Sejm uchwalił w czwartek tzw. ustawę praworządnościową mającą uporządkować status sędziów „nieprawidłowo powołanych” w latach 2018-2026. Chodzi o uregulowanie skutków odnoszących się do tych powołań uchwał Krajowej Rady Sądownictwa, której sędziowscy członkowie zostali wybrani za rządów PiS.
Ustawę poparło 231 posłów, przeciw było 200, zaś sześciu wstrzymało się od głosu. Teraz przyjęte przez Sejm przepisy trafią do Senatu.
Przepisy poparli posłowie klubów koalicji rządzącej. Przeciw był PiS, Rozwój Plus, Konfederacja oraz koła Konfederacji Korony Polskiej i Demokracji Bezpośredniej. Od głosu wstrzymało się koło Razem.
Regulacja przygotowana przez resort sprawiedliwości - jak stanowi jej tytuł - dotyczy przywrócenia „prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2026”.
Ustawa przewiduje pozbawienie mocy prawnej uchwał Krajowej Rady Sądownictwa dwóch poprzednich kadencji - podjętych od 2018 r. do maja 2026 r. - i zawierających wnioski o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. Generalnie sędziowie, których miałaby dotyczyć ustawa, powracaliby na wcześniej zajmowane stanowiska lub do poprzednio wykonywanego zawodu. Wyjątkiem mają być uchwały poprzednich KRS dotyczące tzw. początkujących sędziów.
Przed uchwaleniem ustawy Sejm był przeciw złożonemu przez PiS i Rozwój Plus wnioskowi o odrzucenie tych przepisów. Sebastian Kaleta (PiS) określił te przepisy podczas dyskusji w II czytaniu jako „lex kasta” i „lex Targowica”. Opozycja przyznawała, że liczy, iż prezydent Karol Nawrocki finalnie zawetuje tę ustawę.
Posłowie przyjęli natomiast w czwartek 22 poprawki klubu KO dotyczące szeregu szczegółowych kwestii związanych z zawartym w ustawie mechanizmem uregulowania statusu sędziów.
Istota proponowanych rozwiązań sprowadza się m.in. do zasady, że stanowisko sędziowskie objęte na podstawie uchwały KRS od marca 2018 do maja 2026 r., z dniem wejścia w życie ustawy stawałoby się wolnym stanowiskiem i postępowanie w sprawie powołania do pełnienia urzędu sędziego na tym stanowisku byłoby przeprowadzane ponownie.
W związku z tym osoby, które bezpośrednio przed powołaniem na stanowisko sędziego na podstawie uchwały nieprawidłowo ukształtowanej KRS zajmowały inne stanowisko sędziowskie, miałyby na nie powrócić, ale do czasu przeprowadzenia nowych konkursów będą mogły być delegowane do dalszej pracy w dotychczasowym sądzie.
Tej ostatniej kwestii dotyczyła jedna z przyjętych w czwartek poprawek KO, zgodnie z którą zrezygnowano z określenia dwuletniego czasu delegowania. „Zważywszy liczbę konkursów, które zostaną przeprowadzone, jak również czas trwania tych konkursów, uwzględniając także ewentualne postępowania odwoławcze od rozstrzygnięć podjętych w tych konkursach, realne jest wystąpienie sytuacji, w której istotna część ponowionych konkursów nie zostanie prawomocnie zakończona przed upływem 2 lat od wejścia w życie ustawy” – uzasadniono potrzebę takiej poprawki.
Zgodnie z ustawą inne osoby - niebędące sędziami przed powołaniem w latach 2018-2026 - będą mogły powrócić do poprzednio wykonywanego zawodu (np. prokuratora, ubiegać się o wpis na listę adwokatów) albo objąć stanowisko referendarza sądowego. Zajmowane przez te osoby stanowiska sędziowskie staną się – z dniem wejścia w życie ustawy – stanowiskami wolnymi, na które zostaną przeprowadzone ponowne konkursy.
Ustawa zakłada także wprowadzenie ograniczonej możliwości ponowienia postępowań w określonych przypadkach po orzeczeniach wydanych przez tych sędziów.
Uchwalone przepisy przewidują również zmiany w Sądzie Najwyższym, obejmujące m.in. zniesienie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Zlikwidowana ma też zostać instytucja skargi nadzwyczajnej.
Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki jeszcze przed rokiem, gdy prezentowana przez MS była wczesna wersja tych rozwiązań, oświadczał, że „nie ma dziś takiej mocy – ani rząd, ani parlament – by zmusić prezydenta RP Karola Nawrockiego do podpisania ustaw, które będą złe dla Polski”.
Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur mówił PAP we wrześniu, że „bez względu na to, czy ta ustawa zaistnieje, to jest to rzecz, którą absolutnie trzeba było zrobić”. Chodzi bowiem - jak dodał - między innymi o to, aby „nikt później nie zarzucił, iż nie było w ogóle próby systemowego rozstrzygnięcia problemu neosędziów”.
- To jest ważne zarówno z punktu widzenia wiarygodności rządu, jako organu, który czuwa nad porządkiem prawnym w Polsce, czyli takiej wewnętrznej wiarygodności, jak i też z punktu widzenia wiarygodności zewnętrznej, wobec na przykład Unii Europejskiej, że staramy się realizować nasze zobowiązania wynikające z traktatów - tłumaczył Mazur.
Według uchwalonych przepisów w większości miałyby one wejść w życie po upływie 30 dni od ich ogłoszenia.
Marcin Jabłoński (PAP)
mja/ rbk/
