Agnieszka Zając
Mimo iż ulga z tytułu systematycznego gromadzenia oszczędności na rachunku w banku prowadzącym kasę mieszkaniową obowiązywała do końca 2001 r., to jednak wielu podatników nadal z niej korzysta na zasadzie praw nabytych. W praktyce często zdarza się tak, że właściciele rachunku przenoszą przysługujące do niego uprawnienia na rzecz swoich dzieci. Czy w przypadku wydatkowania środków przez dziecko na cele niezgodne z określonymi w przepisach podatkowych, należy liczyć się z utratą prawa do ulgi? Okazuje się, że nie ma w tej kwestii jednoznacznej odpowiedzi.
Cele mieszkaniowe
W myśl art. 27a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2001 r., podatek dochodowy zmniejsza się, jeżeli w roku podatkowym podatnik systematycznie gromadził oszczędności wyłącznie na jednym rachunku oszczędnościowo-kredytowym i w jednym banku prowadzącym kasę mieszkaniową, według zasad określonych w odrębnych przepisach.
Zasady te zostały zawarte w ustawie z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1070 ze zm.). W art. 8 ust. 2 definiuje ona cele, którym mają służyć oszczędności zgromadzone na rachunku, a także udzielone przez kasę kredyty. Zgodnie z tym przepisem, są nimi ściśle określone cele mieszkaniowe. Wyraźnie widać, że założeniem ustawodawcy było przyznanie ulgi w podatku dochodowym osobom realizującym cele, zmierzające do zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych.
Zobacz także
Utrata prawa do ulgi
Podatnik, który skorzystał z odliczeń z tytułu systematycznego oszczędzania w kasie mieszkaniowej, traci prawo do wykorzystanej ulgi, jeżeli:
1) wycofał oszczędności z kasy mieszkaniowej, z wyjątkiem gdy wycofana kwota po określonym w umowie o kredyt kontraktowy okresie systematycznego oszczędzania została wydatkowana zgodnie z celami systematycznego oszczędzania na rachunku prowadzonym przez tę kasę,
2) przeniósł uprawnienia do rachunku oszczędnościowo-kredytowego na rzecz osób trzecich, z wyjątkiem dzieci własnych lub przysposobionych.
Ulga z tytułu oszczędzania w kasie mieszkaniowej została zlikwidowana z dniem 1 stycznia 2002 r., jednak na mocy art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 21 listopada 2001 r. ww. zapisy mają zastosowanie do wymienionych zdarzeń powstałych po dniu 1 stycznia 2002 r. Ta sama ustawa określa, że możliwość kontynuowania (dokonywania) odliczeń po 1 stycznia 2002 r. z tytułu omawianej ulgi mają osoby, które nabyły do niej prawo przed tą datą. Zatem, każdy kto stał się właścicielem rachunku w kasie mieszkaniowej po 1 stycznia 2002 r. i w związku z tym dokonywał wpłat na ten rachunek, nie może skorzystać z ulgi z tego tytułu. Reguła ta dotyczy również dzieci, na które rodzice przenieśli prawo do zgromadzonych przez siebie środków.
Skoro do dzieci nie odnoszą się przepisy dotyczące prawa do stosowania ulgi, to należy się zastanowić, czy dotyczą ich opisane wyżej warunki utraty ulgi, tym samym zwrotu odliczonych kwot w przypadku, gdy wycofane środki nie zostaną przeznaczone na określone cele. W ww. ustawie brak jest zapisów nakładających jakiekolwiek sankcje na dziecko w tej sytuacji. Art. 27a ust. 13 ustawy, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2002 r., stanowił bowiem, że podatnik ma obowiązek zwrócić ulgę, jeżeli skorzystał z odliczeń od dochodu (przychodu) lub podatku z tytułu określonych wydatków. Należy zatem wnioskować, że nie ma podstaw do zwrotu ulgi przez dziecko, skoro z niej nie korzystało. Ale czy na pewno?
