Po pięciu latach - zasadniczo po pięciu latach - przedawniają się zobowiązania podatkowe. W tym czasie fiskus może zweryfikować rozliczenie podatnika i wydać decyzję określającą prawidłową kwotę podatku. Ci, u których urzędnicy doszukają się nieprawidłowości na niekorzyść fiskusa, nie mają powodów do zadowolenia. Muszą uregulować zaległy podatek wraz z odsetkami. Jeszcze gorzej, jeśli wykryte nieprawidłowości noszą znamiona czynu rodzącego odpowiedzialność karną skarbową. Sprawca przestępstwa skarbowego kary raczej nie uniknie. Sprawcy wykroczenia skarbowego... może się upiec. Już po roku ustaje bowiem karalność wykroczenia skarbowego.
Wymiar podatku pod presją czasu
Zobowiązania podatkowe przedawniają się po pięciu latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie należy mylić z terminem przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Chodzi o zobowiązania powstające poprzez doręczenie decyzji podatkowej - a nie z mocy prawa.
Jeśli decyzja ustalająca zobowiązanie zostanie doręczona adresatowi po upływie trzech lat od powstania obowiązku podatkowego, zobowiązanie nie powstaje. Są jednak przypadki, kiedy okres ten wynosi nie trzy, lecz pięć lat. Z wydłużonym terminem przedawnienia wymiaru podatku powinien liczyć się ten, kto nie złożył deklaracji w terminie lub w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości podatku. Na doręczenie decyzji ustalającej dodatkowe zobowiązanie w podatku VAT fiskus ma również pięć lat. Tyle samo czasu ma na opodatkowanie dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych. Nie zawsze jednak tak samo liczy się upływ terminu przedawnienia prawa do ustalenia podatku. Zasadniczo liczy się go od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jednakże w przypadku opodatkowania dochodu niemającego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych liczenie zaczyna się od końca roku, w którym upłynął termin złożenia PIT, za rok podatkowy, którego dotyczy decyzja.
Warto przy tym pamiętać, że bieg terminu przedawnienia może się spowolnić. Stanie się tak wówczas, gdy wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Bieg terminu przedawnienia jest zawieszany do czasu, gdy rozstrzygnięcie tego innego organu stanie się ostateczne, a orzeczenie sądu uprawomocni się - nie na dłużej jednak niż dwa lata.
Spowolniony bieg przedawnienia
Przedawnienie prawa do ustalenia podatku to nie to samo co przedawnienie zobowiązania podatkowego. Zobowiązania podatkowe przedawniają się po pięciu latach, licząc od końca roku, w którym należało zapłacić podatek. To zasada. Zasada, którą mogą zmodyfikować czynniki powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Jest ich wiele. Oto niektóre z nich. Odroczenie terminu płatności należności podatkowej lub rozłożenie jej spłaty na raty powoduje, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Wszczęcie postępowania karnego skarbowego w sprawie dotyczącej niewykonania zobowiązania oznacza zawieszenie biegu terminu przedawnienia tego zobowiązania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Konsekwencją przystąpienia do przymusowego ściągnięcia zaległego podatku - a właściwie zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony - jest przerwanie biegu terminu przedawnienia. Biegnie on na nowo od dnia następnego po zastosowaniu środka egzekucyjnego.
Z zaległością, ale bez kary
Jak w ten schemat terminów przedawnienia zobowiązań podatkowych wpisują się terminy przedawnienia przestępstw i wykroczeń skarbowych? Karalność przestępstw skarbowych ustaje, jeśli od czasu ich popełnienia upłynęły trzy lata - w przypadku przestępstw zagrożonych karą grzywny lub karą ograniczenia wolności bądź pięć lat - w przypadku przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności. Sprawcy wykroczeń skarbowych mogą odetchnąć z ulgą jeszcze szybciej. Unikną kary, jeśli ich czyn nie wyjdzie na jaw w ciągu roku. Ale uwaga! Jeśli przestępstwo lub wykroczenie skarbowe polega na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej - np. podatku - bieg ich przedawnienia rozpoczyna się z końcem roku, w którym upłynął termin płatności tej należności. Karalność tego typu czynów ustaje jednak, gdy nastąpiło przedawnienie należności.
Warto zwrócić uwagę na fakt, że o przedawnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego decyduje to, jaka kara jest za nie przewidziana w Kodeksie karnym skarbowym. Bez znaczenia pozostaje to, na jaką ewentualnie karę zasługiwałby sprawca danego czynu.
Jak widać, przede wszystkim sprawcy przestępstw skarbowych niezagrożonych karą więzienia oraz wykroczeń skarbowych, popełnianych na tle zaniżenia podatków, mają powody do zadowolenia. Fiskus może zweryfikować rozliczenia podatnika przez pięć lat. Jeśli jednak przy tej okazji wykryje czyn dający podstawę do postawienia zarzutów karnych skarbowych, nie zawsze jego sprawca zostanie ukarany. Pozostanie on bezkarny, gdy od popełnienia przestępstwa skarbowego zagrożonego karą grzywny lub ograniczenia wolności minęły trzy lata, a od popełnienia wykroczenia skarbowego - rok. Co najwyżej będzie musiał zapłacić uszczuplony podatek wraz z odsetkami.
Wydłużone terminy przedawnienia
Wkrótce ta asymetria zmniejszy się. Za sprawą nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego, która wejdzie w życie 17 grudnia br. wydłużą się terminy przedawnienia przestępstw skarbowych. I tak, karalność przestępstwa skarbowego zagrożonego karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności nieprzekraczającą trzech lat ustanie dopiero po pięciu latach od jego popełnienia. W przypadku przestępstwa skarbowego, za które można trafić za kratki na dłużej niż trzy lata termin ten jest dwukrotnie dłuższy - wynosi dziesięć lat. W dalszym ciągu natomiast sprawcy wykroczeń skarbowych mogą spać spokojnie po roku od ich popełnienia. Jeśli w tym czasie nie zostaną one wykryte, ich sprawcy nie mogą być ukarani. Bez zmian pozostaje przy tym zasada, że jeśli czyn polega na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej jego karalność ustaje także wówczas, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności.
Po nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego spadną szanse sprawców przestępstw skarbowych na bezkarność za uszczuplenie podatku wykrytego przy okazji weryfikacji przeprowadzanej przez urzędników skarbowych. Bez zmian będą mogli na nią liczyć ci, których czyn zakwalifikuje się jako wykroczenie skarbowe. Generalnie będą to ci, którzy dopuszczą się czynu zagrożonego karą grzywny określoną kwotowo, jeśli wysokość uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie podatku nie przekroczy pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę w czasie jego popełnienia (około 4 tys. zł).
Podstawa prawna:
- art. 68, 70 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.),
- art. 44, 51 ustawy z dnia 10.09.1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. nr 83, poz. 930 ze zm.),
- art. 1 pkt 34, 39 i 41 lit. b) ustawy z dnia 28.07.2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 178, poz. 1479).
Gazeta Podatkowa Nr 194 z dnia 2005-11-17
