Gdy poszkodowanym w wypadku jest współwłaściciel auta

Dotychczas wiele zakładów ubezpieczeń odmawiało współposiadaczowi pojazdu rekompensaty szkody poniesionej na osobie w wypadku spowodowanym przez kierującego jego samochodem. Uznawano, że posiadacz pojazdu nie jest osobą trzecią, której szkoda objęta jest ochroną ubezpieczeniową z tytułu polisy OC. Ostatnie uchwały Sądu Najwyższego idą jednak w przeciwnym kierunku, co powinno przełożyć się na szybkie zmiany w praktyce likwidacji tego rodzaju szkód.

Rodzaje szkód i roszczenia

Następstwem wypadku komunikacyjnego mogą być dwa rodzaje szkód: szkody w mieniu oraz szkody na osobie. W świetle art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych… (Dz. U. z 2003 r. nr 124, poz. 1152 ze zm.) z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Nietrudno się domyśleć, że szkodę na osobie stanowią właśnie: śmierć, uszkodzenie ciała oraz rozstrój zdrowia. Natomiast pozostałe wskazane w tym przepisie uszczerbki sprowadzają się do szkody w mieniu.

W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, w tym np. wydatki na lekarstwa czy opatrunki, koszty dojazdów do szpitala, wydatki na rehabilitację czy opiekę. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody (ubezpieczyciel) powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Poszkodowany może także żądać zapłaty odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (np. ból, cierpienie, uraz psychiczny). W przypadku śmierci poszkodowanego najbliżsi członkowie rodziny mogą dochodzić od ubezpieczyciela stosownego odszkodowania, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Powyższe uprawnienia wynikają z przepisów art. 444-446 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.).

W przypadku szkody w mieniu obowiązek jej naprawienia obejmuje zarówno straty, które poszkodowany poniósł (np. sumę potrzebną do naprawy samochodu, czynsz najmu auta zastępczego), jak i korzyści, które osoba ta mogłaby osiągnąć, gdyby jej szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 K.c.). Zatem ubezpieczyciel powinien również zrekompensować poszkodowanemu utracony w wyniku danego zdarzenia zarobek.

Samochód w majątku wspólnym

Małżonek-pasażer poszkodowany w wypadku z pewnością nie ma co liczyć na pokrycie szkody w mieniu (np. kosztów naprawy auta), jeżeli był współposiadaczem pojazdu. Sytuacja ta ma często miejsce w przypadku, gdy samochód jest objęty wspólnością majątkową małżeńską. W tym przypadku dochodzi do zlania się (konfuzji) długu i wierzytelności po stronie małżonka-sprawcy, a czasem także po stronie małżonka-pasażera. Sprawca nie może być bowiem odpowiedzialnym względem samego siebie, tj. za naprawę własnego pojazdu.

Dodajmy, iż w świetle w art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego. Dotyczy to również sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którym szkoda została wyrządzona, jest posiadaczem lub współposiadaczem pojazdu mechanicznego, w którym szkoda została wyrządzona.

Rekompensata szkód na osobie

Powyższe wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela dotyczy jednak tylko i wyłącznie szkód w mieniu. Powstaje zatem pytanie, czy małżonek-pasażer będący współposiadaczem pojazdu może dochodzić od towarzystwa ubezpieczeniowego z tytułu posiadanej polisy OC zwrotu kosztów leczenia, przyznania renty lub zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę.

Do niedawna sądy oddalały tego rodzaju żądania, uznając, iż współposiadacz pojazdu objętego ubezpieczeniem nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 § 1 K.c. W świetle tej regulacji przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na rzecz której została zawarta umowa ubezpieczenia. Stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 listopada 1996 r. (sygn. akt III CZP 118/96), choć zapadła ona na gruncie nieco innego stanu faktycznego. Chodziło bowiem o zderzenie dwóch pojazdów objętych ustawową wspólnością majątkową małżeńską.

Zmianę linii orzeczniczej stanowiła już uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2007 r. (sygn. akt III CZP 146/06), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że zakład ubezpieczeń odpowiada z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkodę na osobie wyrządzoną przez kierowcę pojazdu jego posiadaczowi lub współposiadaczowi. W sprawie tej powód, który jako pasażer w samochodzie będącym jego współwłasnością doznał ciężkich obrażeń ciała w wypadku spowodowanym przez swego ojca, dochodził od ubezpieczyciela kwoty ok. 90 tys. zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę oraz pokrycia kosztów leczenia.

Również w niedawnej uchwale w składzie 7 sędziów z dnia 7 lutego 2008 r. (sygn. akt III CZP 115/07) będącej odpowiedzią na pytanie Rzecznika Ubezpieczonych, Sąd Najwyższy uznał, iż ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność gwarancyjną wynikającą z umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody na osobie wyrządzone przez kierującego pojazdem, w tym także pasażerowi będącemu wraz z kierowcą współposiadaczem tego pojazdu.

Źródło: