Wiele urzędów nie zapewnia samodzielnego korzystania z usług publicznych osobom ze szczególnymi potrzebami - wynika z raportu Najwyższej Izby Kontroli. Problem dotyczy szczególnie dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej w urzędach.
Kontrola NIK objęła okres od 1 stycznia 2019 r. do 20 sierpnia 2025 r. Skontrolowano 16 jednostek - po dwa urzędy gmin i dwa starostwa powiatowe z terenu województw: kujawsko-pomorskiego, zachodniopomorskiego, podkarpackiego i opolskiego.
Urzędy wciąż zamknięte dla osób z niepełnosprawnościami
W raporcie Izba wskazała, że w ponad 87 proc. jednostek stwierdzono przypadki niespełniania minimalnych warunków dostępności architektonicznej. W budynkach brakowało m.in.
- odpowiednich podjazdów,
- wind czy innych rozwiązań technicznych, które pozwoliłyby bez problemu dotrzeć do każdego pokoju.
Dodatkowo w niektórych miejscach brakowało oznaczeń ostrzegających o zmianie poziomu podłogi, a schody były jedyną drogą dotarcia na miejsce. Trudności z przemieszczaniem się i dostępem do różnych stref wynikały ze zbyt wąskich korytarzy i przejść, przez co osoby na wózkach inwalidzkich nie miały miejsca na manewry.
Drzwi wejściowe oraz te prowadzące do gabinetów również okazywały się za wąskie. Utrudnienia były też wynikiem źle ustawionych elementów wyposażenia i małej architektury, które skutecznie blokowały dostęp do tablic ogłoszeń czy dzwonków przyzywających pomoc.
Z kontroli wynika, że w ośmiu jednostkach nie zapewniono informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, a w dziewięciu nie zadbano, by osoby ze szczególnymi potrzebami mogły się bezpiecznie ewakuować lub zostać uratowane. Problem ten dotyczył łącznie 12 z 21 skontrolowanych budynków. Nie wprowadzono też odpowiednich procedur, w budynkach brakowało specjalnego sprzętu (takiego jak krzesła czy maty ewakuacyjne) lub bezpiecznych miejsc oczekiwania na pomoc, a pracownicy wyznaczeni do ewakuacji lub ratowania osób z niepełnosprawnościami nie zostali przeszkoleni.
Cyfrowe wykluczenie i bariery nie do pokonania
Ponadto kontrolerzy sprawdzili 34 strony internetowe należące do 16 kontrolowanych instytucji w oparciu o 26 ustawowych kryteriów dostępności cyfrowej. Okazało się, że żadna ze stron nie spełniała wszystkich tych kryteriów.
Na 24 stronach prowadzonych przez 13 jednostek pojawiły się elementy graficzne bez narzędzi asystujących, dlatego specjalne programy dla osób niewidomych nie mogły ich odczytać. Na 10 stronach brakowało opisów dźwiękowych lub tekstowych do zamieszczonych nagrań multimedialnych, a na kolejnych dziesięciu zawartość przestawała być widoczna po znacznym powiększeniu ekranu. Dodatkowo cztery strony przekazywały ważne informacje wyłącznie za pomocą kolorów lub elementu odnoszącego się do kolorów, co jest dużą przeszkodą na przykład dla osób, które słabiej je rozróżniają.
Kontrola NIK wykazała, że ponad 87 proc. jednostek nie spełniało minimalnych kryteriów dostępności informacyjno-komunikacyjnej. Na stronach internetowych brakowało m.in. informacji o zakresie działalności jednostek w formie pliku tekstowego odczytywalnego maszynowo, nagrania w polskim języku migowym oraz tekstu łatwego do czytania.
Za dobre praktyki uznano za to m.in.: powierzenie koordynatorom ds. dostępności zadań dotyczących promocji projektowania uniwersalnego, udział w tworzeniu założeń do rocznych planów budżetowych przy uwzględnieniu czynności mających na celu zapewnianie dostępności, czy przygotowanie wniosków o dofinansowanie działań i rozwiązań na rzecz poprawy dostępności.
Za plus uznano też uwzględnienie rozwiązań zapewniających dostępność w projektach dokumentów strategicznych, w tym m.in. w: strategiach rozwoju, strategiach rozwiązywania problemów społecznych, programach rewitalizacji, programie współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego. (PAP)
kkr/ mark/
