Zawieszenie działalności gospodarczej a składki ZUS

Wciąż wiele kontrowersji wśród naszych Czytelników budzi zagadnienie zawieszenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz czasowe zaprzestanie jej prowadzenia. Dociera do nas bowiem wiele pytań związanych z tymi tematami. Dlatego też zagadnienia te omówimy szerzej, starając się rozwiać Państwa wątpliwości.

Na wstępie artykułu przypomnijmy jednak w jakim okresie osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz czym jest działalność gospodarcza.

W myśl przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Natomiast zgodnie z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej - działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Z powyższego wynika, iż zarówno przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie zawierają pojęcia zawieszenia działalności. Co więcej, za cały okres, tj. od dnia jej rozpoczęcia do dnia jej zakończenia - należne są składki na poszczególne ubezpieczenia. Wnioskować należy, iż prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej występuje zarówno w okresach faktycznego wykonywania usług, jak również w okresach wykonywania innych czynności związanych z działalnością. Czego potwierdzeniem jest uzasadnienie do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2003 r., sygn. akt III AUa 1531/03, w którym czytamy: "Prowadzenie działalności pozarolniczej (gospodarczej) w rozumieniu przepisu art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (...) obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie czynności należących do zakresu tej działalności lecz także czynności zmierzające do zaistnienia takich czynności gospodarczych".

W praktyce okres faktycznego prowadzenia działalności nie zawsze jednak pokrywa się z okresem w ewidencji działalności gospodarczej. Zdarza się bowiem, że działalność nie jest w ogóle podejmowana mimo uzyskania wpisu, jest rozpoczynana ze znacznym opóźnieniem, np. z przyczyn losowych lub w związku z oczekiwaniem na wydanie wymaganej prawem licencji lub też dana osoba czasowo zaprzestaje jej prowadzenia.

Jak należy rozumieć sytuację, czasowego zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności, gdy osoba prowadząca działalność nie osiąga przychodów?

Nie uznaje się jako zaprzestanie prowadzenia działalności sytuacji, kiedy osoba prowadząca pozarolniczą działalność faktycznie nie wykonuje działalności gospodarczej, przykładowo - w czasie oczekiwania na zlecenia lub w czasie ich poszukiwania, czego potwierdzeniem jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. akt II UK 111/03: "Faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie ich poszukiwania, nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego". Podstawą do zaprzestania prowadzenia działalności nie jest również uzyskiwanie mniejszych przychodów lub ich brak, albowiem działalność jest prowadzona na własny rachunek i ryzyko danej osoby. W działalności gospodarczej są okresy lepszej i gorszej koniunktury.

Jak wynika ze stanowiska Centrali ZUS (uzgodnionego z Ministerstwem Gospodarki) przekazanego oddziałom w piśmie z dnia 31 lipca 2002 r., znak: FUU 400-302/02 "(...) osoba, która podjęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym obowiązkowo, jeżeli nie ma innego tytułu do ubezpieczeń, bez względu na to, czy w ramach prowadzonej działalności osiąga przychody, czy też ich nie osiąga, jeżeli pozostaje w gotowości do prowadzenia tej działalności".

Czasowe zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności

W trakcie prowadzenia pozarolniczej działalności mogą się również zdarzyć sytuacje, kiedy prowadzący działalność zaprzestaje na pewien czas jej prowadzenia, tzn. nie wykonuje jakichkolwiek czynności zmierzających do osiągnięcia przychodów. Przykładowo, mogą to być sytuacje spowodowane sezonowością prowadzonej działalności, wyjazdem prowadzącego działalność lub różnymi zdarzeniami losowymi. W takim przypadku osoba taka zobowiązana jest poinformować ZUS o tym fakcie. Dokonuje tego poprzez wyrejestrowanie siebie z ubezpieczeń na druku ZUS ZWUA jako osoby ubezpieczonej i ZUS ZWPA jako płatnika składek. Niemniej jednak w sprawach spornych lub budzących wątpliwości, ZUS ma prawo zakwestionować okresy czasowego zaprzestania prowadzenia działalności, szczególnie jeżeli dotyczy to kilkudniowych okresów w ciągu jednego miesiąca i gdy powtarzają się one nagminnie. Wówczas ZUS obejmuje taką osobę ubezpieczeniami z okresem wstecznym, co w konsekwencji powoduje zobowiązanie osoby prowadzącej działalność do zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę.

Fakt, że osoba faktycznie nie prowadziła w danym okresie działalności gospodarczej może podlegać akceptacji w przypadku, kiedy osoba ta zgłosiła przerwę w wykonywaniu działalności w urzędzie skarbowym, a urząd tę przerwę uznał. Zaznaczyć jednak należy, że zaświadczenie z urzędu skarbowego o zgłoszonej przerwie w prowadzonej działalności uzyskać mogą jedynie osoby prowadzące działalność gospodarczą opodatkowaną w formie karty podatkowej. Natomiast przedsiębiorcy opodatkowani w inny sposób - nie mają możliwości zdobycia takiego zaświadczenia. ZUS podkreśla jednak, że informacje uzyskane w urzędzie skarbowym mają charakter pomocniczy i nie przesądzają bezwzględnie o fakcie prowadzenia lub nie działalności.

Odmienne stanowisko ZUS i Ministerstwa Zdrowia

Na zakończenie warto dodać, że ZUS i Ministerstwo Zdrowia prezentują odmienne stanowisko w kwestii ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom osoby prowadzącej pozarolniczą działalność oraz obowiązku opłacania składek. Zdaniem:

1) ZUS - przedsiębiorca podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz zobowiązany jest do opłacania z tego tytułu składek ubezpieczeniowych za okres faktycznego wykonywania działalności,

2) Ministerstwa Zdrowia - składkę na ubezpieczenie zdrowotne należy opłacać za okres od daty wskazanej w uprawnieniu do prowadzenia działalności na podstawie wpisu do ewidencji do dnia wykreślenia wymienionego wpisu.

Ministerstwo Zdrowia stoi na stanowisku, że za okres w którym osoba czasowo zaprzestała prowadzenia działalności, nie opłacając z tego powodu składek na ubezpieczenia społeczne, obowiązana jest opłacić składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W kompetencji dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu Zdrowia leży rozpatrywanie spraw z zakresu m.in. objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Może się zdarzyć, że dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ wyda decyzję o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego w okresie faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności. Wtedy decyzja taka - po uprawomocnieniu się - podlega wykonaniu. Oczywiście od tej decyzji prowadzący działalność może wnieść odwołanie.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.),

• ustawa z dnia 2.07.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. nr 173, poz. 1807 ze zm.).

Źródło: