Fundacja rodzinna z bitcoinem zapłaci 25 proc. CIT. Ministerstwo Finansów chce doprecyzować przepisy

Ministerstwo Finansów planuje zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych. Jedna z nich dotyczy walut wirtualnych. Projekt z 5 sierpnia 2026 r. ma przesądzić, jaka stawka podatku znajdzie zastosowanie do dochodów fundacji rodzinnej z odpłatnego zbycia kryptowalut.

Zmiana jest częścią szerszej nowelizacji przygotowanej po trzyletnim przeglądzie funkcjonowania fundacji rodzinnych^[1]. Projekt obejmuje m.in. podwyższenie stawki CIT przy świadczeniach i mieniu wydawanym w związku z rozwiązaniem fundacji z 15 do 19 proc., wprowadzenie 36-miesięcznego okresu dotyczącego zbywania określonego majątku, zmiany w zakresie najmu, podmiotów transparentnych, CFC i exit tax oraz rozszerzenie regulacji dotyczących ukrytych zysków.

Skąd bierze się 25 proc. CIT od kryptowalut?

Problem wynika z konstrukcji dwóch przepisów ustawy o CIT. Art. 22d przewiduje 19-proc. podatek od dochodu z odpłatnego zbycia walut wirtualnych. Fundacje rodzinne podlegają jednak szczególnym zasadom opodatkowania. Jeżeli prowadzą działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, zastosowanie znajduje art. 24r ustawy o CIT i stawka 25 proc.

Katalog z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej obejmuje m.in. zbywanie określonego mienia, najem i dzierżawę, uczestnictwo w spółkach i funduszach, nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze czy udzielanie określonych pożyczek. Nie wymienia natomiast walut wirtualnych.

Projekt nie przewiduje rozszerzenia tego katalogu. Zamiast tego Ministerstwo Finansów proponuje zmianę art. 24r ust. 1 ustawy o CIT poprzez objęcie nim również podatku, o którym mowa w art. 22d. W praktyce ma to przesądzić, że do dochodu fundacji rodzinnej z odpłatnego zbycia walut wirtualnych, jeżeli obrót nimi stanowi działalność wykraczającą poza katalog z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, zastosowanie znajdzie stawka 25 proc.

MF: to doprecyzowanie, a nie nowy podatek

Ministerstwo Finansów podkreśla w uzasadnieniu, że projektowana zmiana „nie wprowadza nowej sankcyjnej stawki opodatkowania ani nie zwiększa wysokości obciążeń podatkowych”.

Według resortu stawka 25 proc. już obecnie jest właściwa dla działalności fundacji rodzinnej wykraczającej poza ustawowy zakres. Zmiana ma natomiast wyeliminować wątpliwości interpretacyjne dotyczące relacji pomiędzy art. 24r a art. 22d ustawy o CIT. MF przyjmuje, że 25-proc. opodatkowaniem powinny być objęte wszystkie dochody i zdarzenia podatkowe związane z działalnością wykraczającą poza ustawowy katalog, niezależnie od podstawy ich opodatkowania w ustawie o CIT.

– Określenie tej zmiany wyłącznie jako „doprecyzowującej” wymaga, w mojej ocenie, pewnego komentarza. Formalnie projekt rzeczywiście nie tworzy nowej stawki, ponieważ 25-proc. CIT już funkcjonuje. Nie oznacza to jednak, że proponowana zmiana pozostaje bez znaczenia dla sytuacji podatkowej fundacji rodzinnych. Ustawodawca dostrzega bowiem wątpliwość dotyczącą relacji dwóch przepisów: art. 22d ustawy o CIT, który przewiduje szczególną 19-proc. stawkę dla dochodów z odpłatnego zbycia walut wirtualnych, oraz art. 24r, przewidującego 25-proc. opodatkowanie działalności fundacji wykraczającej poza ustawowy katalog. Projekt tę wątpliwość rozstrzyga i robi to jednoznacznie na korzyść zastosowania stawki 25 proc. Trudno zatem sprowadzać znaczenie tej regulacji wyłącznie do technicznego uporządkowania przepisów - wskazuje Julita Szaruta, doradca podatkowy w JSTax.

Zmiany mają być odpowiedzią na nadużycia

Cały pakiet zmian Ministerstwo Finansów przedstawia jako odpowiedź na wyniki trzyletniego przeglądu funkcjonowania fundacji rodzinnych. Resort wskazuje, że zgromadzony materiał pozwolił zidentyfikować mechanizmy wykorzystywania fundacji rodzinnych przede wszystkim w celu osiągania korzyści podatkowych.

– Szczególnie zastanawiające jest uzasadnienie tej zmiany wynikami – projektu (sic!) – przeglądu funkcjonowania fundacji rodzinnych. Ministerstwo Finansów bardzo szczegółowo opisuje zidentyfikowane mechanizmy nadużyć: szybkie zbywanie majątku wniesionego do fundacji, wykorzystywanie najmu, podmiotów transparentnych, struktur zagranicznych czy prowadzenie działalności inwestycyjnej zbliżonej do profesjonalnej. Powołuje się przy tym na dane dotyczące MDR, interpretacji indywidualnych oraz przypadków, w których Szef KAS stwierdził uzasadnione przypuszczenie unikania opodatkowania. W tym obszernym materiale nie wskazano jednak inwestowania w waluty wirtualne jako zidentyfikowanego mechanizmu nadużycia. Trudno więc znaleźć w wynikach przeglądu argument uzasadniający objęcie tej konkretnej klasy aktywów sankcyjnym opodatkowaniem. Jeżeli zmiana ma być odpowiedzią na wyniki trzyletniego przeglądu, naturalne jest pytanie: z którego konkretnie ustalenia tego przeglądu wynika potrzeba sankcyjnego opodatkowania inwestycji w waluty wirtualne? – wskazuje ekspert.

Według MF nowe regulacje mają ograniczyć wykorzystywanie fundacji rodzinnych niezgodnie z ich sukcesyjnym charakterem, przy jednoczesnym zachowaniu preferencji podatkowych dla fundacji realizujących cele, dla których instytucja ta została wprowadzona.

- Projektowana zmiana art. 24r nie uzależnia sposobu opodatkowania od częstotliwości transakcji, okresu posiadania walut wirtualnych ani charakteru prowadzonej przez fundację aktywności inwestycyjnej. Nie przewidziano też odrębnego rozwiązania dla walut wirtualnych nabywanych i utrzymywanych przez fundację na własny rachunek jako składnik jej majątku. Nie przekonuje mnie zatem brak rozróżnienia pomiędzy aktywnym, profesjonalnym tradingiem a pasywnym, długoterminowym lokowaniem własnego majątku fundacji charakterystycznym dla sukcesyjnego charakteru fundacji. To dwa ekonomicznie różne modele działania. Fundacja dokonująca setek transakcji, wykorzystująca strategie tradingowe i funkcjonująca w sposób zbliżony do profesjonalnego podmiotu inwestycyjnego znajduje się w innej sytuacji niż fundacja, która np. nabywa bitcoina jako jeden z elementów zdywersyfikowanego portfela i utrzymuje go przez 10 czy 15 lat. W tym drugim przypadku pojawia się pytanie, dlaczego samo wykorzystanie określonej klasy aktywów ma przesądzać o zastosowaniu sankcyjnego reżimu podatkowego, skoro funkcją takiej inwestycji może być właśnie długoterminowa akumulacja i pomnażanie rodzinnego majątku – wskazuje Julita Szaruta.

Ekspertka zwraca też uwagę, że rozróżnienie pomiędzy aktywną działalnością gospodarczą a pasywnym zarządzaniem majątkiem pojawia się w samym uzasadnieniu projektu.

– Co istotne, takie rozróżnienie nie jest obce projektodawcy. W uzasadnieniu dotyczącym podmiotów transparentnych MF wprost odróżnia aktywną działalność gospodarczą od sytuacji, w której funkcja danego podmiotu sprowadza się do „lokowania majątku i zarządzania nim w sposób pasywny”. Resort uznaje przy tym, że ta druga sytuacja może swoim charakterem odpowiadać funkcji fundacji rodzinnej i nie stanowić podstawy do optymalizacji podatkowej. Tym bardziej zasadne jest pytanie, dlaczego analogicznego rozróżnienia nie zastosowano w odniesieniu do walut wirtualnych.

Krypto w katalogu dozwolonej działalności?

Zdaniem Julity Szaruty alternatywnym rozwiązaniem mogłoby być rozszerzenie katalogu dozwolonej działalności fundacji przy jednoczesnym określeniu granic takiej aktywności.

– Jeżeli celem nowelizacji ma być przeciwdziałanie nadużyciom, ustawodawca powinien identyfikować i opodatkowywać konkretne mechanizmy nadużycia, a nie samą klasę aktywów. Rozwiązaniem wartym rozważenia byłoby wprost dopuszczenie w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej nabywania, posiadania i zbywania walut wirtualnych na własny rachunek fundacji. Nie oznaczałoby to otwarcia fundacji na nieograniczoną działalność na rynku krypto. Ustawodawca może wyznaczyć granicę pomiędzy pasywnym zarządzaniem własnym majątkiem a profesjonalnym tradingiem czy świadczeniem usług na rzecz osób trzecich.

Trzeba przy tym uwzględnić, że od czasu uchwalenia ustawy o fundacji rodzinnej otoczenie regulacyjne rynku kryptoaktywów istotnie się zmieniło. Na poziomie Unii Europejskiej obowiązuje rozporządzenie MiCA, które stworzyło kompleksowe ramy regulacyjne dla rynku kryptoaktywów, w tym dla określonych emitentów oraz dostawców usług w zakresie kryptoaktywów. Kryptoaktywa stają się jednocześnie coraz bardziej naturalnym elementem współczesnego rynku finansowego i portfeli inwestycyjnych. Tym trudniej uzasadnić rozwiązanie, w którym fundacja rodzinna może w ramach ustawowego katalogu inwestować m.in. w papiery wartościowe, instrumenty pochodne czy uczestniczyć w funduszach inwestycyjnych, natomiast długoterminowa inwestycja własnych środków w waluty wirtualne pozostaje poza tym katalogiem i może skutkować zastosowaniem sankcyjnej stawki CIT.

Nie chodzi przy tym o przyznanie kryptowalutom szczególnej preferencji podatkowej, lecz o zachowanie neutralności ustawodawcy wobec różnych klas aktywów, w które może być lokowany rodzinny majątek. Jeżeli dana aktywność ma charakter inwestycyjny, jest prowadzona na własny rachunek i służy długoterminowej akumulacji majątku, samo wybranie waluty wirtualnej jako przedmiotu inwestycji nie powinno automatycznie przesądzać o sankcyjnym opodatkowaniu. Fundacja rodzinna ma być przecież instrumentem pozwalającym zarządzać rodzinnym majątkiem również w perspektywie kolejnych pokoleń. Trudno oczekiwać, aby katalog aktywów, w które może inwestować, pozostawał oderwany od zmian zachodzących na rynku finansowym.

Regulacje fundacji rodzinnej powinny nadążać za tym, jak zmienia się sposób inwestowania i budowania majątku. Kryptoaktywa nie są już zjawiskiem funkcjonującym poza systemem regulacyjnym. Jeżeli ustawodawca chce wyłączyć je z możliwości długoterminowego inwestowania przez fundacje rodzinne, powinien wskazać konkretne powody takiego zróżnicowania. Sam fakt, że przedmiotem inwestycji jest bitcoin, nie powinien być takim powodem – podsumowuje Julita Szaruta.

 Partnerem publikacji jest Institute of International Law