Osoby niepełnosprawne borykają się z wieloma problemami na rynku pracy. Zielona Góra, jako największy ośrodek gospodarczy województwa lubuskiego, ma im sporo do zaoferowania, jednak również w tym regionie aktywizacja zawodowa tej grupy pozostawia wiele do życzenia.
Praca w Zielonej Górze coraz łatwiej dostępna
Zamieszkiwana przez 140 tysięcy osób Zielona Góra to największe miasto województwa lubuskiego, które jest także siedzibą marszałka, zarządu oraz sejmiku województwa. Wspólnie z Nową Solą oraz pobliskimi gminami tworzy lubuskie trójmiasto zamieszkiwane łącznie przez ponad 240 tysięcy osób.
Bez wątpienia tym, co skłania do przeprowadzki do miasta, bardzo często jest praca. Zielona Góra pod względem stopy bezrobocia plasuje się na poziomie lepszym od tego dla całego kraju (4,5% wobec 4,9%). Jednocześnie, jak wynika z danych Wojewódzkiego Urzędu Pracy za lipiec 2022 roku, jest to wynik gorszy od średniej dla województwa (4,2%) oraz dla drugiego pod względem wielkości rynku pracy w regionie – stopa bezrobocia w Gorzowie Wielkopolskim wynosi 3,8%.
Na jakie zarobki mogą liczyć osoby podejmujące pracę w Zielonej Górze? Według danych Urzędu Statystycznego średnia pensja w lipcu 2022 roku wyniosła w regionie 6035,31 zł brutto. Jest wobec tego niższa od średniej krajowej w analogicznym okresie (6554,87 zł brutto).
Osoby niepełnosprawne na lubuskim rynku pracy
Niepełnosprawność jest częstym czynnikiem wykluczającym zarówno z życia społecznego, jak i zawodowego. Pomimo licznych form wsparcia oraz zachęt dla pracodawców nadal aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych pozostawia sporo do życzenia. Według danych Wojewódzkiego Urzędu Pracy odnotowano łącznie 1555 bezrobotnych osób niepełnosprawnych, co stanowi 10,1% ogółu. Jednocześnie 50 bezrobotnych opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem, które nie ukończyło 18 roku życia.
Sporym problemem w Zielonej Górze i całym regionie jest przy tym niewystarczająca liczba miejsc pracy odpowiadająca potrzebom osób niepełnosprawnych. Tylko w lipcu 2022 roku do lokalnych urzędów trafiło 2096 ofert pracy, a jedynie 64 z nich były kierowane do osób z niepełnosprawnościami.
Według raportu „Bezrobotni w szczególnej sytuacji na rynku pracy województwa lubuskiego” w 2021 roku w regionie było 1712 niepełnosprawnych bezrobotnych, co stanowiło 9,4% ogółu. Ich łączna liczba zmniejszyła się w ujęciu rok do roku o 6,8%. Jednocześnie tendencja była zdecydowanie wolniejsza od ogólnej koniunktury na rynku pracy w regionie: liczba wszystkich osób bezrobotnych zmniejszyła się w analogicznym okresie o 23,3%.
Największa grupa niepełnosprawnych bezrobotnych posiadała umiarkowany stopień niepełnosprawności (905 osób i 52,9% ogółu). Wśród nich występują upośledzenia:
- 511 osób (29,9% ogółu) narządu ruchu;
- 229 osób (13,4% ogółu) choroby neurologiczne;
- 176 osób (10,3% ogółu) choroby psychiczne;
- 136 osób (7,9% ogółu) choroby narządu wzroku;
- 136 osób (7,9% ogółu) choroby układu oddechowego i układu krążenia;
- 115 osób (6,7% ogółu) zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu.
Warto zauważyć, że wyłącznie co piąty bezrobotny z niepełnosprawnością posiadał prawo do pobierania zasiłku. 23,7% bezrobotnych nie posiada kwalifikacji zawodowych, a ponad 10% nie ma również doświadczenia zawodowego. Praca jest więc w wielu przypadkach niedostępna ze względu na złe przygotowanie do rozpoczęcia i kontynuacji kariery.
54 osoby bezrobotne wychowywały natomiast niepełnosprawne dziecko, które nie ukończyło 18. roku życia. W tej grupie zdecydowana większość (45 osób i 83,3%) to kobiety. Jednocześnie prawo do pobierania zasiłku dla bezrobotnych posiadało jedynie 7 osób, a więc 13%. Ponad połowa bezrobotnych w tej grupie miała przy tym od 35 do 44 lat. 35% bezrobotnych posiadających co najmniej 1 dziecko niepełnosprawne posiadało wykształcenie zasadnicze zawodowe, a 27,8% policealne i średnie zawodowe. 61% bezrobotnych pozostawało bez zatrudnienia do 6 miesięcy.
Bezrobotni niepełnosprawni w poszczególnych powiatach
Najwięcej zarejestrowanych osób niepełnosprawnych w województwie lubuskim zamieszkiwało Zieloną Górę (204 bezrobotnych). Na drugim miejscu znalazł się pobliski powiat nowosolski (192 niepełnosprawne osoby bezrobotne). Bezrobocie wśród osób niepełnosprawnych jest również dużym problemem w powiecie strzelecko-drezdeneckim (179), Gorzowie Wielkopolskim (169) oraz powiecie zielonogórskim (164).
Większość niepełnosprawnych bezrobotnych w województwie posiadało wykształcenie zasadnicze zawodowe (35%) i gimnazjalne lub podstawowe i niepełne podstawowe (27%). Niemal co trzeci przedstawiciel tej grupy miał od 45 do 54 lat, a 23% od 55 do 59 lat. Jednocześnie niemal taki sam odsetek bezrobotnych wyróżniał się stażem pracy od 10 do 20 lat, a 18% pracowało łącznie od roku do 5 lat.
Na koniec grudnia 2021 r. najliczniejszą grupę bezrobotnych niepełnosprawnych stanowiły osoby pozostające bez pracy powyżej 24 miesięcy (23,0% ogółu). W okresie dwunastu miesięcy wśród bezrobotnych niepełnosprawnych wzrost udziału odnotowano w grupach osób pozostających bez pracy od 1 do 6 miesięcy oraz powyżej 12 miesięcy.
Trudna sytuacja niepełnosprawnych
Problemy ze znalezieniem i utrzymaniem zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne dotyczą nie tylko kandydatów do pracy z Zielonej Góry i województwa lubuskiego. To duże wyzwanie również w całym kraju. Jak wynika z danych Najwyższej Izby Kontroli, pomimo podejmowania wzmożonych działań między innymi w ramach PFRON, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Pracy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wzrósł w ciągu dekady zaledwie o 2,3%.
Według badania PFRON „Badanie potrzeb osób niepełnosprawnych” większość niepełnosprawnych bezrobotnych nie zamierza podjąć zatrudnienia: 84% z nich wskazało, że nie poszukuje aktywnie pracy. Problemy są przy tym zróżnicowane. Jednym z nich jest niewystarczające wykształcenie i kwalifikacje osób niepełnosprawnych, co przekłada się na problemy z otrzymaniem pracy.
Tymczasem, jak pokazują dane Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, aktywność zawodowa jest bezpośrednio zależna od posiadanego wykształcenia. Średni wskaźnik zatrudnienia w II kwartale 2020 roku wyniósł 27,6%, natomiast w grupie osób niepełnosprawnych posiadających wykształcenie wyższe jest to aż 59,1%. Wskaźnik zatrudnienia dla osób z wykształceniem policealnym i średnim zawodowym wyniósł 33,5%, a średnim ogólnokształcącym 43,8%. W przypadku osób, które ukończyły jedynie gimnazjum, szkołę podstawową lub nie posiadają wykształcenia, wskaźnik zatrudnienia spada do zaledwie 8,4%.
Jednocześnie jedynie 8% bezrobotnych uzyskało wykształcenie wyższe, a prawie co czwarty bezrobotny zarejestrowany w PUP z orzeczeniem o niepełnosprawności nie posiada kwalifikacji zawodowych. Olbrzymim wyzwaniem – przede wszystkim dla pracodawców – jest przystosowanie miejsc pracy do potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych. Dużą rolę w tym aspekcie odgrywa również ich lokalizacja, ponieważ co trzecia osoba niepełnosprawna mieszka na wsi, co wiąże się również z wyzwaniami związanymi z wykluczeniem transportowym.
To natomiast przekłada się na niską liczbę ofert pracy kierowanych do osób niepełnosprawnych. Według danych NIK w 21 kontrolowanych urzędach pracy jedynie 3,1% ofert pracy niesubsydiowanej oraz 1,2% subsydiowanej w 2020 roku dotyczyło niepełnosprawnych bezrobotnych. Jednocześnie co trzecia instytucja nie opracowała programu promocji zatrudnienia i aktywizacji osób niepełnosprawnych na lokalnym rynku pracy.
Praca czeka w innowacyjnych sektorach
Gdzie wobec tego osoby niepełnosprawne mogą szukać pracy? Zielona Góra staje się coraz częściej obiektem inwestycji dla sektora IT i nowoczesnych usług dla biznesu. Według raportu „Sektor nowoczesnych usług biznesowych w Polsce 2022” przygotowanego przez ABSL Zielona Góra należy do grona jednej chętnie wybieranych alternatywnych lokalizacji dla inwestycji w centra usług biznesowych. Łącznie ten sektor w Polsce zatrudnia już 400 000 pracowników, co przekłada się na 6,2% całkowitego zatrudnienia w kraju. W tym przypadku ze względu na nowoczesne biura problemem nie jest również infrastruktura, która jest projektowana z uwzględnieniem wymogów osób niepełnosprawnych.
Jedną z branż otwartych na kandydatów jest sektor IT. Rozwija się w niezwykle szybkim tempie i charakteryzuje się bardzo dużym zapotrzebowaniem, które zdaniem ekspertów będzie utrzymywać się przez dłuższy czas. Komisja Europejska ocenia, że na wspólnym rynku wciąż brakuje 600 tys. specjalistów w tym obszarze. Na jakie zarobki mogą liczyć? Oto przykładowe widełki widniejące w ofertach pracy w Zielonej Górze:
- Programista C++: 13000–17000 zł
- Programista JAVA: 13500–17500 zł
- Programista PHP: 11500–16000 zł
- Programista PYTHON: 12500–16500 zł
- Frontend Developer: 9000–14000 zł
- Backend Developer: 11000–17000 zł
- Tester oprogramowania (QA):8000–13000 zł.
Oczywiście aby rozpocząć karierę w branży IT, nie trzeba posiadać konkretnych umiejętności technicznych. Duże zapotrzebowanie dotyczy również m.in. przedstawicieli handlowych, specjalistów obsługi klienta, księgowych, a także rekruterów i innych specjalistów HR.
