W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy czeka nas płytkie czy głębokie spowolnienie gospodarcze, proponuję spojrzeć tym razem na historię cykli koniunkturalnych w Polsce. W ostatnim ćwierćwieczu polska gospodarka doświadczyła sześciu epizodów wyraźnego spowolnienia. W pięciu przypadkach było to spowolnienie bardzo głębokie, a w jednym umiarkowanie głębokie. A chociaż historia nie jest najlepszym nauczycielem, to najgorszym raczej też nie.
Spowolnienia nigdy nie przychodzą same z siebie, tylko dlatego, że cykl „się wyczerpuje”. Zawsze wywołuje je jakiś wstrząs, zwykle handlowy lub monetarny. W 1998 r. był to kryzys rosyjski, w 2002 r. spowolnienie w Niemczech i ultra-restrykcyjna polityka pieniężna w Polsce, w 2005 r. spowolnienie przemysłowe na świecie i przereagowanie banku centralnego na przejściowy wzrost inflacji, w 2008 r. światowy kryzys, w 2012 r. recesja w strefie euro, w 2016 r. stagnacja w światowym handlu (pomijam teraz głębsze, strukturalne przyczyny tych wstrząsów). Ale jak już gospodarka zaczyna zwalniać, to zwalnia wyraźnie – firmy redukują inwestycje, co zwykle znacznie obniża popyt.
Ponieważ każde spowolnienie miało swoją specyficzną przyczynę, do szukania analogii historycznych trzeba podchodzić bardzo ostrożnie. Cykl to nie sinusoida, nie ma w sobie żelaznej logiki i powtarzalnych mechanizmów. Jest to raczej szereg losowych zaburzeń. Ale też trudno lekceważyć fakt, że na mniejsze i większe szoki gospodarka nigdy nie reaguje łagodnie. W pięciu na sześć przypadków spowolnienie redukowało dynamikę PKB znacznie ponad połowę, a jednym przypadku o ok. 1/3.
Jeżeli spojrzymy na cechy obecnego spowolnienia na świecie, możemy dostrzec, że na razie przypomina ono bardziej to, co działo się w 2015/2016 r. niż wcześniejsze epizody spowolnienia Nastąpiło wyraźne pogorszenie nastrojów i zapewne obniżyła się dynamika handlu, ale nie wygląda to na mocny, globalny, jednolity szok. Na przykład w Japonii i Korei, które są czwartym i piątym największym światowym eksporterem, nastroje w przemyśle ostatnio się poprawiały, co byłoby niemożliwe przy dużej skali szoku handlowego. To, co może zaś niepokoić, to fakt, że pogorszenie nastrojów średnio na świecie jesienią przybrało na sile.
Jakie z tego można wyciągnąć wnioski? Wydaje się mało realne, by spowolnienie w Polsce było bardzo łagodne. Dynamika PKB może w ciągu paru kwartałów obniżyć się do 3 proc. lub nawet lekko poniżej. Ale też wciąż nie ma przekonujących powodów, by dopatrywać się w obecnym epizodzie spowolnienia zjawisk recesyjnych. To może być po prostu wahanie wokół jednej, długiej fali wzrostowej.
Chcesz codziennie takie informacje na swoją skrzynkę? Zapisz się na newsletter SpotData.
Chcesz samodzielnie analizować dane ekonomiczne? Platforma SpotData to darmowy dostęp do ponad 40 tysięcy danych z polskiej i światowej gospodarki, które można analizować, przetwarzać i pobierać w formie wykresów i tabel do Excela. Sprawdź na: https://spotdata.pl/ogolna.
