Sąd Najwyższy w składzie trzech połączonych Izb 18 listopada ma zająć się pytaniami prezes Izby Cywilnej Joanny Misztal-Koneckiej o to, czy wyroki Trybunału Konstytucyjnego obowiązują od ogłoszenia, choć rząd nie opublikował ich w Dzienniku Ustaw oraz czy mogą one być podstawą wznowień spraw przed sądami.
Jak wynika z komunikatu opublikowanego na stronie Sądu Najwyższego, wniosek w tej sprawie złożyła prezes SN kierująca pracą Izby Cywilnej w związku ze występującymi w orzecznictwie sądów powszechnych „znacznymi rozbieżnościami” co do oceny skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wydawanych w kluczowych dla obywateli sprawach.
Wniosek ma rozpoznać skład połączonych Izb: Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Posiedzenie wyznaczono na środę 18 listopada na godz. 10. w największej sali SN.
„Konieczność przedstawienia wskazanych zagadnień prawnych powstała w znacznej mierze w związku z trwająca już od wielu miesięcy praktyką władzy wykonawczej polegającą na odmowie publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego” – głosi komunikat. Odmowa publikacji doprowadziła – według SN – do sytuacji, w której nieopublikowanych pozostaje kilkadziesiąt takich orzeczeń.
Wniosek prezes Misztal-Koneckiej zarejestrowany został w SN 2 listopada i składa się z trzech pytań. Jedno z nich dotyczy tego, czy organy władzy publicznej zobowiązane są do uznawania mocy wiążącej orzeczenia TK, które Trybunał ogłosił na sali rozpraw, lecz jeszcze przed publikacją w Dzienniku Ustaw. SN ma też rozstrzygnąć, czy przed taką publikacją można wznowić postępowanie cywilne na podstawie wyroku TK.
Jeśli skład trzech Izb odpowie na to pytanie twierdząco, ma również wskazać, od kiedy liczyć trzymiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego termin ten liczy się od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału.
Prezes Izby Cywilnej zapytała również, czy podstawą wznowienia postępowania może być orzeczenie TK, które stwierdza niekonstytucyjność określonego sposobu rozumienia przepisu albo przepisu wyłącznie w pewnym zakresie, a nie całego.
Jak przekazano w komunikacie SN, na sprawozdawców tej sprawy wyznaczeni zostali sędziowie Beata Janiszewska i Marcin Łochowski z Izby Cywilnej oraz sędzia Aleksander Stępkowski z Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Wszyscy ci sędziowie zostali wyłonieni do SN w procedurach przed Krajową Radą Sądownictwa po 2017 r.
Zgodnie z art. 190 Konstytucji orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą, są ostateczne i podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym i wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. Publikację w Dzienniku Ustaw zarządza premier.
Rząd nie publikuje wyroków TK od 2024 r. Powołuje się na uchwałę Sejmu z marca 2024 r., która kwestionowała prawidłowość obsady Trybunału. W uchwale tej Sejm stwierdził, że „uwzględnienie w działalności organu władzy publicznej rozstrzygnięć TK wydanych z naruszeniem prawa może zostać uznane za naruszenie zasady legalizmu przez te organy”. Z kolei w przyjętej w grudniu 2024 r. uchwale rządu stwierdzono m.in., że ogłaszanie w dziennikach urzędowych rozstrzygnięć TK mogłoby doprowadzić do utrwalenia stanu kryzysu praworządności. Jak dodano, „nie jest dopuszczalne ogłaszanie dokumentów, które zostały wydane przez organ nieuprawniony”.
Od kwietnia 2024 r. do teraz - jak informował TK przed wydaniem 30 października br. zarządzeń przez sędzię Annę Korwin-Piotrowską o odsunięciu od czynności sędziowskich prezesa i wiceprezesa TK Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego - nieopublikowanych zostało łącznie 85 wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
Zbliżonymi kwestiami zajmował się niedawno Naczelny Sąd Administracyjny. Problem wyniknął na kanwie zagadnienia sformułowanego w związku z jednym z wniosków o wznowienie postępowania sprawy tzw. testu bezstronności sędziego.
W końcu października br. siedmioro sędziów NSA pod przewodnictwem prezesa Izby Finansowej NSA Jana Rudowskiego podjętą uchwałą pozostawiło przedstawione zagadnienie prawne bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że prawodawca wyraźnie bowiem powiązał początek biegu terminu na wniesienie skargi o wznowienie sprawy z wejściem w życie orzeczenia TK.
Jak uznał NSA w tym uzasadnieniu skoro wyrok TK nie został opublikowany, to nie można przyjąć, że wywołał skutek prawny. - Dopiero ogłoszenie wyroku TK w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa - tłumaczył w tym ustnym uzasadnieniu sędzia NSA Stanisław Bogucki.
Filip Romik, Marcin Jabłoński(PAP)
from/ mja/ mok/
