktu od konsumentów.
Dystrybutor jest zobowiązany działać z należytą starannością w celu zapewnienia bezpieczeństwa produktów, w szczególności przez niedostarczenie produktów, o których wie lub, o których, zgodnie z posiadanymi informacjami i doświadczeniem zawodowym, powinien wiedzieć, że nie spełniają one wymagań bezpieczeństwa.
Dystrybutor, w zakresie prowadzonej działalności, jest zobowiązany uczestniczyć w monitorowaniu bezpieczeństwa produktów wprowadzonych na rynek, w szczególności:
- przyjmować od konsumentów informacje o zagrożeniach powodowanych przez produkty i przekazywać je niezwłocznie producentom, organowi nadzoru oraz Inspekcji Handlowej;
- przechowywać i niezwłocznie udostępniać na żądanie organu nadzoru i Inspekcji Handlowej dokumentację niezbędną do ustalenia pochodzenia produktów.
Producenci i dystrybutorzy, w zakresie prowadzonej działalności, są zobowiązani współpracować z organem nadzoru i Inspekcją Handlową w celu uniknięcia lub eliminacji zagrożeń stwarzanych przez produkty przez nich dostarczane lub udostępniane. Producent i dystrybutor, którzy uzyskali informację, że wprowadzony na rynek produkt nie jest bezpieczny, są zobowiązani powiadomić o tym niezwłocznie organ nadzoru.
Powiadomienie UOKiK powinno zawierać:
- informacje umożliwiające dokładną identyfikację produktu lub partii produktów;
- opis zagrożenia stwarzanego przez produkt;
- informacje mogące służyć ustaleniu przebiegu obrotu produktem;
- opis działań podjętych w celu zapobieżenia zagrożeniom związanym z produktem.
Powiadomienie nie jest wymagane w przypadku, gdy:
- zagrożenie jest stwarzane przez rzecz, która nie jest produktem w rozumieniu przepisów ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów;
- obowiązek poinformowania właściwego organu wynika z przepisów odrębnych;
- producent podjął niezwłocznie działania naprawcze, w szczególności wycofał z rynku wszystkie egzemplarze lub partie produktu, które nie spełniają wymagań bezpieczeństwa, z zastrzeżeniem, że producent jest w stanie udokumentować podjęte działania;
- problem dotyczy jakości, a nie bezpieczeństwa produktu;
- produkt nie spełnia wymagań określonych w ustawie o ogólnym bezpieczeństwie produktów lub przepisach odrębnych, ale producent jest w stanie udokumentować, że zgodnie z posiadanymi przez niego informacjami i doświadczeniem zawodowym produkt nie stwarza zagrożeń dla konsumentów;
- producent lub dystrybutor uzyskał potwierdzenie, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów został powiadomiony o produkcie, który nie jest bezpieczny, i posiada wszystkie konieczne informacje;
- producent jest w stanie udokumentować, że zgodnie z posiadanymi przez niego informacjami i doświadczeniem zawodowym zagrożenie spowodował jednostkowy produkt lub zagrożenie wystąpiło w odosobnionych przypadkach i nie jest prawdopodobne, że się powtórzy.
Wzór powiadomienia określa rozporządzenie Rady Ministrów Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie wzoru powiadomienia o produkcie, który nie jest bezpieczny (Dz.U. Nr 80 poz. 694). Za niedopełnienie tego obowiązku grozi kara pieniężna w wysokości do 100 tyś. zł.
Nadzór nad bezpieczeństwem produktów
Organem sprawującym nadzór nad ogólnym bezpieczeństwem produktów w zakresie określonym ustawą jest Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej "organem nadzoru", który wykonuje swoje zadania przy pomocy Inspekcji Handlowej.Nadzór nad ogólnym bezpieczeństwem produktów obejmuje:
- okresowe monitorowanie oraz ocenę skuteczności kontroli spełniania przez produkty ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa, z uwzględnieniem rodzajów kontrolowanych produktów i badanych zagrożeń;
- zatwierdzanie okresowych planów kontroli produktów w zakresie spełniania ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i monitorowanie ich realizacji;
- prowadzenie postępowań w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów;
- prowadzenie rejestru produktów niebezpiecznych oraz gromadzenie danych o produktach, które nie spełniają szczegółowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa;
- gromadzenie informacji dotyczących bezpieczeństwa produktów, przekazywanie ich właściwym organom oraz monitorowanie sposobu wykorzystania tych informacji.
Konsumenci i inne osoby mogą:
- przekazywać organowi nadzoru lub Inspekcji Handlowej informacje o niespełnieniu wymagań dotyczących bezpieczeństwa produktów;
- zgłaszać organowi nadzoru wnioski w sprawie działania nadzoru rynku i kontroli ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa produktów;
- przedstawiać organowi nadzoru opinie w tej sprawie.
Kontrola produktów w zakresie spełniania ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa jest wykonywana przez Inspekcję Handlową. W toku prowadzonego postępowania kontrolnego Inspekcja Handlowa może w szczególności:
- żądać wszelkich informacji niezbędnych do stwierdzenia, czy produkt jest bezpieczny;
- sprawdzać, w ramach posiadanych uprawnień, bezpieczeństwo wprowadzonych na rynek produktów, aż do ostatniego etapu ich używania.
Przedsiębiorcy, którzy nie przestrzegają wymagań określonych w ustawie, narażają się na surowe sankcje. Grożą one zarówno za wprowadzanie na rynek produktów niebezpiecznych, jak i niewykonywanie obowiązków nałożonych przez Prezesa UOKiK. Kary nakłada Prezes UOKiK w drodze decyzji administracyjnej. Ich egzekucja następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Środki finansowe pochodzące z kar pieniężnych stanowią dochód budżetu państwa. Na karę pieniężną w wysokości do 100 tyś. zł. naraża się również przedsiębiorca, który wprowadza na rynek produkty umieszczone w Rejestrze produktów niebezpiecznych.
Oznakowanie CE
Znak CE stanowi pewnego rodzaju deklarację producenta, co do wyrobu własnego, że spełnia zasadnicze wymagania określone w rozporządzeniach wydawanych na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz.U. z 2004 r. Nr 204 poz. 2087 oraz z 2005 r. Nr 64, poz. 565).Zgodnie z wyjaśnieniami UOKiK, oznakowanie CE nie jest też znakiem poświadczającym bezpieczeństwo wyrobu ani jego jakość. Wyroby oznaczone znakiem CE mogą swobodnie krążyć po Wspólnym Rynku i żaden kraj nie może ograniczać obrotu tymi wyrobami, chyba że oznakowanie CE zostało naniesione z naruszeniem obowiązujących zasad. Jeżeli do danego wyrobu odnosi się kilka dyrektyw wymagających umieszczenia oznakowania CE, producent może go umieścić, jeśli potwierdzi zgodność wyrobu ze wszystkimi dyrektywami, którym podlega wyrób.
Stosownie do brzmienia art. 12 w zw. z art. 5 pkt 12 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku o systemie oceny zgodności, wyrób zgodny z normami UE posiadający w tym zakresie stosowny certyfikat nie musi podlegać odrębnej certyfikacji w Polsce pod względem spełnienia zasadniczych wymagań określonych w dyrektywach nowego podejścia. Zatem na terenie Polski z dniem 1 maja 2004 roku wszelkim certyfikatom zgodności CE wydanym w którymkolwiek z państw Unii przed tą datą zostało nadane znaczenie obowiązujące. Dlatego choć wyroby wprowadzane do obrotu na terenie Polski (a więc i stanowiące wyposażenie miejsc pracy) przed akcesją do UE musiały takowy krajowy certyfikat posiadać, by można było mówić o spełnieniu wymagań ocen zgodności, to już po tej dacie odrębne polskie certyfikaty nie są wymagane. Tym samym ustała karalność czynów, które w przeszłości w takim znaczeniu naruszały dyspozycję art. 283 § 2 pkt 3 kp w zw. z art. 217 k.p. Jest to teza zgodna z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 29 marca 2006 r. (III WAZ 37/2006).
