Kadra zarządzająca bez prawa do nadgodzin

Praca na kierowniczym stanowisku wiąże się na ogół ze zwiększoną odpowiedzialnością za wyniki pracy i związanym z tym stresem. Do tego dochodzi jeszcze praca w wymiarze często przekraczającym ustawowe normy. Pozostawanie „po godzinach” - to cena, jaką płacą pracownicy szczebla kierowniczego za swoje stanowisko. Znajduje to również swój wyraz w regulacjach prawa pracy dotyczących czasu pracy kadry kierowniczej.

Kto należy do szczebla kierowniczego

Przedmiotem artykułu są niektóre uregulowania Kodeksu pracy dotyczące czasu pracy kadry zarządzającej zakładem pracy. Dlatego też na początku przypomnijmy, którzy pracownicy należą do tej kadry.

Do pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy należą:

• pracownicy kierujący jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy,
   
• pracownicy wchodzący w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy,
   
  
• główni księgowi.

Wynika to z art. 128 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

W przepisach dotyczących rekompensaty za nadgodziny pojawia się też pojęcie kierownika wyodrębnionej komórki organizacyjnej. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1981 r., sygn. akt I PR 92/81): „Pracownik kierujący komórką organizacyjną, wyodrębnioną w strukturze organizacyjnej zakładu pracy, nie zajmuje stanowiska kierowniczego w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, jeśli kieruje on zespołem pracowników przy jednoczesnym wykonywaniu pracy na równi z członkami kierowanego zespołu.”.

Kierownik wychodzi ostatni

Zasadą jest, że u pracowników kadry zarządzającej zakładem pracy nie występują nadgodziny. Ale bynajmniej nie dlatego, że mają tak mało pracy. Wręcz odwrotnie, członek kadry zarządzającej może być wręcz „przygnieciony” obowiązkami, które wielokrotnie zmuszają go do dłuższego pozostania w firmie. Jednak godziny pracy, które dla zwykłego pracownika stanowią pracę ponadnormatywną, dla zarządzającego zakładem pracy są normalnymi godzinami pracy. Dzieje się tak za sprawą art. 151⁴ Kodeksu pracy. Na jego podstawie członkowie kadry zarządzającej oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych nie mają prawa do wynagrodzenia za pracę ponadnormatywną. Dotyczy to zarówno wynagrodzenia normalnego, jak i dodatku za pracę wykonywaną w nadgodzinach. Jedyny wyjątek od tej reguły uczyniono dla kierowników wyodrębnionych jednostek organizacyjnych, którzy za pracę nadliczbową świadczoną w niedziele i święta zachowali prawo do wynagrodzenia oraz dodatku za godziny nadliczbowe. Pod warunkiem jednak, że nie otrzymali oni za tę pracę rekompensaty w postaci innego dnia wolnego od pracy.

Nie oznacza to, że członkowie kadry zarządzającej i kierownicy, o których mowa powyżej, mają tzw. nienormowany czas pracy. Należy podkreślić, iż organizacja czasu pracy należy do zadań pracodawcy i w razie jej niewłaściwego ustalenia, pracownik nie powinien ponosić tego negatywnych konsekwencji. Jak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt III PK 22/04: „Osoby zatrudnione na stanowiskach kierowniczych nie mogą być pozbawione prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych (art. 135 § 1 K.p.), jeżeli wskutek niezależnej od nich wadliwej organizacji pracy są zmuszone do systematycznego przekraczania obowiązujących norm czasu pracy”.

Pracodawca powinien więc tak ustalić zakres zadań służbowych oraz zorganizować porządek i proces pracy, aby nie było konieczności stałego wykonywania przez pracowników pracy w godzinach nadliczbowych. Jeżeli organizacja jest ewidentnie wadliwa, pracownik należący do tzw. kadry zarządzającej może żądać zrekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych.

Odpoczynek nie dla wszystkich

Przepisy o czasie pracy przyznają pracownikom prawo do odpoczynku dobowego i tygodniowego. Dotyczy to ogółu pracowników, jednak z pewnymi wyjątkami. Co najmniej 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego mogą być pozbawieni m.in. pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy. Oczywiście, nie mogą oni pracować „na okrągło”. Osobom tym przysługuje, w okresie rozliczeniowym, równoważny okres odpoczynku. Pracownikowi przysługuje też w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego. Jednak dla pracowników zarządzających odpoczynek ten może obejmować mniejszą liczbę godzin, nie mniej jednak niż 24.

Czas dyżuru, w czasie którego wykonywana była praca, wlicza się jednak do czasu pracy na ogólnych zasadach wynikających z art. 151⁵ § 2 K.p.

Inne odrębności w zakresie czasu pracy kadry zarządzającej dotyczą pracy w nocy oraz prowadzenia przez pracodawcę ewidencji czasu pracy.

W myśl art. 151⁷ § 3 K.p., czas pracy pracującego w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli wykonuje prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym. Jednak nie dotyczy to pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Ponadto obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy w odniesieniu do kadry zarządzającej ogranicza się do ewidencjonowania tylko dni pracy i okresów nieobecności.

Źródło: