Każdy, kto korzysta z poczty elektronicznej wie, że do skrzynek częściej od listów oczekiwanych trafiają te niechciane. Dzieje się tak, gdyż adres konta pocztowego jest przedmiotem obrotu w sieci i szybko trafia do osób, które chcą go wykorzystać do własnych celów. Dlatego nie należy się dziwić, że krótko po założeniu skrzynki jesteśmy zasypywani listami od obcych osób. Wśród niechcianych przesyłek przeważają te o charakterze komercyjnym - zawierające reklamy i oferty handlowe.
Spam - czyli co?
W potocznym rozumieniu spam to niechciana korespondencja trafiająca do elektronicznych skrzynek pocztowych. Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną - jedyny akt w polskim porządku prawnym, który wprost mówi o spamie - odnosi się tylko do szczególnego jego rodzaju - spamu handlowego. Definiuje go jako przesyłanie niezamówionej informacji handlowej skierowanej do oznaczonego odbiorcy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. "Niezamówiona informacja handlowa", która zapycha e-mailowe skrzynki ma najczęściej postać reklam lub ofert zawarcia umów.
Spam od innej korespondencji handlowej odróżnia się tym, że jest niezamówiony, tj. przesyłany bez uprzedniego wyrażenia zgody przez odbiorcę, a w szczególności udostępnienia własnego adresu elektronicznego. Odbiorca jednak często zgodę udziela nieświadomie. Dzieje się tak, gdyż witryny internetowe bywają zredagowane w sposób nieprzejrzysty i klauzulę "wyrażam zgodę na przesyłanie bieżącej oferty handlowej" skrywają w gąszczu innych treści. Składając zamówienie w sklepie internetowym lub np. wypełniając ankietę umieszczoną na witrynie możemy nie dostrzec domyślnie ustawionego znacznika zgody na przesyłanie informacji handlowej.
Spammer - nieuczciwy konkurent
Przesyłanie niezamówionej informacji handlowej do oznaczonego odbiorcy pocztą elektroniczną może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji. Ponadto czynu o takim charakterze w zakresie reklamy dopuszcza się również przedsiębiorca, który swą reklamą w sposób uciążliwy istotnie ingeruje w sferę prywatności odbiorcy, np. poprzez codzienne wysyłanie oferty handlowej. W drugim z wymienionych przypadków przedsiębiorca nie może zwolnić się od odpowiedzialności zasłaniając tym, że odbiorca wyraził zgodę na wysyłanie reklam. Dlatego, nawet działając za zgodą, nie powinien nadużywać elektronicznego środka przesyłania informacji handlowej.
Dopuszczenie się czynu nieuczciwej konkurencji może skutkować pociągnięciem do odpowiedzialności cywilnej. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje całą gamę żądań, z którymi można wystąpić przeciwko spammerowi naruszającemu zasady uczciwej konkurencji. Dopuszczalne jest żądanie zaniechania prowadzenia dotychczasowych działań, złożenia oświadczenia (oświadczeń) o określonej treści i formie, naprawienia wyrządzonej szkody, a także zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny. Wymienione środki ochrony przysługują jednak tylko przedsiębiorcom, których interes został zagrożony lub naruszony przez spammera. W praktyce więc mogą przeciwko niemu wystąpić tylko jego bezpośredni konkurenci. Występując na drogę sądową chronią więc przede wszystkim swój interes ekonomiczny, a nie interes przeciętnego użytkownika sieci.
Jak przeciwdziałać?
Z niektórymi żądaniami wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji może przeciwko spammerowi wystąpić Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jest do tego uprawniony, jeżeli przedsiębiorca kierując spam do konsumentów zagraża lub narusza ich interesy (w szczególności, gdy reklama zawiera nieprawdziwe treści albo jest sprzeczna z elementarnymi zasadami obrotu konsumenckiego). Jeśli więc do naszych skrzynek trafia spam handlowy niezamówiony lub nawet zamówiony, ale uciążliwy i istotnie ingerujący w naszą prywatność, możemy powiadomić o tym Prezesa UOKiK. W jego gestii będzie leżeć wystąpienie przeciwko spammerowi.
Zapychanie elektronicznych skrzynek pocztowych spamem handlowym stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny do 5.000 zł. Przewidziana sankcja wydaje się jednak niewspółmiernie niska w porównaniu do szkód, jakie spammer może wyrządzić swym postępowaniem lub zysków, jakie jest w stanie osiągnąć.
Oferta w Twojej skrzynce
Jeżeli w naszej skrzynce znajdziemy email od nieznanego adresata, w którym będzie znajdować się propozycja zawarcia umowy wraz z określeniem jej istotnych postanowień, będziemy mieli do czynienia z ofertą. Udzielenie pozytywnej odpowiedzi na taki list będzie skutkować zawarciem umowy. Pomimo więc, że oferta znalazła się w skrzynce bez zgody odbiorcy, a zatem z naruszeniem prawa, to zawarta w odpowiedzi na nią umowa będzie ważna i skuteczna. Oferent będzie mógł domagać się spełnienia umówionego świadczenia (np. zapłaty za towar).
Należy pamiętać, że jeśli stronami takiej umowy są przedsiębiorca i konsument, to będziemy mieli do czynienia z tzw. umową zawartą na odległość. W związku z tym konsument będzie podlegał zwiększonej ochronie, w szczególności będzie mu przysługiwało prawo do odstąpienia od umowy bez podania przyczyn w terminie 10 dni od wydania towaru.
Spam niekomercyjny
Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną nie zawiera żadnych regulacji dotyczących spamu niezawierającego informacji handlowej. Chodzi tu w szczególności o e-maile o ogromnych rozmiarach, które powodują zablokowanie skrzynki, czy też emaile zawierające wirusy. Właśnie tego rodzaju przesyłki często przynoszą najwięcej szkody - mogą uniemożliwić odbiór ważnej korespondencji lub nawet doprowadzić do spustoszeń w komputerze. Wprawdzie poszkodowany może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych przewidzianych w przepisach Kodeksu cywilnego, ale taka ochrona okazuje się jednak niedostateczna. Spammer z reguły dobrze kamufluje swą obecność w Internecie. Jego zidentyfikowanie jest bardzo utrudnione lub prawie niemożliwe.
Podstawa prawna:
- art. 10, 24 ustawy z dnia 18.07.2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. nr 144, poz. 1204 ze zm.),
- art. 16 ust. 1 pkt 5, art. 18, 19 ustawy z dnia 16.04.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.),
- art. 7, 10 ustawy z dnia 2.03.2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. nr 22, poz. 271 ze zm.),
- art. 415 ustawy z dnia 23.04.1964 - Kodeks
cywilny (Dz. U. nr 16, poz.93 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 138 z dnia 2005-05-05