Znak CE nie jest handlowym świadectwem jakości, ani nie potwierdza pochodzenia towaru z Unii Europejskiej. Nie jest on również certyfikatem bezpieczeństwa, ponieważ jego znaczenie jest szersze - oznacza zgodność z zasadniczymi wymaganiami, które dotyczą również na przykład emisji zakłóceń elektromagnetycznych, hałasu albo zużycia energii. W ten sposób konsument, kupując w dowolnym państwie Unii Europejskiej wyrób oznakowany CE, zyskuje pewność, że może go bezpiecznie i bezproblemowo używać w swoim kraju.
Producent lub jego upoważniony przedstawiciel może umieścić oznakowanie CE tylko po poddaniu wyrobu ocenie zgodności z zasadniczymi wymaganiami i po uzyskaniu pozytywnego wyniku tej oceny. Oznakowanie CE składa się wyłącznie z liter "C" i "E".
Jeżeli jednostka notyfikowana uczestniczy w ocenie zgodności fazy produkcji wyrobu, obok CE znajduje się jej numer identyfikacyjny. W przypadku, gdy wyrób objęty jest zakresem kilku dyrektyw i w ocenie zgodności bierze udział kilka jednostek notyfikowanych - wtedy obok znaku CE umieszcza się numery identyfikacyjne wszystkich tych jednostek. Oznakowanie CE musi być umieszczone na wyrobie lub jego tabliczce znamionowej w sposób widoczny (nie może mieć mniej niż 5 mm wysokości) oraz czytelny (musi być łatwo dostępne), musi mieć również określoną formę.
W wyjątkowych sytuacjach oznakowanie CE może być umieszczone na opakowaniu lub dołączonych do wyrobu dokumentach, np.:
- gdy umieszczenie oznakowania na wyrobie jest niemożliwe - dotyczy to np. niektórych materiałów wybuchowych,
- gdy nie mogą być zachowane minimalne wymiary symbolu,
- gdy nie ma pewności, że oznakowanie CE będzie widoczne i czytelne.
Niedopuszczalne jest natomiast pominięcie czy przeniesienie oznakowania CE na opakowanie lub dołączone dokumenty. Naruszenie przepisów dotyczących umieszczenia na wyrobach oznakowania CE jest zagrożone grzywną do 100 tys. zł.
Karze podlega:
- umieszczenie symbolu CE na produkcie, który nie spełnia zasadniczych wymagań,
- umieszczenie na produkcie znaku podobnego do CE, w celu wprowadzenia konsumenta w błąd,
- wprowadzenie do obrotu wyrobu bez znaku CE, jeżeli wyrób powinien być poddany ocenie zgodności i oznakowany CE.
Obowiązki przedsiębiorców
Za producenta uznaje się każdą osobę fizyczną lub prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, która projektuje i wytwarza wyrób, albo dla której ten wyrób zaprojektowano lub wytworzono, w celu wprowadzenia go do obrotu lub oddania do użytku pod własną nazwą lub znakiem. Dotyczy to również składania, pakowania, przetwarzania lub umieszczania etykiety na gotowych produktach w celu ich umieszczenia na rynku pod własnym imieniem/nazwą. Producent przyjmuje na siebie pełną i ostateczną odpowiedzialność za swój wyrób. W przypadku zatrudnienia podwykonawców, musi on zachować kontrolę nad procesem produkcyjnym, ponieważ odpowiada za zgodność produktu z zasadniczymi lub innymi wymaganiami. Zlecenie części lub całości prac nie zwalnia producenta od odpowiedzialności za wyrób.W fazie projektowania i produkcji producent jest odpowiedzialny między innymi za:
- podjęcie działań gwarantujących, że proces wytwarzania zapewniał zgodność wyrobu z zasadniczymi lub innymi wymaganiami,
- jeżeli wymaga tego dyrektywa - zaangażowanie w ocenę zgodności niezależnej jednostki mającej odpowiednie uprawnienia do przeprowadzenia badań produktu lub oceny i zatwierdzenia systemu jakości (tzw. jednostki notyfikowanej),
- opracowanie dokumentacji technicznej,
- umieszczenie na towarze oznakowania CE,
- sporządzenie deklaracji zgodności.
Wszystkie wyroby objęte przepisami przenoszącymi do polskiego prawa dyrektywy nowego podejścia przed ich wprowadzeniem do obrotu są poddawane ocenie zgodności z zasadniczymi lub innymi wymaganiami. Są one ustalane w celu przeciwdziałania zagrożeniom, jakie produkt może powodować z uwagi na swoje właściwości fizyczne i chemiczne (odporność mechaniczna lub fizyczna, palność, właściwości chemiczne lub elektryczne, radioaktywność itp.). Niektóre wymagania dotyczą też materiałów, z jakich wyrób powinien być wykonany, sposobu jego konstruowania i procesu produkcji. Procedura oceny zgodności z zasadniczymi lub innymi wymaganiami różni się w zależności od wyrobu. Dla wielu produktów jest bardzo prosta, ale urządzenia o skomplikowanej konstrukcji, których użytkowanie może się wiązać z większym zagrożeniem dla życia lub zdrowia konsumentów, przechodzą bardziej złożoną procedurę oceny zgodności.
Jednym z podstawowych obowiązków producenta jest sporządzenie dokumentacji technicznej wyrobu. Powinna ona zawierać informacje o projekcie, sposobie wytwarzania i działaniu. Dokumentacja taka z reguły musi być przechowywana przez co najmniej dziesięć lat od wyprodukowania ostatniego egzemplarza (dla niektórych kategorii wyrobów - na przykład lodówek i zamrażarek - ustalono krótszy termin).
Do obowiązków producenta należy również sporządzenie deklaracji zgodności (wyjątkiem są zabawki, dla których jest ona fakultatywna), w której na własną odpowiedzialność deklaruje on, że jego wyrób jest zgodny z zasadniczymi lub innymi wymaganiami. Przepisy wprowadzające do prawa polskiego poszczególne dyrektywy określają informacje, jakie powinna zawierać deklaracja zgodności. Deklarację należy udostępnić organom nadzoru rynku na ich żądanie, ponadto niektóre dyrektywy wymagają dołączenia jej do wyrobu.
Pozytywny wynik oceny zgodności z zasadniczymi lub innymi wymaganiami uprawnia producenta do umieszczenia na wyrobie symbolu CE.
Prawa konsumentów
Zgodnie z wypowiedziami urzędników Kontroli Konkurencji i Konsumentów, jeżeli konsument poniesie szkodę w związku z użytkowaniem wyrobu, ma prawo wystąpić do jego producenta o odszkodowanie na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.Definicja produktu niebezpiecznego zawarta w Księdzie III tytule VI kodeksu cywilnego jest szersza niż w ustawie o ogólnym bezpieczeństwie produktów i obejmuje również energię elektryczną oraz zwierzęta.
Postępowanie takie prowadzi sąd cywilny z powództwa osoby, której produkt wyrządził szkodę. Konsument nie musi udowadniać winy przedsiębiorcy, konieczne jest natomiast wykazanie związku między poniesioną szkodą i faktem, że produkt był niebezpieczny. Doniesienie o wyrobie niebezpiecznym można również (niezależnie od wystąpienia do sądu o odszkodowanie) przekazać do UOKiK lub Inspekcji Handlowej. Informacje takie stanowią podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego przez Prezesa UOKiK.
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podejmuje działania w przypadku naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Natomiast w sprawach indywidualnych bezpłatną pomoc prawną konsumenci mogą uzyskać u miejskich lub powiatowych rzeczników konsumentów. Zgodnie z obowiązującym prawem do rzeczników konsumentów należy:
- zapewnienie bezpłatnego poradnictwa konsumenckiego i informacji prawnej w zakresie ochrony interesów konsumentów,
- składanie wniosków w sprawie stanowienia i zmiany przepisów prawa miejscowego w zakresie ochrony interesów konsumentów,
- występowanie do przedsiębiorców w sprawach ochrony praw i interesów konsumentów,
- współdziałanie z właściwymi miejscowo delegaturami Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, organami Inspekcji Handlowej oraz organizacjami konsumenckimi,
- wytaczanie powództwa na rzecz konsumentów oraz wstępowanie, za ich zgodą, do toczącego się postępowania w sprawach o ochronę interesów konsumentów.
