Apel byłego ministra obrony Ukrainy Mychajła Fedorowa o przeprowadzenie wyborów mimo wojny może pogłębić kryzys polityczny w kraju – uważają eksperci. Ich zdaniem wybory są obecnie niezwykle trudne do zorganizowania, ale nie można ignorować społecznego zapotrzebowania na proces polityczny.
Brytyjski ekonomista i ekspert ds. Ukrainy Timothy Ash ocenił w artykule opublikowanym na portalu NV, że krok Fedorowa to błąd polityczny, który może obrócić się przeciwko byłemu ministrowi obrony.
Ekspert zastanawia się, dlaczego Fedorow poruszył tę kwestię właśnie teraz. Jego zdaniem może to być związane z jego kontaktami ze środowiskiem technologicznym bliskim Donaldowi Trumpowi, w tym z Elonem Muskiem, a także własnymi ambicjami politycznymi byłego ministra i próbą wykorzystania kapitału politycznego zdobytego po odejściu z resortu obrony.
Brytyjski dziennik „The Guardian” poinformował w środę, że Fedorow rozważa podróż do USA już w przyszłym tygodniu, aby zabiegać w Waszyngtonie o poparcie dla przeprowadzenia wyborów prezydenckich. Dzień wcześniej opowiedział się za głosowaniem nawet w warunkach stanu wojennego i skrytykował władze Ukrainy, zarzucając im systemowy kryzys zarządzania państwem.
Jeśli za działaniami Fedorowa nie stoją jednak takie motywacje - przyznał Ash - to „trudno zrozumieć logikę” wezwania do wyborów, których organizacja w warunkach wojny byłaby niezwykle trudna ze względu na miliony Ukraińców za granicą, przesiedleńców wewnętrznych i setki tysięcy żołnierzy na froncie. Zwrócił też uwagę na kwestie dotyczące bezpieczeństwa oraz sposób uwzględnienia mieszkańców okupowanych terytoriów.
Według Asha obecnie nie ma również znaczącego społecznego zapotrzebowania na wybory – około dwóch trzecich Ukraińców ma sprzeciwiać się przeprowadzeniu ich w obecnych warunkach.
Nieco innego zdania jest ekspert polityczny i wykładowca w Szkole Biznesu Uniwersytetu Kijowsko-Mohylańskiego, Wałerij Pekar. W jego opinii społeczne zapotrzebowanie na otwarty proces polityczny nie zniknęło, ale obowiązujący stan wojenny nadal wyklucza pełne wznowienie tego procesu.
„Jedynym sposobem odpowiedzi na społeczne oczekiwania jest szerszy podział władzy. Chodzi o obecność we władzach osób mających własne zdanie, które równoważą i ograniczają ręczne zarządzanie. Potrzeba mniej lojalnych, a więcej kompetentnych osób; mechanizmów kontroli i równowagi; dyskusji oraz możliwości powiedzenia: »Nie, panie prezydencie, to zły pomysł«” – napisał Pekar w analizie opublikowanej na portalu Ukrainska Prawda.
Jak ocenił, brak uzasadnienia decyzji kadrowych, podejmowanych przez ośrodek prezydencki, jest postrzegany przez część społeczeństwa jako oznaka autorytaryzmu. Pekar wyraził też pogląd, że odwołanie w lipcu rządu Julii Swyrydenko miało wzmocnić władzę głowy państwa, ale przyniosło odwrotny skutek, ponieważ Wołodymyr Zełenski posiadał już - faktycznie - bardzo wiele władzy, a dalsze poszerzanie jego uprawnień zaczęło wywoływać sprzeciw obywateli.
Z oceną dotyczącą kryzysu zaufania do rządzących elit i kryzysu politycznego zgadza się również Olga Ajwazowska, przewodnicząca ukraińskiej organizacji obywatelskiej Opora. Jej zdaniem Ukraina znalazła się już w kryzysie politycznym, a konflikt między Zełenskim a Fedorowem może doprowadzić do eskalacji, jeśli obie strony nie będą szukały kompromisu. Jak zaznaczyła, obaj „nie zrobili nic konkretnego, aby przygotować system bezpieczeństwa do najtrudniejszych i najważniejszych wyborów w historii Ukrainy”.
Ajwazowska przewiduje, że jeśli w najbliższym czasie nie uda się osiągnąć kompromisu, kryzys polityczny będzie się pogłębiał. Obie strony dysponują bowiem znacznymi zasobami, niedostępnymi dla większości potencjalnych konkurentów i mają możliwości eskalowania konfliktu.
„Fedorow jest prawdziwym insiderem zespołu Zełenskiego, więc wie o jego błędach i nadużyciach, ale - pod względem politycznym - powinien również ponosić za nie odpowiedzialność. Ma kontakty z Elonem Muskiem, dobrze orientuje się w technologiach politycznych, jest gotów przeznaczyć znaczne środki na swoją kampanię, cieszy się aktywnym poparciem ulicy oraz posiada nieformalny zespół, który, na pierwszy rzut oka, może być większy niż zespół prezydenta. Zaplecze prezydenta bardzo się bowiem skurczyło, a urzędnicy i biurokraci odchodzą lub zaczynają sabotować działania wkrótce po utracie wpływów przez lidera” – napisała Ajwazowska na swoim profilu w sieci Facebook.
Fedorow pełnił funkcję ministra obrony Ukrainy od 14 stycznia do 16 lipca 2026 r. Był najmłodszym ministrem obrony w historii Ukrainy i opowiadał się za wykorzystaniem zaawansowanych technologii w działaniach wojennych.
Jego dymisja nastąpiła niespodziewanie, kilka dni po odwołaniu przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego premier Julii Swyrydenko i jej rządu. Zełenski informował później, że proponował Fedorowowi kilka innych stanowisk, w tym funkcję wicepremiera ds. innowacji wojskowych. Według Ukrainskiej Prawdy były minister miał jednak zgodzić się wyłącznie na powrót na stanowisko szefa resortu obrony.
Odsunięcie Fedorowa z rządu wywołało protesty społeczne w Kijowie, których skala była porównywana z ubiegłorocznymi demonstracjami przeciwko ograniczeniu niezależności instytucji antykorupcyjnych - NABU i SAP. We wtorkowym oświadczeniu opublikowanym na YouTube Fedorow wezwał do znalezienia bezpiecznego i realistycznego mechanizmu przeprowadzenia wyborów mimo trwającej wojny. Jego zdaniem demokracja nie może być zakładnikiem Rosji, a wybory są ważnym elementem walki o wolność.
Ihor Usatenko (PAP)
iua/ rtt/