Stanowisko organów podatkowych
Poglądy organów podatkowych w tej kwestii nie są jednoznaczne. W piśmie Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 23 grudnia 2003 r., nr BI/005/0785/03 czytamy: "(...) w przypadku nie wydatkowania wycofanych oszczędności z kasy mieszkaniowej zgodnie z celami systematycznego (oszczędzania - przypis redakcji), ciąży na Podatniku obowiązek zwrotu w zeznaniu rocznym za 2003 r. ulgi mieszkaniowej faktycznie odliczonej przez jego matkę w latach 1999-2002, bowiem na niego przeszły obowiązki wynikające z cesji rachunku oszczędnościowo-kredytowego." Podobne stanowisko zajął Urząd Skarbowy w Płocku w piśmie z dnia 26 kwietnia 2004 r., nr UPO-415/72/04/RL, w którym czytamy: "(...) Aby nie wystąpiła utrata prawa do ulgi - nawet w przypadku, gdy dziecko w związku z kontynuacją wpłat na ten rachunek nie korzystało z odliczeń w podatku dochodowym - jest zobowiązane wydatkować środki zgromadzone na tym rachunku zgodnie z celami systematycznego oszczędzania. Jeżeli tego nie dokona - ma obowiązek zwrócić w składanym przez siebie zeznaniu podatkowym kwoty faktycznie odliczone przez rodziców.(...)".
Jednocześnie można spotkać się z odmiennymi opiniami, np. Urząd Skarbowy w Dąbrowie Górniczej w piśmie z dnia 29 marca 2004 r., nr PD1/411/8653/69/2004/27295 stwierdza, że osoba, która przejęła prawo do rachunku po 1 stycznia 2002 r. nie może skorzystać z ulg z tytułu systematycznego gromadzenia oszczędności na tym rachunku. Skoro zatem nie może skorzystać z odliczenia od podatku, nie jest związana przepisem art. 27a ust. 13 pkt 4 ustawy (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2001 r.), który stanowił, że w przypadku gdy podatnik wycofał oszczędności z kasy i nie wydatkował ich zgodnie z celami systematycznego oszczędzania, zobowiązany jest do doliczenia kwoty poprzednio odliczonej z tego tytułu.
Oddać, czy nie oddać...?
Dokonując cesji praw do rachunku w kasie mieszkaniowej, rodzice przenoszą na dziecko zarówno prawa jak i obowiązki wynikające z jego posiadania. Jak już wspomnieliśmy, podstawowym celem gromadzenia oszczędności w kasie mieszkaniowej jest przeznaczenie wycofanych środków na potrzeby mieszkaniowe. Jeśli nastąpiło przeniesienie uprawnień do rachunku na rzecz dziecka, to obowiązek realizacji tego celu spoczywa również na nim. Ulgi podatkowe są pewnego rodzaju przywilejem, przyznawanym niektórym grupom podatników, po spełnieniu określonych warunków. Celem omawianej ulgi jest pomoc w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych podatników. Osoby korzystające z oszczędzania w kasie mieszkaniowej, zobowiązane są wydatkować zebrane środki na ściśle określone cele mieszkaniowe. W wyniku cesji praw do rachunku, obowiązek ten przechodzi na dziecko. W sytuacji, gdy podatnik dokonał odliczeń z tego tytułu, następnie przeniósł uprawnienia do rachunku na rzecz dziecka i dziecko nie wydatkuje wycofanych środków na cele mieszkaniowe, to działanie takie może być potraktowane przez organy podatkowe jako próba obejścia zasadniczego warunku korzystania z ulgi. Niewykluczone więc, że w tej sytuacji organ podatkowy będzie żądał od dziecka zwrotu kwot odliczonych przez rodziców.
Podstawa prawna:
- art. 27a ust. 1, art. 27a ust. 13 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2002 r. (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.),
- art. 4, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 21.11.2001 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 134, poz. 1509 ze zm.).
Gazeta Podatkowa nr 66/(66) z dn. 2004-08-26, strona 5