Niezbędne Informacje o towarach stwarzających zagrożenie można znaleźć w Rejestrze produktów niebezpiecznych. Decyzję o umieszczeniu danego produktu w rejestrze w nim wyrobów stanowią decyzje Prezesa UOKiK. Konsument ma prawo w ramach wiedzy o produkcie również sprawdzić czy w europejskim systemie informacji o produkcie niebezpiecznym znajduje się jakąś notka na ten temat. Europejski system produktów niebezpiecznych to RAPEX.
System RAPEX utworzono dla zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów na obszarze Jednolitego Rynku Unii Europejskiej. RAPEX obejmuje wszystkie produkty nieżywnościowe przeznaczone dla konsumentów oraz takie, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że mogą być przez nich użyte. Rejestr nie zawiera informacji na temat środków farmaceutycznych, wyrobów medycznych, pasz ani żywności - ta ostatnia grupa posiada własny system (RASFF).
Opinie o produkcie i obrocie produktami
W jednym ze swoich poglądów do do zasad ochrony wyrobów i beneficjentów tych wyrobów prof. Czesława Żuławska, wybitna specjalistka tego tematu stwierdziła, że: "ochroną objęte są oczekiwania, co do bezpieczeństwa produktu (dyrektywa 85/374/EWG) których poziom wyznacza zaprezentowanie produktu na rynku (przede wszystkim przez szeroko rozumianą reklamę, kierowaną do publiczności, a w każdym razie - do większego grona np. zainteresowanych danym produktem ze względu np. na uprawiany zawód) oraz dotyczące produktu (jego właściwości) informacje udzielone konsumentowi (użytkownikowi). Szczególną rolę odgrywają tu ostrzeżenia i inne informacje negatywne (np. o terminie przydatności produktu, o granicy odporności materiału, z jakiego wykonano produkt, na temperaturę, środki chemiczne, określone zabiegi konserwacyjne). Szczególnym przypadkiem takiej negatywnej informacji są znane ostrzeżenia o szkodliwości palenia tytoniu, obowiązkowo zamieszczane na opakowaniach i w reklamie; przed judykaturą staje zadanie rozstrzygnięć o jego skutkach w płaszczyźnie cywilnoprawnej na gruncie przepisów o odpowiedzialności za produkt. Ważnym ogranicznikiem chronionych oczekiwań jest 'normalne użycie produktu', co wyłącza z chronionego obszaru przypadki, w których oczekiwania wiązały się z użyciem produktu w sposób, czy w celu innym niż ten, do jakiego został wytworzony. Także w tej kwestii ważna funkcja konkretyzująca przypada informacji czy reklamie jako źródło wiedzy o przeznaczeniu produktu do określonego użytku oraz o sposobie korzystania z produktu. (...) Czynnik czasu przy konstruowaniu pojęcia 'niebezpieczny' wykorzystany został dwojako: przede wszystkim przez przyjęcie, że dla oceny tej właściwości wyrobu decydująca jest chwila wprowadzenia produktu do obrotu, które z reguły następuje później od samego jego wytworzenia. Danie w ten sposób zagrożonemu odpowiedzialnością szansy uwolnienia się od niej ma ponadto wymiar szerszy: ustalenie, że chociaż wytworzył dany produkt, to jednak nie wprowadził go do obrotu (tj. z reguły - nie sprzedał), zwolni wytwórcę od odpowiedzialności. Szczególna trudność powstanie w razie, gdy nie będzie znany moment wprowadzenia produktu do obrotu, a taka sytuacja zajść może przede wszystkim wtedy, gdy nie będzie wiadomo, kto był producentem (art. 4495 § 4 i § 5). Ocena stanu rzeczy w zakresie bezpieczeństwa, jaki istniał w chwili wprowadzenia produktu do obrotu, pozostaje miarodajna także w razie, gdy po jakimś czasie (później) dokonano ulepszeń danego rodzaju produktu i na rynku pojawiają się nowe, bezpieczniejsze jego modele. Zastrzeżenie to zgodne z interesem producenta, jest konieczne, jego brak wpływałby hamująco na procesy postępu technicznego, zwłaszcza w zakresie poprawy bezpieczeństwa korzystania z produktu, lub utrzymania osiągniętego już jego poziomu przy zwiększaniu zagrożeń w miarę doskonalenia (zmian) innych cech produktu".Pojęcie "obrót towarowy" od strony ściśle językowej jest definiowane jako ruch towarów ze sfery produkcji do sfery konsumpcji, realizowany przez akt kupna-sprzedaży. Celem ochrony znaku towarowego jest zapobieganie sytuacji, w której to konsument mógłby odnieść mylne wrażenie, co do pochodzenia towarów od określonego przedsiębiorcy. Teza taka została wydana w wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 października 2006 r. (XXII GWzt 2/2006).
Akredytacja, autoryzacja oraz notyfikacja
Akredytacja jest udzielana przez Polskie Centrum Akredytacji, na wniosek zainteresowanej jednostki certyfikującej, jednostki kontrolującej, laboratorium lub innego podmiotu przeprowadzającego oceny zgodności lub weryfikacje, po dokonaniu ich oceny i potwierdzeniu, że spełniają wymagania i warunki określone w odpowiednich Polskich Normach, a w przypadku braku Polskich Norm - w odpowiednich dokumentach organizacji międzynarodowych.Wniosek o akredytację powinien zawierać, co najmniej:
- oznaczenie jednostki certyfikującej lub kontrolującej, laboratorium lub innego podmiotu przeprowadzającego oceny zgodności lub weryfikacje, ubiegających się o akredytację, ich siedziby i adresu;
- numer w rejestrze właściwym dla jednostki certyfikującej lub kontrolującej, laboratorium lub innego podmiotu przeprowadzającego oceny zgodności lub weryfikacje;
- określenie zakresu akredytacji.
Centrum akredytacji, w terminie nie dłuższym niż 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku o udzielenie akredytacji, jest obowiązane do zawiadomienia wnioskującej jednostki certyfikującej, kontrolującej, laboratorium lub innego podmiotu przeprowadzającego oceny zgodności lub weryfikacje o udzieleniu bądź odmowie udzielenia akredytacji.
Odmowa udzielenia akredytacji następuje po stwierdzeniu, że jednostka certyfikująca lub kontrolująca, laboratorium albo inny podmiot przeprowadzający oceny zgodności nie spełnia wymagań.
Dokumentem potwierdzającym udzielenie akredytacji jest certyfikat akredytacji.
Certyfikat, taki powinien zawierać, co najmniej:
- oznaczenie jednostki udzielającej akredytacji;
- oznaczenie jednostki certyfikującej lub kontrolującej, laboratorium lub innego podmiotu przeprowadzającego oceny zgodności lub weryfikacje, ich siedziby i adresu;
- numer i oznaczenie certyfikatu akredytacji;
- wskazanie Polskiej lub Europejskiej Normy;
- zakres udzielonej akredytacji oraz okres jej ważności;
- datę wydania i podpis Dyrektora Centrum Akredytacji.
Kto wprowadza do obrotu lub oddaje do użytku wyrób niezgodny z zasadniczymi wymaganiami, podlega grzywnie. Kto umieszcza oznakowanie zgodności na wyrobie, który nie spełnia zasadniczych wymagań albo dla którego producent lub jego upoważniony przedstawiciel nie wystawił deklaracji zgodności, podlega grzywnie. Kto umieszcza na wyrobie znak podobny do oznakowania zgodności, mogący wprowadzić w błąd użytkownika, konsumenta lub dystrybutora tego wyrobu, podlega grzywnie. Kto wprowadza do obrotu lub oddaje do użytku wyrób podlegający oznakowaniu zgodności a nie posiadający takiego oznakowania, podlega grzywnie. Kto umieszcza oznakowanie zgodności na wyrobie, który nie podlega temu oznakowaniu lub wprowadza do obrotu taki wyrób, podlega grzywnie.
Niezbędnik konsumenta i przedsiębiorcy |
Zgłoszenie niebezpiecznego produktu: pobierz |
Podstawa prawna:
- Ustawa o systemie oceny zgodności (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2087 ze zm.);
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie wzoru powiadomienia o produkcie, który nie jest bezpieczny (Dz.U. Nr 80, poz. 694 ze zm.);
- Ustawa o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. z 2007 r. Nr 35, poz. 215).
