W obliczu rosnącej popularności e-papierosów i nowych wyrobów nikotynowych, polski rząd podjął w ostatnich miesiącach zdecydowane kroki regulacyjne. Warto jednak zadać pytanie, czy w obliczu nadchodzącej, kompleksowej reformy unijnego prawa, wprowadzanie kolejnych krajowych restrykcji w tak krótkim czasie to najskuteczniejsza droga do osiągnięcia tego celu.
W 2025 roku polski rynek wyrobów tytoniowych i nikotynowych objęto szeregiem restrykcyjnych, ale koniecznych z punktu widzenia ochrony zdrowia, przepisów. Wprowadzono między innymi:
- bezwzględny zakaz sprzedaży e-papierosów i woreczków nikotynowych osobom niepełnoletnim,
- zakaz handlu w internecie i automatach,
- wyeliminowano charakterystyczne aromaty w podgrzewanych wyrobach tytoniowych.
Dodatkowo całkowicie zakazano reklamy i promocji tych produktów. Celem tych działań było ograniczenie dostępu nieletnich do substancji uzależniających.
Eksperci nie zdążyli jeszcze rzetelnie ocenić skutków wprowadzenia tych zmian, gdy rząd proponuje prowadzenie kolejnych przepisów w projekcie UD213. Wśród nich znajduje się zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów (również tych beznikotynowych) oraz eliminacja aromatów innych niż tytoniowe w woreczkach nikotynowych. W branży tempo wprowadzania zmian budzi pytania o racjonalność procesu legislacyjnego.
Legislacyjny wyścig przed unijną reformą
Działania polskiego prawodawcy są także zastanawiające dla branży w kontekście zaawansowanych prac nad systemową rewizją przepisów. Komisja Europejska przygotowuje kompleksową reformę dyrektywy tytoniowej (TPD) oraz dyrektywy reklamowej. Wiosną 2026 roku opublikowano ocenę funkcjonowania obu, latem przeprowadzono konsultacje publiczne, a już na IV kwartał 2026 r. zapowiedziano przedstawienie propozycji nowych przepisów unijnych. Planowana reforma ma uregulować cały europejski rynek, w szczególności status e-papierosów, podgrzewaczy i woreczków nikotynowych.
Podejmowanie więc roków na poziomie krajowym tuż przed ogłoszeniem nowych ram unijnych niesie ze sobą ryzyko legislacyjnego chaosu. Wprowadzenie polskich zakazów teraz może oznaczać konieczność ponownej nowelizacji ustawy już za kilkanaście miesięcy, by dostosować ją do wymogów unijnych. Komisja Europejska we wrześniu 2026 roku zaakceptowała polski wniosek o zakaz jednorazowych e-papierosów z nikotyną, instytucje unijne wielokrotnie zwracały uwagę, że rozdrobnienie przepisów w poszczególnych państwach utrudnia nadzór i funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Uwagi do polskich propozycji w ramach procedury TRIS zgłaszały również inne państwa członkowskie.
Walka z uzależnieniami wymaga mądrego prawa, a nie serii nowelizacji
Ochrona przed nałogiem to proces, który wymaga nie tylko surowego prawa, ale przede wszystkim prawa mądrego i skutecznie egzekwowanego. Należy dokładnie zbadać, czy instytucje państwowe mają narzędzia do egzekwowania już obowiązujących zakazów sprzedaży nieletnim.
Polityka zdrowotna nie powinna opierać się wyłącznie na legislacyjnym pośpiechu. Zasadne wydaje się rozważenie zwolnienia tempa prac nad projektem UD213 do czasu rzetelnej oceny skutków zmian z 2025 roku oraz poznania ostatecznego kierunku unijnej reformy. Stabilne, spójne z prawem UE i surowo egzekwowane przepisy mogą okazać się znacznie skuteczniejszym narzędziem w walce z epidemią uzależnień niż ciągłe, punktowe zmiany prawa na poziomie krajowym.
