Sankcje na Rosję przyczyniły się do znaczącego ograniczenia handlu między UE a Rosją, ale ich skuteczność osłabia brak determinacji niektórych państw w ich efektywnym wdrażaniu - wynika z opublikowanego we wtorek sprawozdania Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO).
ETO (unijny odpowiednik Najwyższej Izby Kontroli) zbadał, jaka jest skuteczność 21 pakietów sankcyjnych nałożonych na Rosję od rozpoczęcia przez nią pełnoskalowej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r.
Unijni kontrolerzy uznali je za najdalej idące sankcje kiedykolwiek przyjęte przez UE. Członek ETO Mihails Kozlovs powiedział we wtorek dziennikarzom, że obostrzenia te przyczyniły się do spadku wymiany towarami między UE a Rosją z 253 mld euro w 2021 roku do 58 mld euro w 2025 roku, a więc o około trzy czwarte. - Co istotne, bezpośredni eksport do Rosji towarów o wysokim priorytecie (potrzebnych rosyjskiej armii - PAP) oraz produktów o kluczowym znaczeniu gospodarczym niemal całkowicie ustał od 2023 roku - pokdreślił Kozlovs.
Niejasny język unijnego prawa paraliżuje celników
W ocenie ETO unijne sankcje na Rosję byłyby jednak skuteczniejsze, gdyby lepiej do ich egzekwowania przykładały się państwa członkowskie. To na krajowych organach celnych spoczywa wdrażanie obostrzeń przyjmowanych przez UE.
Jak podkreślił Kozlovs, kontrole przeprowadzone przez ETO w pięciu wybranych państwach UE ujawniły, że procedury celne na granicach, wymogi dokumentacyjne oraz podejście do zezwoleń na wywóz znacząco się różnią pomiędzy państwami.
Przykładem są Bułgaria i Łotwa - państwa na granicach zewnętrznych UE, przez które towary z całej Wspólnoty opuszczają unijny obszar celny. Od 2022 r. Bułgaria nie zarejestrowała ani jednego przypadku naruszenia unijnych sankcji w odniesieniu do towarów pochodzących z innych państw członkowskich, które podlegały eksportowi poza UE. Tymczasem Łotwa odnotowała wysoką liczbę takich przypadków - w 2024 r. do tej kategorii łotewscy celnicy zakwalifikowali około 2,1 tys. przesyłek przeznaczonych na eksport, co odpowiadało trzem czwartym wszystkich zgłoszonych przez Łotwę naruszeń.
Kozlovs zaznaczył, że takie różnice pomiędzy państwami zachęcają przedsiębiorstwa do wybierania państw członkowskich, w których kontrole są mniej rygorystyczne, a to prowadzi w efekcie do osłabienia reżimu sankcyjnego.
Kontrole ETO obnażają fikcję jednolitego rynku
W sprawozdaniu ETO podano też przykład państw bałtyckich, które wprowadziły bardzo restrykcyjne procedury - wymagają np. dodatkowych oświadczeń bezpośrednio od producentów towarów, aby upewnić się, że produkt nie trafi do Rosji. Wiele innych państw UE takich dokumentów w ogóle nie żąda.
Do tak dużych rozbieżności w kontrolach celnych w ocenie Kozlovsa przyczynia się też niejasny język w unijnych przepisach sankcyjnych, które służby celne mogą inaczej interpretować.
Zidentyfikowaliśmy stosowanie nieprecyzyjnych sformułowań w przepisach sankcyjnych, takich jak „ściśle niezbędne", „dokładanie wszelkich starań" czy „podejmowanie odpowiednich kroków i strategii". Pojawiają się one wielokrotnie, tworząc swoisty łańcuch niejasnych odniesień - powiedział członek ETO.
- To oczywiście utrudnia zrozumienie i wdrażanie tych norm. Co więcej, rozbieżności te generują trudności praktyczne oraz dodatkowe obciążenia administracyjne dla funkcjonariuszy celnych, którzy często muszą podejmować szybkie decyzje na granicach poszczególnych państw członkowskich - podkreślił Kozlovs.
Z Brukseli Magdalena Cedro (PAP)
mce/ kj/
