Cesja wierzytelności: Uważaj, komu płacisz

Część firm w celu zapewnienia płynności finansowej zawiera umowy faktoringu. W ich ramach wierzytelności wobec kontrahentów przenoszone są na firmę faktoringową. Korzyść zbywcy wierzytelności polega na tym, że firma faktoringowa płaci mu cenę nabycia wierzytelności, przez co dysponuje on wcześniej gotówką. Firma faktoringowa potrąca swoją prowizję, a w przypadku problemów z dobrowolną zapłatą należności przez kontrahentów dochodzi od nich roszczeń na drodze sądowej. Kontrahent, który został poinformowany o zawarciu umowy faktoringu powinien płacić należności firmie faktoringowej, a nie firmie, która wystawiła mu fakturę.

Zapłacili zbywcy zamiast nabywcy

Firma X została poinformowana przez swojego kontrahenta, że zawarł on umowę faktoringu ze spółką faktoringową. W wyniku zawartej umowy wierzytelności wynikające z zawartych umów zostały przeniesione na spółkę faktoringową. Dotyczyło to również wierzytelności przyszłych, a więc z umów, które dopiero miały zostać zawarte. W piśmie wskazano firmie X, by odtąd dokonywała spłat należności na rachunek bankowy spółki faktoringowej.

Po pewnym czasie kontrahent wystawił firmie X fakturę za wykonaną usługę.W firmie X zapomniano o otrzymanym wcześniej zawiadomieniu o zawarciu umowy faktoringu, przeoczono też stosowną adnotację na samej fakturze. W konsekwencji za fakturę zapłacono na rachunek bankowy kontrahenta, a nie na rachunek bankowy spółki faktoringowej.

Po pewnym czasie spółka faktoringowa wysłała firmie X wezwanie do zapłaty. Firma X uznała, że drugi raz za tę samą fakturę płacić nie będzie i zlekceważyła wezwanie. Spółka faktoringowa oddała sprawę do sądu i uzyskała nakaz zapłaty. Czy firma X powinna się od tego nakazu odwoływać? Czy będzie musiała zapłacić drugi raz za tę samą fakturę? Czy istnieje możliwość odzyskania pieniędzy wpłaconych już raz kontrahentowi?

Pasmo błędów

W przedstawionej wyżej sprawie firma X popełniła kilka błędów. Po pierwsze, po otrzymaniu zawiadomienia o cesji wierzytelności w wyniku zawarcia umowy faktoringu powinna była zapłacić nabywcy wierzytelności, a nie zbywcy. Po drugie, po otrzymaniu wezwania do zapłaty od spółki faktoringowej nie powinna była sprawy lekceważyć uznając, że za fakturę już raz zapłaciła. Taka postawa doprowadziła bowiem do skierowania przez nabywcę wierzytelności sprawy o zapłatę przeciw firmie X do sądu. Firma X nie ma szans wygrać tej sprawy i poniesie koszty przegranego procesu. Po trzecie, po zorientowaniu się, że pieniądze wpłacono zbywcy wierzytelności, a nie nabywcy, można było od razu zażądać ich zwrotu od zbywcy.

Zawiadomienie o cesji wierzytelności

Dłużnik o samym zawarciu umowy przelewu wierzytelności (a więc o tym, że zmieniła się osoba, której powinien zapłacić) może nie wiedzieć. Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie (art. 512 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że jeśli dłużnik został powiadomiony o cesji wierzytelności przez zbywcę lub wie o niej z innych źródeł (np. od nabywcy), to nie powinien płacić zbywcy wierzytelności. Jeśli to zrobi, to nie zwalnia go to z obowiązku zapłaty nabywcy wierzytelności. W takiej sytuacji znalazła się firma X. Zapłata za fakturę zbywcy wierzytelności już po otrzymaniu zawiadomienia o cesji nie zwolniła jej z obowiązku zapłaty ponownie - tym razem firmie faktoringowej. Odmowa zapłaty spowodowała tylko powstanie dodatkowych kosztów związanych z przegraną w sądzie sprawą o zapłatę.

Jak odzyskać pieniądze od zbywcy wierzytelności?

Czy zatem firma X musi pogodzić się z tym, że za tę samą fakturę zapłaci dwa razy? Niezupełnie. Istnieje bowiem możliwość odzyskania kwoty wpłaconej zbywcy wierzytelności. Omyłkowo wpłacona mu kwota jest bowiem świadczeniem nienależnym. Świadczenie jest nienależne między innymi wówczas, gdy ten, kto je spełnił nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył. Niewątpliwie firma X w momencie spełnienia świadczenia (dokonania zapłaty) nie była do tego zobowiązana względem zbywcy wierzytelności. Skoro otrzymała zawiadomienie o cesji, powinna była bowiem płacić nabywcy. Przepisy Kodeksu cywilnego (art. 405 w zw. z art. 410 § 1) pozwalają w takim przypadku żądać zwrotu nienależnego świadczenia. Kto bowiem bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W celu dochodzenia zwrotu wpłaconej kwoty należy poinformować zbywcę wierzytelności, że wpłatę otrzymał przez pomyłkę i wezwać go do jej dobrowolnego przekazania. Gdy to nie poskutkuje, można skierować sprawę do sądu.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Publikacja zawiera linki afiliacyjne.

Źródło: