Na świecie nie ma nic za darmo. Inwestowanie w fundusze inwestycyjne wiąże się z ponoszeniem rożnego rodzaju opłat. Warto je znać, ponieważ rzutują one na wynik naszych inwestycji.
Powierzając funduszom inwestycyjnym nasze pieniądze, otrzymujemy szereg korzyści: możliwość dywersyfikacji, dostęp do trudno dostępnych instrumentów, opiekę ze strony profesjonalistów nadzorowanych przez regulatorów itp. Wszystko to ma jednak swoją cenę. Im jest ona wyższa, tym mniej środków ostatecznie zostaje dla nas. Co więcej, opłaty pobierane w trakcie inwestowania uszczuplają naszą pulę kapitału, który mógłby na siebie pracować.
Lokując środki w funduszach inwestycyjnych, musimy zapoznać się z trzema podstawowymi rodzajami kosztów. Są to prowizja za nabycie lub umorzenie jednostek, opłata za zarządzanie i opłata za wynik.
Zacznijmy od tej pierwszej. Prowizja za nabycie lub umorzenie jednostek, nazywana również opłatą manipulacyjną lub dystrybucyjną, ponoszona jest na początku lub na końcu inwestycji. Liczona jest ona jako procent od wysokości kwoty wpłaty lub wypłaty. W momencie składania zlecenia wpłaty prowizja za nabycie pomniejsza kwotę, która przeznaczona jest na zakup jednostek i która faktycznie „na nas pracuje”. W przypadku prowizji za umorzenie jednostek stawka również jest procentowa, ale często uzależniona jest od czasu trwania inwestycji – najwięcej zapłacimy, wycofując środki w pierwszym roku, mniej lub zero w kolejnych.
Sposobem na uniknięcie opłat manipulacyjnych jest kupowanie funduszy inwestycyjnych przez internet. Oznacza to, że gdy na dany fundusz przeznaczymy np. 1000 zł, to cała ta kwota od początku będzie dla nas pracować.
Inwestując w fundusze, koniecznie należy zapoznać się z drugim rodzajem opłat, czyli opłatami za zarządzanie. W odróżnieniu od opłaty dystrybucyjnej opłata za zarządzanie ma wpływ na wartość inwestycji w ciągu całego czasu jej trwania. Jest to nic innego jak wynagrodzenie za zarządzanie funduszem.
Wysokość opłat za zarządzanie naliczana jest codziennie – jeżeli w danym funduszu będziemy trzymać środki przez cały rok, to zapłacimy pełną stawkę opłaty; jeżeli będziemy z danym funduszem związani krócej, to zapłacimy mniej. Przykładowo, gdy opłata za zarządzanie wynosi 4 proc., to rok po zakupie funduszu za 100 zł zapłacimy łącznie 4 zł. Gdybyśmy wycofali się z tego funduszu po kwartale, to zapłacilibyśmy 1 zł. Opłata za zarządzanie jest „niewidoczna”, ponieważ ukryta jest w cenie jednostki funduszu, pomniejszając jej codziennie podawaną wartość.
Stawki opłat za zarządzanie mogą się mocno różnić – najczęściej zależą od strategii realizowanej przez fundusz. Co do zasady, fundusze akcji zazwyczaj pobierają wyższe opłaty od funduszy opartych na instrumentach dłużnych. Z kolei fundusze aktywnie zarządzane inkasują więcej niż fundusze realizujące strategię pasywną. Koszty warto porównywać, ponieważ różne TFI za podobnie skonstruowane produkty mogą pobierać opłaty w różnej wysokości.
Kolejny rodzaj opłat, które ponieść musi inwestor, stanowi prowizja za wynik. Sposoby naliczania success fee mogą być zróżnicowane. W bazowym wariancie opłata za sukces występuje, gdy fundusz wypracował zysk (ważna uwaga – poprzednie opisywane opłaty pobierane są niezależnie od wyniku). Na tym nie koniec – w zależności od konstrukcji funduszu opłata za wynik naliczona może być w przypadku przekroczenia wyniku benchmarku, wyniku lepszego od konkurencji czy też osiągnięcia pewnego ustalonego poziomu odniesienia (ang. Hurdle rate). Możemy także spotkać się z pobieraniem opłaty jedynie w przypadku pobicia historycznego maksimum (ang. High-water mark).
Informacje o opłatach znaleźć możemy w dokumentach funduszy inwestycyjnych. Stawki są także wyszczególnione w profilach poszczególnych funduszy.
